Harris Coulter ti kọ ìwé onípele mẹ́rin tí ó ní ẹ̀kọ́ àti ìwúrí lórí ìtàn Ìṣègùn Ìwọ̀ Oòrùn, tí Brownstone Institute mú padà sí ìtẹ̀wé:
Iwọn didun I: Àwọn Àwòrán Farahàn: Hippocrates sí Paracelsus
Iwọn didun II: Ilọsiwaju ati Ilọsiwaju: JB Van Helmont si Claude Bernard
Ìdìpọ̀ Kẹta: Ìmọ̀ Sáyẹ́ǹsì àti Ìwà Rere nínú Ìṣègùn Amẹ́ríkà: 1800-1914
Ìdìpọ̀ Kẹrin, Apá Kìíní: Ìṣègùn Ọ̀rúndún ogún: Àkókò Ìṣègùn Bakteria
Ìdìpọ̀ Kẹrin, Apá Kejì: Ìṣègùn Ọ̀rúndún ogún: Àkókò Ìṣègùn Bakteria
Ìwé kọ̀ọ̀kan ṣe pàtàkì fún àwọn tó fẹ́ mọ ìpìlẹ̀ ìṣègùn òde òní àti láti kọ́ bí àti ìdí tí ọ̀pọ̀ àṣà “tí kò bá ìlànà mu” kò fi gba ìtẹ́wọ́gbà gbogbogbòò nínú ètò ìtọ́jú ìlera. Àwọn ìwé mẹ́rin náà ṣe pàtàkì fún àwọn tó ní ipa nínú ọ̀nà ìlera gbogbogbòò nítorí pé Coulter tọ́pasẹ̀ ìtàn àwọn àṣà “aláìṣeédá” (tí a tún mọ̀ sí “empirical”) tí a sábà máa ń gbójú fo tàbí tí a kò ṣe àríwísí lọ́nà àìtọ́ nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé ìtàn ìṣègùn.
Níkẹyìn, àwọn “aṣẹ́gun” ló kọ àwọn ìwé nípa ìtàn; ìyẹn ni pé, nípasẹ̀ àpẹẹrẹ ìṣèlú tàbí ìṣègùn tó gbajúmọ̀, irú àwọn ìwé bẹ́ẹ̀ sì fúnni ní ojú ìwòye tó péye nípa ìtàn tòótọ́. Nítorí náà, àwọn ìwé tí Dókítà Coulter kọ jẹ́ àtúnyẹ̀wò tó tuni lára àti tó ṣe pàtàkì nípa ìtàn ìṣègùn. Àwọn ìwé Coulter fihàn pé ohun tí a ń pè ní “ìṣègùn ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì” lónìí kì í ṣe ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì gan-an ṣùgbọ́n “ó ń dínkù;” ìyẹn ni pé, àwọn ìtọ́jú ìṣègùn ìbílẹ̀ wọ̀nyí sábà máa ń fúnni ní ìṣàyẹ̀wò tó ní àǹfàní ìlera láti inú ìtọ́jú fún ìgbà kúkúrú, nígbà míìrán, wọ́n máa ń fojú fo òtítọ́ pé irú ìtọ́jú bẹ́ẹ̀ fúnni ní àǹfààní ìgbà kúkúrú nìkan nígbà tí ó sì ń dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ tí ó yọrí sí àwọn àrùn onígbà pípẹ́ àti jíjìn sí i lẹ́yìn náà.
Àwọn ìwé mẹ́rin náà jẹ́ ìwé onímọ̀ nípa ẹ̀kọ́, wọ́n sì ní ìsàlẹ̀ ìwé pẹ̀lú ìtọ́kasí sí ẹgbẹẹgbẹ̀rún ìwé àtilẹ̀wá. Ìwé Kìíní ṣàlàyé ìgbà tí Hippocrates (400 BC) dé Paracelsus (1600). Ìwé Kejì sọ̀rọ̀ nípa iṣẹ́ abẹ ní Yúróòpù láti ọdún 1600 sí 1850. Ìwé Kẹta sọ̀rọ̀ nípa iṣẹ́ abẹ ní Amẹ́ríkà láti ọdún 1800 sí 1914. Ìwé Kẹrin sọ̀rọ̀ nípa iṣẹ́ abẹ ní ọ̀rúndún ogún: Ìgbà Bacteriological (ìwé yìí fúnra rẹ̀ pín sí ìdìpọ̀ méjì, Apá Kìíní àti Apá Kejì).
