Lónìí, Barcelona jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ibi ìrìnàjò ńlá ní ìwọ̀ oòrùn ayé lónìí. Ṣùgbọ́n ní àádọ́ta ọdún sẹ́yìn, ó jẹ́ ibi tí eruku ti bò, tí ó ṣì ń jẹ ìyà tí ìjọba Franco (1939-1975) fi jẹ ẹ́ fún àìgbọ́ràn àwọn ará ìlú rẹ̀ láti fi ìfaramọ́ wọn sí èdè àti àṣà Catalan sílẹ̀, àti fún jíjẹ́ olùṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ibi tí ó jẹ́ ibùdó ìlera fún Orílẹ̀-èdè Olómìnira Sípéènì Kejì (1931-1939) tí ó ṣẹ́gun nígbà Ogun Abẹ́lé Sípéènì (1936-39) nígbẹ̀yìn gbẹ́yín, tí ọ̀gágun Nationalist ṣẹ́gun.
Ìyípadà tó lágbára ti ìlú náà wá láti inú àwọn ìgbésẹ̀ tí wọ́n gbé lábẹ́ ìdarí Mayor Pasqual Maragall ní ọdún mẹ́fà tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ tí ìlú náà fi gbàlejò Olympic Ìgbà Ẹ̀ẹ̀rùn ti ọdún 1992. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Mayor gbogbo ibi ìṣeré Olympic ṣèlérí pé àwọn Eré náà yóò yí ìlú rẹ̀ padà sí rere títí láé, èyí ṣẹlẹ̀ ní Barcelona ti Maragall, pàápàá jùlọ ní agbègbè ètò ìṣiṣẹ́ gbogbogbòò.
Ṣùgbọ́n láìdàbí ọ̀pọ̀ àwọn olórí ìlú ńláńlá, Maragall lóye pé àwọn ìlú kìí ṣe àwọn ìlú tó ní ẹwà àti ìtóbi nítorí bíríkì, àmọ̀, àti ojú ọ̀nà òrùka nìkan, àti pé èyí jẹ́ òtítọ́ ní pàtàkì ní ibì kan bíi Barcelona níbi tí àwọn aráàlú ti gba agbára wọn láti sọ ara wọn ní èdè, èdè àmì, àti èdè ìkọ́lé tiwọn fún nǹkan bí ogójì ọdún.
Ìmọ̀ yìí ló mú kí Maragall àti àwọn alábáṣiṣẹpọ̀ rẹ̀ ṣe ìpolongo tó lágbára lórí ètò àṣà, tí a ṣe ní ọwọ́ kan, láti rán àwọn aráàlú létí nípa àṣà ìbílẹ̀ Catalan tí wọ́n jọ ń gbé, tí wọ́n bá ti wà níbẹ̀ fún ìgbà pípẹ́, àti ní ọwọ́ kejì, láti fi wọ́n hàn sí àwọn àkójọpọ̀ àmì tó ń jáde láti inú àwọn ètò àṣà ìbílẹ̀ àjèjì tí ìjọba ti fi ìfòfindè bo fún ìgbà pípẹ́.
Ohun pàtàkì nínú ìsapá yìí ni èrò “ìlú tí a lè kà.”
Maragall gbàgbọ́ pé èdè ìkọ́lé àti ṣíṣe ibi jẹ́ ohun tó lágbára ju ìbánisọ̀rọ̀ lásán lọ, bí kò bá tilẹ̀ lágbára jù bẹ́ẹ̀ lọ, nítorí náà, ìrísí àti ìwà àwọn ibi tí a ń gbà lójoojúmọ́ máa ń ní ipa pàtàkì lórí àwọn ìlànà ìrònú wa, ìwà wa, àti pàápàá lórí àwọn èrò nípa ìdámọ̀ ara ẹni àti ti ẹgbẹ́.
Nínú ọ̀nà yìí ni èrò náà ti sọ pé ìlú tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa gbọ́dọ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò ní gbìyànjú láti fi ìṣọ̀kan tó dájú múlẹ̀, síbẹ̀ wọ́n lè fi ìmọ̀lára àwùjọ àti ìlò ààyè hàn fún àwọn aráàlú rẹ̀, èyí tó ń mú kí wọ́n lè mọ ara wọn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí wọ́n ń pín àwọn ẹ̀kọ́ ìtàn àti ìṣèlú pẹ̀lú àwọn tó yí wọn ká.
