“Ní ti gidi, a kò mọ nǹkan kan; nítorí òtítọ́ wà nínú ọ̀gbun àìnísàlẹ̀.”
ἐτεῇ δὲ οὐδὲν ἴδμεν: ἐν βυθῷ γὰρ ἡ ἀλήθεια.
Ọ̀rọ̀ wọ̀nyí ni a sọ, láti ọ̀dọ̀ onímọ̀ ọgbọ́n orí Gíríìkì Democritus, tí ó jẹ́rìí sí Diogenes Laertius nínú rẹ̀. Awọn igbesi aye ti Awọn Onimọ-ọgbọn pataki.
Ọrọ Giriki bythôi (βυθῷ), irisi “bythos” tabi “buthos” (βυθός), tumo si ijinle okun ó sì sábà máa ń túmọ̀ sí “ìjìnlẹ̀” tàbí “abyss;” ṣugbọn Robert Drew Hicks lo ọrọ naa "daradara:"
"Nítòótọ́ a kò mọ nǹkan kan, nítorí òtítọ́ wà nínú kànga. "
O le ti gba diẹ ninu iwe-aṣẹ ewì, ṣugbọn imọran ipilẹ dabi pe o wa. Fun kanga kan, bi ibú okun, jẹ iru òkunkun, ọgbun-omi-omi; ó sì dàbí àkàwé tí ó dọ́gba dọ́gba gẹ́gẹ́ bí ibi ìpamọ́ fún Òtítọ́.
Sibẹsibẹ, o le jẹ aaye ibi ipamọ ti o buruju diẹ sii. Ni apa kan, Otitọ bi pamọ ninu okun jẹ ohun ijinlẹ adayeba lati ṣipaya; lẹhin ti gbogbo, eniyan si tun ti ko ni kikun waidi awọn oniwe-ijinle. Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, kànga jẹ́ ohun ọ̀ṣọ́ tí ènìyàn ṣe; ti Otitọ ba farapamọ sibẹ, o ṣee ṣe pupọ julọ titari tabi ju.
Ati pe o wa, loke, bi ẹnipe lati fi idi aaye yii han, ti a fihan ni aworan 1895 nipasẹ olorin Faranse Jean-León Gerome. O ṣe akole rẹ pẹlu ẹnu ti o ni ironu:
Mendacibus et histrionibus occisa ni puteo jacet alma Veritas (Òtítọ́ olùtọ́jú náà wà nínú kànga kan, tí àwọn òpùrọ́ àti àwọn òṣèré ti pa).
O le ti ya ni ana, fun akoko ti Mo gbe oju le lori Mo mọ aṣoju ti o han gbangba ti otitọ wa lọwọlọwọ. Ati fun akọle naa, botilẹjẹpe o le pẹ, iwọ yoo ni titẹ lile lati wa pẹlu akopọ to dara julọ ti agbaye lẹhin-Covid.
Obinrin ẹlẹwa naa wa ni ihoho - gẹgẹbi ninu “otitọ ihoho” - ati pe eyi baamu, fun ọrọ Democritus ti a lo - aletheia (ἀλήθεια tabi άληθέα) - tumo si nipa tito. aini ti oye aimokan. O ti wa ni awọn isansa ti lete (Ayẹyẹ), "igbagbe" tabi "igbagbe," eyi ti o funrarẹ mu lati inu ọrọ-ọrọ naa lanthánó (Agbara), "lati sa fun akiyesi tabi wiwa." Gẹgẹbi Alexander Mourelatos, kikọ ni Ọna ti Parmenides:
"Itumọ Gẹẹsi gidi ati deede yoo jẹ 'kii ṣe-Laisi'."
Heidegger túmọ aletheia bi Unverborgenheit tabi “aípamọ́; ṣugbọn eyi ko gbagbe apakan ti nṣiṣe lọwọ ti Iro.
Gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ sáyẹ́ǹsì onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ará Jámánì Tilman Krischer ṣe ṣàlàyé nínú “ΕΤΥΜΟΣ und ΑΛΗΘΗΣ” [Etumos ati Alethes]:¹
"Nigbati o ba n tumọ ọrọ naa, ọkan ko yẹ ki o yọkuro kuro ninu iṣe ti oye ṣugbọn kuku ro pe iru iṣe bẹẹ waye ati pe o ṣe aṣeyọri laisi ibajẹ nipasẹ 'abojuto' ti o ṣeeṣe. Ko to fun ohun kan lati jẹ αληθής [alethes] (otitọ) pe a ti yọ aṣọ-ikele ti ipamọ kuro ninu rẹ ni apẹẹrẹ. . .] Dipo, ohun naa gbọdọ wa ni iwadi daradara [. . .] Ni ibamu pẹlu abajade yii, ikosile άληθέα ειπείν [aletheia eipeín] (lati sọ otitọ) ni a le ṣe itumọ rẹ gẹgẹbi atẹle: 'lati ṣe alaye kan ki ohun naa ma ba ṣe akiyesi (ie, ti a ṣe akiyesi laisi ailera).' Kii ṣe ipo ti ibori tabi ibora ni o jẹ odi ṣugbọn dipo lethe (igbagbe), eyiti o tun fa iwoye lẹsẹkẹsẹ lati di pe. Ko lọ lekunrere fa ti o ga ibeere lori agbọrọsọ ju kiki 'unconcealment' [. . .] Kò tíì tó fún olùbánisọ̀rọ̀ láti tú ohun náà; o gbọdọ fi han ni pato ati ki o fa ifojusi si awọn alaye; nikan ni ọna yii o le ṣe idiwọ ohunkohun lati yago fun akiyesi ti adiresi naa."