Akọle, Pipin Legacy, tọ́ka sí àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìrònú tàbí àṣà méjì tó gbajúmọ̀ jùlọ tó ti gbajúmọ̀ jùlọ nínú ìtàn ìṣègùn ìwọ̀-oòrùn (àwọn ẹ̀kọ́ kọ́lẹ́ẹ̀jì nínú “ìmọ̀ ọgbọ́n orí” sábà máa ń ṣàpèjúwe àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìrònú méjì tó gbajúmọ̀ wọ̀nyí, àti àwọn ìwé Coulter ṣàlàyé bí àwọn ìmọ̀ ọgbọ́n orí méjì wọ̀nyí ṣe ń farahàn nínú èrò àti ìṣe ìṣègùn). Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ilé-ẹ̀kọ́ méjèèjì kò ṣe àgbékalẹ̀ pẹ̀lú gbogbo onímọ̀ nípa ṣíṣe ara wọn pẹ̀lú ilé-ẹ̀kọ́ kan tàbí òmíràn, ìṣàyẹ̀wò Coulter fi ẹ̀rí tó dájú hàn bí àwọn oníṣègùn àti oníwòsàn tó dára jùlọ ṣe gbàgbọ́ àti ṣe é ní pàtàkì nínú àṣà kan tàbí òmíràn.
Ilé-ẹ̀kọ́ kan ni a mọ̀ sí ilé-ẹ̀kọ́ Rationalist, nígbà tí èkejì jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ Empirical. Ilé-ẹ̀kọ́ Rationalist gbìyànjú láti lóye ìlera, àrùn, àti ìtọ́jú àrùn ní ọ̀nà ìṣàyẹ̀wò; Ó wá àwọn ohun tó ń fa àrùn àti àwọn ọ̀nà ìtọ́jú ní ọ̀nà tí ó wà ní ìpele àti ní ọ̀nà tí ó tọ́. Ó dojúkọ ìrísí ara àti ti biochemical ti ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti lóye àwọn ẹ̀yà ara àti bí a ṣe lè mú kí wọ́n ṣiṣẹ́ dáadáa.
Ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ nípa ìmọ̀ nípa ìlera, àrùn, àti ìtọ́jú àrùn náà yàtọ̀ síra. Kò wá tàbí kò wá ọ̀nà láti lóye àwọn ohun tó ń fa àrùn náà. Ó wá ọ̀nà tó ń ṣiṣẹ́ bóyá onímọ̀ nípa ìmọ̀ nípa ìdí tí àwọn ìlànà náà fi ṣiṣẹ́ tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn onímọ̀ nípa ìmọ̀ ...
Ilé-ẹ̀kọ́ Rationalist, tí ìṣègùn òde òní jẹ́ ìdàgbàsókè tuntun rẹ̀, ti sọ pé ó jẹ́ oògùn “ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì”. Ní àkókò kan náà, ó sọ pé àwọn ọ̀nà mìíràn láti lóye ìlera àti láti tọ́jú àrùn kò bá ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì mu, wọ́n sì sábà máa ń kà á sí “ìtànjẹ.” A jíròrò ìtumọ̀ àti ìjẹ́pàtàkì ọ̀nà sáyẹ́ǹsì ní kíkún nínú àwọn ìdìpọ̀ II, III, àti IV ti Pipin Legacy.
Coulter tọ́ka sí i pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn onímọ̀ nípa ọgbọ́n ṣàlàyé ìdí tí ọ̀nà tí wọ́n gbà ń ṣiṣẹ́ tàbí tí kò fi ṣiṣẹ́, àlàyé wọn kò tíì já sí òótọ́, wọ́n sì fi àwọn “òtítọ́” tuntun rọ́pò wọn. Ní ìfiwéra, Coulter ṣàlàyé àwọn ànímọ́ sáyẹ́ǹsì ti ilé-ẹ̀kọ́ Empirical àti bí àti ìdí tí wọ́n fi ń lo àwọn àkíyèsí wọn àti àwọn ìṣe ìlera wọn fún ìgbà pípẹ́. A kò tíì pinnu bóyá àwọn àbájáde náà ti yọrí sí rere tó; síbẹ̀síbẹ̀, iye ènìyàn tí ó pọ̀ ní ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún tí wọ́n ti lo onírúurú ìṣe ìlera Empirical yẹ kí ó fún àwọn oníṣègùn àti àwọn olùwádìí níṣìírí láti wo àwọn ojú ìwòye àti ìṣe Empirical dáadáa.