Ó jẹ́ ọ̀nà tí, gẹ́gẹ́ bí olórí ilé iṣẹ́ ìkọ́lé Maragall, Oriol Bohigas, ṣe sọ ní ọdún 1999, ó lòdì sí èrò Margaret Thatcher nípa àwọn ìlú ńlá àti orílẹ̀-èdè gẹ́gẹ́ bí àpò ìgbádùn àwọn ènìyàn tí wọ́n nífẹ̀ẹ́ sí ara wọn.
Ǹjẹ́ ewu wà nínú ọ̀nà yìí? Dájúdájú. Bí àpẹẹrẹ, bí àwọn olùgbékalẹ̀ irú ìsapá bẹ́ẹ̀ kò bá jẹ́ àwọn ènìyàn tí wọ́n ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì àti ìfara-ẹni-rúbọ, ètò àṣà wọn láti òkè dé ìsàlẹ̀ lè yípadà sí ètò ìṣọ̀kan ẹgbẹ́ àwọn olóṣèlú. Àti pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn díẹ̀ ló ṣe àríwísí yìí ní gbọ̀ngàn ìlú Barcelona nígbà tí Maragall wà ní ipò, mo rò pé, wọ́n sábà máa ń fi ẹ̀tọ́ sọ ọ́ di àríwísí fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn aláṣẹ ìlú tí wọ́n ti gbé ara wọn kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ajogún ogún ọdún sẹ́yìn.
Ṣùgbọ́n, ní ìparí ìwádìí, àwọn àríwísí bí irú èyí kò ní èrè kankan. Ìyẹn sì jẹ́ fún ìdí kan ṣoṣo. Kò sí ààyè gbogbogbòò tí ó wà láìsí àkójọ èrò-orí tí àwọn ọ̀mọ̀wé àti àwọn olórí àṣà àwùjọ fipá mú, ní ìwọ̀n kan tàbí òmíràn.
Fún àpẹẹrẹ, lónìí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa rí ìlú New England tó jẹ́ ewéko tó lẹ́wà tó sì ń múni balẹ̀ nínú ìgbésí ayé wa tó ń gbóná janjan. Àmọ́, èyí kò túmọ̀ sí pé kò sí ìtọ́nisọ́nà lórí èrò. Fún àpẹẹrẹ, gbogbo wọn ló ní ṣọ́ọ̀ṣì kan, tó jẹ́ láti inú ẹ̀sìn Protestant, tó wà ní ẹ̀gbẹ́ wọn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ní àwọn ibi ìrántí fún àwọn tó ti ìlú tàbí agbègbè tó sún mọ́ wọn tí wọ́n ti ṣubú nínú ogun tí Amẹ́ríkà ṣe nígbà ìtàn rẹ̀.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé irú àwọn ètò bẹ́ẹ̀ kò fipá mú ẹnikẹ́ni láti jẹ́ Pùròtẹ́sítáǹtì tàbí láti ṣe ayẹyẹ ogun, ó kéré tán wọ́n ń rán àwọn aráàlú létí wíwà ní àárín àwọn ẹgbẹ́ ìpinnu Kristẹni ti New England àti ìgbàgbọ́ wọn nínú àìní láti rán àwọn ọmọ wọn lọ sí ogun nígbà míì láti gbèjà ohun tí wọ́n sọ fún àwọn ọ̀dọ́ wọ̀nyẹn pé ó jẹ́ ìlànà gbogbogbòò orílẹ̀-èdè náà.
Pé wọ́n ń ṣe àtúnṣe àwòrán wọn ní gbogbo ìpínlẹ̀ mẹ́fà ní New England fihàn pé wọ́n jẹ́ ohun pàtàkì nínú—láti lo èrò tí Christopher Alexander gbé kalẹ̀—ìgbékalẹ̀ àti ààyè “ede apẹrẹ“ti agbègbè náà, àti nípa ìtẹ̀síwájú, Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà lápapọ̀.”
Ọ̀kan lára àwọn ohun ẹ̀rù tó ń ṣẹlẹ̀ ní ìgbésí ayé òde òní ni bí Marc Augé ṣe ń gbilẹ̀ sí i ní gbogbo ibi tí àwọn ènìyàn ti ń gbé. Àwọn tí kì í ṣe ibìkan, èyí tí ó túmọ̀ sí pé àwọn agbègbè tí a kọ́ tí àwọn ìrísí wọn kò tọ́ka sí tàbí so pọ̀ mọ́ àìní ènìyàn àwọn olùgbé agbègbè náà, tàbí àwọn èdè àpẹẹrẹ tí ó ti darí ṣíṣe àgbékalẹ̀ ní agbègbè náà ní àkókò kan náà.
Àwọn ibi tí ó jẹ́ aláìlágbára àti èyí tí ó ń ba ẹ̀mí jẹ́ yìí tún jẹ́ àbájáde ìpinnu àwọn olókìkí alágbára tí, láìdàbí àwọn olùṣe àtúnṣe àti àwọn olùtúnṣe ti New England town greens tàbí ẹgbẹ́ àwọn ayàwòrán àti àwọn olùṣètò ìlú tí kò fi bẹ́ẹ̀ jẹ́ ti Maragall, ti pinnu láti yẹra fún ìjíròrò ẹwà pẹ̀lú ìgbà àtijọ́, àti pẹ̀lú ìfẹ́ gbogbogbòò fún àwọn àwòrán tí ó báramu tí ó ń gbé irú ìbáṣepọ̀ ènìyàn lásán àti àìròtẹ́lẹ̀ tí ó ń yọrí sí ìdàgbàsókè àwọn ìpele gíga ti ìgbẹ́kẹ̀lé àwùjọ lárugẹ.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun tó ń fa ìbísí àwọn ibi tí kì í ṣe ibi yìí ló wà láàárín wa. Nínú ìwọ̀nyí, méjì ló máa ń wá sí ọkàn wa lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Èkíní ni ìdàgbàsókè náà (ó ń lọ ní ìbámu pẹ̀lú àwọn àṣà ìríran tó jọra ní ìdajì kejì ọdún 20th ọ̀rúndún) ti ìsìn tuntun nínú àwòrán ilé níbi tí agbára ayàwòrán ilé láti mú kí àwọn ènìyàn máa dẹ́kun àti nítorí náà, ó dà bíi pé ó yà kúrò nínú àwọn ọ̀nà ìṣẹ̀dá àwọn nǹkan tẹ́lẹ̀, ó di ohun tó ga ju èrò láti mú ẹwà jáde nínú iṣẹ́ ìṣọ̀kan àwùjọ àti láti mú kí àwọn ìlànà àti èrò ìlú lágbára sí i.
Èkejì ni ìfẹ́ ọkàn àwọn ọ̀mọ̀wé tí wọ́n ń darí ètò ọrọ̀ ajé wa tí ó ti di owó púpọ̀ báyìí láti lépa èrè lórí ìdókòwò wọn ní ọ̀nà tí ó le koko jùlọ, láìka àwọn ipa búburú tí ó sábà máa ń ní lórí àwọn ìlànà ìlú tí kò hàn gbangba sí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Ní kúkúrú, kí ló dé tí a ó fi kọ́ ilé ẹlẹ́wà tàbí ìdàgbàsókè kan tí ó gba èdè ìtàn ibẹ̀, tí a sì lò ó ní ọ̀nà tuntun—nípa báyìí a ó fún àwọn aráàlú rẹ̀ ní ìmọ̀lára ìpìlẹ̀, ìwà rere àwùjọ, àti ìrètí nípa agbára wọn láti kojú ọjọ́ iwájú pẹ̀lú ìgboyà—nígbà tí a lè “fò” àwòrán gbogbogbòò kan tí kò ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú òtítọ́ tí ó yí i ká tí a lè kọ́ ní owó pọ́ọ́kú tí ó sì lè jẹ́ kí ó èrè jù?
Fún àpẹẹrẹ, nígbà ayé mi, mo ti wo bí àwọn ilé-iṣẹ́ bíi New England ṣe ń parẹ́ díẹ̀díẹ̀ bí àwọn ilé-iṣẹ́ bíi Arakunrin Arakunrin Wọ́n fi àwọn àwòrán ìbílẹ̀ wọn lé àwọn ilé ìkọ́lé ní agbègbè náà lọ́wọ́, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò fi bẹ́ẹ̀ mọ̀ nípa Mid-Atlantic. Àpẹẹrẹ mìíràn nínú ọgọ́rùn-ún tí a lè fi hàn ni bí àwọn ilé alágbéká ṣe fagilé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìsapá láti pa àwọn àṣà ìbílẹ̀ ìgbèríko mọ́ tàbí láti tún àwọn ọ̀nà ìkọ́lé ìbílẹ̀ ṣe ní ìlà-oòrùn North Carolina.
Níbo ni ìbísí àwọn àwòrán ìlú tó yára kánkán, tí a kò bá sábà máa ń yanjú rẹ̀, ní gbogbo àgbáyé ìwọ̀ oòrùn, bá gbogbo èyí mu?