Ó yẹ kí a ṣàlàyé pé ìtumọ̀ àti lílo ọ̀rọ̀ náà “empirical” ní ìtàn tọ́ka sí ìgbẹ́kẹ̀lé lórí àkíyèsí àti ìrírí nìkan láìlo ìlànà tàbí ọ̀nà ìdènà. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a kà á sí ìmọ̀ ìṣègùn òde òní gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ tó ga, ó dá lórí ọgbọ́n ju ti ìjìnlẹ̀ lọ. Ìtẹnumọ́ ìṣègùn òde òní lórí ọ̀nà ìdènà yàtọ̀ sí àwọn ìṣe ìjìnlẹ̀ tó ń ṣe àyẹ̀wò ìlera ní gbogbogbòò. Láìka èyí sí, Coulter kò sọ pé àwọn ìṣe Rationalist kò ní ìpìlẹ̀ ìjìnlẹ̀ tàbí pé àwọn ìṣe ìjìnlẹ̀ kò ní ìpìlẹ̀ ìjìnlẹ̀ kan. Àwọn ìwé Coulter ràn wá lọ́wọ́ láti lóye àwọn kókó pàtàkì pàtàkì ti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn méjì.
Wo Táblì 1 fún àkójọpọ̀ àwọn èrò ìpìlẹ̀ ti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìṣègùn onímọ̀ nípa ọgbọ́n àti ìmọ̀ nípa ...
Yálà àwọn onímọ̀ nípa ọgbọ́n tàbí àwọn onímọ̀ nípa ìmọ̀ ìṣègùn tó báramu ló máa ń darí ọ̀nà tó bá ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ mu. Níkẹyìn, ó sinmi lórí àwọn àbá tí onímọ̀ nípa ènìyàn, tí a ṣàkópọ̀ rẹ̀ lókè yìí, ní ti ìtumọ̀ ìlera, nípa gbígba ìmọ̀, àti nípa òye àgbáyé.
A ti sọ ìfẹ́ tàbí ẹ̀tanú Coulter fún ilé-ẹ̀kọ́ Empirical jákèjádò ìwé náà. Coulter fi àwọn ọ̀rọ̀ díẹ̀ lára àwọn oníṣègùn/oníwòsàn/onímọ̀ nípa ìtàn nínú orí kọ̀ọ̀kan kún orí kọ̀ọ̀kan. Thomas Sydenham, oníṣègùn ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan tí a mọ̀ sí Hippocrates ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, tọ́ka sí iṣẹ́ àwọn Onímọ̀ nípa ọgbọ́n gẹ́gẹ́ bí “ọnà sísọ̀rọ̀ dípò iṣẹ́ ìwòsàn.” (Ìdìpọ̀ Kejì, ojú ìwé 681)
Dókítà Samuel Hahnemann (1755-1843), oníṣègùn ará Germany àti baba ìṣègùn homeopathic,* ṣe àríwísí ilé-ẹ̀kọ́ Rationalist ní sísọ pé, “àṣìṣe asán ni iṣẹ́ ìṣègùn ni láti ṣàlàyé ohun gbogbo.” (Ìdìpọ̀ Kejì, ojú ìwé 327) Dípò bẹ́ẹ̀, “wọn kò tíì mọ bí wọ́n ṣe lè wo àwọn ènìyàn ẹlẹgbẹ́ wa sàn ní ọ̀nà tí yóò tẹ́ ẹ̀rí-ọkàn wa lọ́rùn, bí kò ṣe bí a ṣe lè fi ìrísí ọgbọ́n àti ìtẹ̀síwájú jíjinlẹ̀ hàn fún àwọn ènìyàn” (Ìdìpọ̀ Kejì, ojú ìwé 329). Ní kedere, Hahnemann sọ pé,
“Wọ́n [àwọn Onímọ̀ nípa Ìmọ̀-ẹ̀rọ] gbé kókó iṣẹ́ ìṣègùn àti ìgbéraga wọn kalẹ̀, ní ṣíṣàlàyé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun tí a kò lè ṣàlàyé. Wọ́n fojú inú wò ó pé kò ṣeé ṣe láti tọ́jú àwọn ipò àìdára ti ara ènìyàn (àwọn àrùn) ní ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì láìní èrò gidi nípa àwọn òfin ìpìlẹ̀ ti àwọn ipò déédéé àti àìdára ti ara ènìyàn. Àwọn olùkọ́lé ètò wa ní inú dídùn sí àwọn ibi gíga wọ̀nyí níbi tí ó ti rọrùn láti gba ilẹ̀; nítorí nínú àwọn àbájáde àìlópin ti èrò gbogbo ènìyàn di alákòóso tí ó lè gbé ara rẹ̀ ga ju agbára àwọn ìmọ̀lára lọ. Apá tí ó ju ti ènìyàn lọ tí wọ́n rí láti inú ìgbékalẹ̀ àwọn ààfin ńláńlá wọ̀nyí ní afẹ́fẹ́ fi àìní wọn pamọ́ sínú iṣẹ́ ìwòsàn.” (Ìdìpọ̀ Kejì, ojú ìwé 328)
Ó ṣe kedere pé àríyànjiyàn Hahnemann ní ìpìlẹ̀ tó lágbára nígbà ayé rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1800 nígbà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn oníṣègùn ń ṣe ohun tí ọ̀pọ̀ ènìyàn lónìí gbàgbọ́ pé ó jẹ́ oògùn tó léwu.