Nígbà tí mo béèrè ìbéèrè náà lọ́wọ́ àwọn ọ̀dọ́mọdé tí wọ́n ń gbé ìlú ńlá tí mo bọ̀wọ̀ fún ọgbọ́n wọn, wọ́n sọ fún mi pé àwọn àmì tí a ń rí ní gbogbo ibi ìta gbangba wa báyìí jẹ́ ìṣesí tó dára sí ìṣe àìníláárí àti ìtakora ènìyàn tí àwọn ayàwòrán ilé àti àwọn olùgbékalẹ̀ tí wọ́n ń wá èrè tí a mẹ́nu kàn lókè ń gbé jáde.
Wọ́n sọ fún mi pé nípa fífi “àmì” sí àwọn ibi gbogbogbòò pẹ̀lú iṣẹ́ ọnà wọn, àwọn ọ̀dọ́ tí wọ́n lé kúrò nílé kì í ṣe pé wọ́n ń fi ìbínú wọn hàn lórí ipò tí àwùjọ wà lọ́wọ́lọ́wọ́ àti kíkọ̀ wọn láti jẹ́ kí àwọn ilé iṣẹ́ parẹ́ nìkan ni, ṣùgbọ́n wọ́n tún ń fi àwọn èrò tuntun sínú àríyànjiyàn gbogbogbòò tí ó ti pẹ́. Ní kúkúrú, àwòrán ìlú jẹ́, ní ojú wọn, apá kan ìsapá ìgboyà láti gba ìlú padà kí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í tú ètò àìṣòdodo tí wọ́n wà nínú rẹ̀ ká.
Ìtàn tó gbayì ni. Mo sì lè gbàgbọ́ pé bí kì í bá ṣe ìṣòro tó hàn gbangba, èyí tó ní í ṣe pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ọnà àti ìṣẹ̀dá òde òní tó ti mú kí àwọn tó ń ta á àti àwọn tó nífẹ̀ẹ́ ìran wọn nímọ̀lára ìyàsọ́tọ̀. Ó kùnà pátápátá fún “ìdánwò ìkọ̀wé” nítorí pé ọ̀pọ̀ nínú wọn kò lè fi ìránṣẹ́ àmì, ọgbọ́n, tàbí èrò tó yéni hàn fún àwọn tó fipá mú wọn láti wò ó lójoojúmọ́.
Dípò bẹ́ẹ̀, ó jẹ́ àrà ọ̀tọ̀ sí àwo tí a ti kọ sílẹ̀ láìlópin ti ìkérora, ìkérora, àti àwọn àwàdà inú tí ń jáde pẹ̀lú ohùn gíga láti inú àwọn gbohùngbohùn tí a gbé sí gbogbo ẹsẹ̀ bàtà 50 ní gbogbo àwọn ilé ìlú wa.
Ǹjẹ́ àwọn ọ̀dọ́mọdé ayàwòrán ìkọrin ìlú wa àti àwọn tí wọ́n fi ìdákẹ́jẹ́ẹ́ gba ìtọ́jú wọn ní àwọn ibi gbangba wa gbàgbọ́ pé àwọn lè gbógun ti àìní ...
Tí wọ́n bá ṣe bẹ́ẹ̀, wọ́n ṣìnà gidigidi.
Mo ti tako ìgbésẹ̀ tó dájú nígbà gbogbo, àti pé DEI, ẹ̀gbọ́n rẹ̀, jẹ́ ìdí tó bọ́gbọ́n mu fún mi, ṣùgbọ́n ó ṣì dàbí ẹni tó ń bí àwọn ènìyàn ọlọ́gbọ́n nínú nígbà tí mo bá sọ ọ́ fún wọn.
Èyí ni: o kò le wo àwọn àìsàn àwùjọ tí ó ti fìdí múlẹ̀ nínú àṣà ṣíṣètò àwọn ènìyàn sí àwọn ẹ̀ka tí a gbà pé wọn kò lè yí padà tí a gbà pé wọ́n bá onírúurú ìwọ̀n ìníyelórí ènìyàn mu nípa ṣíṣe ìlọ́po méjì àti ìsàlẹ̀ lórí àṣà ṣíṣètò àwọn ènìyàn lórí ìpìlẹ̀ àwọn ẹ̀ka tí a gbà pé wọn kò lè yí padà tí a so mọ́ àwọn ìpín pàtàkì ti ìníyelórí ènìyàn. Ó jẹ́ dọ́gba àwùjọ ti gbígbìyànjú láti ṣàkóso àtọ̀gbẹ ẹnìkan nípa fífi wọ́n sínú oúnjẹ tí ó kún fún àwọn súìtì.
A le lo ọgbọn kanna si ilana itọju ati imupadabọ igbesi aye awọn ilu wa. O ko le yanju iṣoro ti aiṣedeede awujọ pẹlu ikọlu ti ko ni idiwọ awujọ ni irisi graffiti ati awọn iṣe miiran ti o lodi si ilu.
Bẹ́ẹ̀ni, ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ òótọ́ pé àwọn ìran àgbà yẹ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bi fún ipò tí àwọn ìlú wa wà lọ́wọ́lọ́wọ́. Nítorí ìwá ọrọ̀ tí wọ́n ń lépa àti àwọn ìrònú tí kò ṣeé yẹ̀ sílẹ̀ nípa ìlọsíwájú ènìyàn, àwọn Boomers àti Generation Xers di ẹni tí kò ka ìtàn àti àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì lórí ìwà rere àti ṣíṣe ibi tí ó wà nínú àkójọ ìwé rẹ̀ sí. Èyí sì ti fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ wọn sílẹ̀ láti máa rìn kiri, pẹ̀lú ìbínú gbígbóná tí wọ́n ń gbóná ṣùgbọ́n tí wọ́n sábà máa ń parẹ́ sí wọn.
Ó dà bíi pé ojútùú náà wà nínú ìfẹ́ ọkàn àwọn ọmọ ìlú kékeré láti sá àsálà kúrò nínú ẹ̀wọ̀n ìgbà tí ẹ̀rọ ìjàǹbá fà, níbi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn ti rí ara wọn tí wọ́n sì ń fi ọgbọ́n ṣe ìtàn.
Tí wọ́n bá ṣe bẹ́ẹ̀, wọ́n á rí i pé kì í ṣe àwọn ọ̀dọ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n ṣẹ́kù láti tún ìbàjẹ́ tí àwọn baba ńlá wọn fi sílẹ̀ fún wọn ṣe, òye kan tí yóò mú wọn kúrò lójúkan náà nínú ìmọ̀lára wọn tí wọ́n sábà máa ń ní nípa ìpalára.
Kíkẹ́kọ̀ọ́ ìtàn kínníkínní yóò tún fún wọn ní àpẹẹrẹ bí àwọn ìran àtijọ́ tí a bí sínú àìlóyún àṣà ṣe kọ́ láti dẹ́kun ṣíṣe ìṣe ní àwọn ọ̀nà ìgbà ọmọdé, tàbí fífààyè gba àwọn tí wọ́n ń ṣe bẹ́ẹ̀, tí wọ́n sì tẹ̀síwájú pẹ̀lú iṣẹ́ pàtàkì ti mímọ̀ fi àwọn pàrámítà ohun tí Ortega y Gasset, tí ó ń wo àṣà ìbílẹ̀ Sípéènì tí ó ń wó lulẹ̀ kíákíá ní ọdún 1921, pè ní “iṣẹ́ àkànṣe tí ó wọ́pọ̀” fún àṣà wọn.
Ẹ̀rù, tí wọ́n bá fẹ́ ka ìwé tó pọ̀ tó, wọ́n lè kọsẹ̀, kí wọ́n sì rí ìmísí láti inú ìtàn bí apàṣẹwàá kan ṣe wà ní ọdún 20.th Ọ̀rúndún ṣe gbogbo ohun tó lè ṣe láti ya ìlú ńlá kan tó wà ní Mẹditaréníà kúrò nínú àṣà ìgbéraga rẹ̀ àti èdè ẹgbẹ̀rún ọdún rẹ̀, àti bí àwọn ọmọ tí wọ́n bí ní àárín ìpolongo ìparun yẹn ṣe mú ogún ọlọ́rọ̀ yẹn padà wá sí ayé, kì í ṣe nípasẹ̀ ìkérora, ìkérora, àti àwọn ìwà ìbàjẹ́ kékeré, ṣùgbọ́n nípa ṣíṣe àlàyé àwọn èrò àwùjọ wọn àti mímú wọn wà fún gbogbo ènìyàn nípasẹ̀ àwọn ìṣe ìṣètò ibi tí wọ́n mọ̀.
-
Thomas Harrington, Alamọwe Brownstone Agba ati Brownstone Fellow, jẹ Ọjọgbọn Emeritus ti Awọn ẹkọ Hispanic ni Trinity College ni Hartford, CT, nibiti o ti kọ fun ọdun 24. Iwadi rẹ wa lori awọn agbeka Iberian ti idanimọ orilẹ-ede ati aṣa Catalan ti ode oni. Awọn arosọ rẹ ni a tẹjade ni Awọn ọrọ ni Awọn ifojusi Imọlẹ.
Wo gbogbo awọn ifiweranṣẹ