Nípasẹ̀ ìwádìí gbígbòòrò Coulter, ó tún fa ọ̀rọ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn onímọ̀ nípa ọgbọ́n èrò-orí láti ṣètìlẹ́yìn fún ìwé àròsọ rẹ̀. Coulter fa ọ̀rọ̀ Claude Bernard, baba onímọ̀ nípa ìmọ̀-orí èrò ...inú èrò-inú èrò-inú èrò-inú èrò-inú èrò-inú èrò-ìmọ̀-ayé kalẹ̀ dáadáa, tàbí kí a gbà pé a gbọ́dọ̀ kẹ́kọ̀ọ́ agbára pàtàkì nípa àwọn ọ̀nà pàtàkì àti pé ìmọ̀-orí ìyè gbọ́dọ̀ sinmi lórí àwọn ìlànà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ láti inú ìmọ̀-orí ti àwọn ara aláìsí-àgbékalẹ̀. (Ìdìpọ̀ Kejì, ojú-ìwé 669)
Kókó Coulter ni pé a nílò àwọn ọ̀nà pàtàkì láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa agbára pàtàkì ti ẹ̀dá ènìyàn, àti ní tòótọ́, ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú àwọn ọ̀nà wọ̀nyí ti wà ní ìpele ìdàgbàsókè fún ohun tó lé ní ọ̀rúndún méjì. Àwọn wọ̀nyí ni àwọn ànímọ́ àṣà Empirical.
Tí àṣà ìbílẹ̀ Empirical bá ní àwọn ànímọ́ ọ̀nà ìjìnlẹ̀ láti lóye àti wo ènìyàn sàn ní kíkún, kí ló dé tí kò fi gba ìtẹ́wọ́gbà tó pọ̀ sí i? Àwọn ìdí pàtàkì mẹ́ta tí Coulter ṣàpèjúwe ìdí tí àwọn onímọ̀ nípa ọgbọ́n èrò orí dípò àwọn onímọ̀ nípa ẹ̀kọ́ Empirical fi gba ìtẹ́wọ́gbà gbogbogbò ni:
(1) ìṣèlú: ìyàtọ̀ nínú ìṣọ̀kan iṣẹ́ láàrín àwọn ọmọ ẹgbẹ́ láàrín ilé-ẹ̀kọ́ kọ̀ọ̀kan;
(2) àwùjọ: àwọn ìyàtọ̀ nínú àjọṣepọ̀ oníṣègùn/aláìsàn; àti
(3) eto-ọrọ-aje: awọn iyatọ ninu eto-ọrọ-aje ti jijẹ oṣiṣẹ ni awọn ile-iwe oriṣiriṣi.
Wo Táblì 2 fún àfiwé àwọn ìdí wọ̀nyí.
Ànímọ́ kan lára ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn àṣà méjèèjì tí a kò lè rí nínú irú àfiwé tí a kọ lókè yìí ni àkíyèsí Coulter pé àwọn Onímọ̀-ẹ̀rọ-ìmọ̀-ẹ̀dá ni àwọn aṣojú ìwádìí ẹ̀dá, nígbà tí àwọn Onímọ̀-ẹ̀rọ-ìmọ̀-ẹ̀dá máa ń dín ìmọ̀ kù kí wọ́n sì ṣàtúnṣe sí àwọn àìní ètò àti ti ètò-ọrọ̀-ajé ti iṣẹ́ wọn. Coulter tọ́ka sí ìlànà yìí jálẹ̀ ìtàn ní kúlẹ̀kúlẹ̀ tó fani mọ́ra. Nípasẹ̀ àwọn àbá tó gbòòrò tí àwọn Onímọ̀-ẹ̀rọ-ìmọ̀-ẹ̀dá gbé kalẹ̀, ó dà bíi pé wọ́n wà ní ọ̀nà tó tọ́. Àmọ́, Coulter fúnni ní ojú ìwòye tó pọ̀ sí i nípa ìtàn ìṣègùn, ó sì fihàn pé nígbà púpọ̀ àwọn Onímọ̀-ẹ̀dá-ìmọ̀-ẹ̀dá ti ń rìnrìn àjò lọ sí ojú ọ̀nà tóóró.
Ó ṣe pàtàkì láti fi kún un pé ìmọ̀rí Coulter nípa àwọn ìṣe Empirical gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì pẹ̀lú àwọn àbájáde tí a ti dán wò láti ìtàn kò dí lílo oògùn Rational wa lọ́wọ́lọ́wọ́ lọ́nà tó yẹ. Síbẹ̀síbẹ̀, bóyá ìtàn ẹni jẹ́ àṣà Rational tàbí Empirical, Coulter ṣe àgbékalẹ̀ tó lágbára fún ìwádìí tó gbòòrò àti lílo àwọn ojú ìwòye àti ìṣe Empirical ju èyí tó ń ṣẹlẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ lọ.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹnìkan lè sọ pé “ìlera gbogbogbò,” “oògùn mìíràn,” “oògùn àdánidá,” àti “ìtọ́jú ìlera àpapọ̀” jẹ́ díẹ̀ lára àwọn orúkọ tuntun fún àṣà Empirical, ó ṣe pàtàkì láti mọ̀ pé àwọn àṣà àti àwọn oníṣẹ́ tí kò bá ìlànà mu kan ń tẹ̀lé àwọn èrò gbogbogbò ti àṣà Empirical, nígbà tí àwọn mìíràn kò ṣe bẹ́ẹ̀ dájúdájú. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé, ẹnikẹ́ni tí ó bá nífẹ̀ẹ́ sí ẹ̀ka ìtọ́jú ìlera àpapọ̀ tí ń yọjú yóò kọ́ ẹ̀kọ́ púpọ̀ nípa gbòǹgbò ọ̀nà yìí sí ìlera nípa kíkà èyíkéyìí tàbí gbogbo ìwé Harris Coulter. Pipin LegacyÀwọn tó ní ipa nínú ìgbòkègbodò ìlera tó ṣọ̀kan àti àwọn tó fẹ́ mọ ìdí tí ètò ìtọ́jú ìlera wa lọ́wọ́lọ́wọ́ kò fi dáhùn sí àìní àwùjọ wa ló yẹ kí wọ́n kà àwọn ìwé wọ̀nyí.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé homeopathy gbajúmọ̀ jùlọ ní Amẹ́ríkà ní ìparí ọdún 1800 sí ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1900 nígbà tí 20% sí 25% àwọn oníṣègùn ìlú gbà pé àwọn ni homeopathy, homeopathy fúnra rẹ̀ dínkù gidigidi lẹ́yìn àkókò yìí, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtúnṣe pàtàkì kan bẹ̀rẹ̀ ní ìparí ọ̀rúndún 20 ó sì ń bá a lọ títí di òní.
ÀKÍYÈSÍ (Nípa Tábẹ́lì 1 àti Tábẹ́lì 2): Ìfiwéra yìí ṣàlàyé ojú ìwòye gbogbogbòò ti àwọn ẹgbẹ́ èrò méjì. Kì í ṣe gbogbo oníṣẹ́ ló gbàgbọ́ tàbí ṣe àṣàrò kọ̀ọ̀kan nígbà gbogbo. Àwọn àpèjúwe kan dúró fún àwọn èrò onígbàgbọ̀ àti àwọn èrò tó wọ́pọ̀ jùlọ ti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ méjèèjì. Coulter ṣàkọsílẹ̀ bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn èrò wọ̀nyí ṣe wọ́pọ̀ nínú ìrònú àti ìṣe àwọn oníṣẹ́ ìlera.
* Coulter ka homeopathy sí ìfihàn tó ga jùlọ nínú àṣà ìṣègùn. Ó sọ pé lílo homeopathy ti àwọn àyẹ̀wò toxicology (tí a ń pè ní “àyẹ̀wò”) ń ran lọ́wọ́ láti mọ ohun tí oògùn kan ń fà ní ìlòkulò àti nítorí náà ohun tí yóò múná dóko nínú ìwòsàn nínú àwọn microdoses tí a ti ṣètò ní pàtó. Níkẹyìn, Coulter fihàn pé oògùn homeopathic da lórí ìpìlẹ̀ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tó lágbára, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn oníṣègùn rẹ̀ kò tíì ṣàlàyé ní tààràtà bí àwọn ìwọ̀n kékeré pàtàkì wọ̀nyí ṣe mú ìdáhùn ìwòsàn wọn wá.