Aletheia gẹgẹ bi “otitọ” ko tọka si akojọpọ awọn otitọ ohun ti o daju (botilẹjẹpe o da lori imọ ti agbọrọsọ nipa awọn otitọ lati le ni imuse).² Kii ṣe bakannaa, nitorinaa, pẹlu “otitọ” otitọ lasan. Tabi kii ṣe ifihan ti o farapamọ lasan. Kàkà bẹ́ẹ̀, ó túmọ̀ sí ìgbìyànjú tí ó mọ́gbọ́n dání láti ọwọ́ ẹlẹ́rìí tí ó ní ìmọ̀ láti fa àfiyèsí dídára mọ́ra sí ohun kan tí a kò ṣàfiyèsí tẹ́lẹ̀, tàbí tí ó bọ́ lọ́wọ́ àkíyèsí; ati eyi, ni ọna ti o ṣe afihan pipe, oloootitọ, ati aiṣedeede ti nkan rẹ.
A le ṣe apẹrẹ itumọ yii pẹlu awọn ẹya akọkọ mẹta:
1. Aletheia kii ṣe aami ti a le lu lori alaye, awọn nkan, tabi awọn iṣẹlẹ, ṣugbọn abajade eso ti a Ilana ti o jẹ aiṣedeede lati ọrọ-ọrọ (ati bayi, tun, lati orisun rẹ).
2. Ilana yẹn n pe ọna pipe ati ti nṣiṣe lọwọ, bẹrẹ lati akoko atilẹba ti akiyesi ati ipari pẹlu ibaraẹnisọrọ aṣeyọri ti akiyesi yẹn si olugba (awọn) ti a pinnu.
3. Abajade ilana naa ni yiyọ kuro, tabi isansa ti lete (igbagbe).
Ọ̀nà àìtọ́ àti ọ̀nà pàtó kan sí ọ̀rọ̀ “òtítọ́” yàtọ̀ gédégédé sí èyí tí a mọ̀ sí. A ṣọ lati ronu ti otitọ gẹgẹbi iru nkan ti o ni imọran ti o le "ṣawari" ni agbaye ni ita ara wa; ati, ni kete ti "awari," o tumq si, le ti wa ni koja ni ayika tabi ta ipolongo libitum.
Lakoko ti pupọ julọ wa jẹwọ pe orisun ti n tan kaakiri “ohun” yii le ni ipadaru tabi ni ipa lori igbejade rẹ, a ko nigbagbogbo ronu ti otitọ funrarẹ gẹgẹbi iyalẹnu lasan lori akiyesi oye ati ibaraẹnisọrọ ti eniyan tabi orisun ti o nii ṣe pẹlu rẹ.
Ṣùgbọ́n a ń gbé nínú irú ayé dídíjú bẹ́ẹ̀ tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo ohun tí a rò pé ó jẹ́ “òtítọ́” ń sọ̀ kalẹ̀ wá sọ́dọ̀ wa, kì í ṣe nípasẹ̀ ìrírí tiwa fúnra wa, bí kò ṣe nípasẹ̀ àwọn ìtàn tí àwọn ẹlòmíràn sọ fún wa. Ati ọpọlọpọ awọn eniyan wọnyi ni a yọ ara wọn kuro nipasẹ awọn ọna asopọ pupọ lati orisun atilẹba ti o ṣe awọn akiyesi.
Ipo yii jẹ ifaragba gaan mejeeji si ibajẹ nipasẹ aṣiṣe ati si ifọwọyi mimọ nipasẹ awọn eniyan ti o ni awọn ero anfani. Niwọn bi a ko ti le rii daju gbogbo alaye ti a ṣe nipa agbaye wa nipasẹ akiyesi ominira, a gbọdọ pinnu boya tabi kii ṣe gbẹkẹle awọn ẹlẹri ati awọn orisun ti a gbẹkẹle. Kini yoo ṣẹlẹ ti awọn eniyan wọnyi ko ba jẹ oluwoye abinibi tabi awọn ibaraẹnisọrọ, tabi ti o ba jade pe wọn ko le gbẹkẹle? Ati pe, pẹlupẹlu, bawo ni a yoo ṣe lọ nipa ṣiṣe ipinnu boya tabi kii ṣe iyẹn?
Fifi si isoro yi, nibẹ ni o wa ọpọlọpọ awọn iroyin wa si wa purporting lati divulge iseda ti otito ti a ko le ṣee fa gbogbo wọn ni apejuwe awọn. Dipo, a ṣọ lati jẹ awọn ododo ti o ya sọtọ nipa awọn koko-ọrọ ti o yatọ, ati pe a nigbagbogbo mu awọn ododo wọnyẹn gẹgẹbi aṣoju gbogbo aworan titi ti a fi fihan bibẹẹkọ. Ọna rere yii si otitọ ṣe iwuri fun wa lati padanu oju awọn iho ninu imọ wa, ati lati kọ awọn aworan wa ti agbaye ni ipinnu kekere.
A ni iwọle loni si alaye diẹ sii lati awọn apakan diẹ sii ti agbaiye ju ti a ti ni ni eyikeyi aaye iṣaaju ninu itan-akọọlẹ eniyan, ati pe a lo awọn wakati lojoojumọ lati ṣawari rẹ; ṣugbọn fun gbogbo eyi, agbara wa lati fa ni itumọ ati rii daju ohun ti a mu ni dabi - ti o ba jẹ ohunkohun - lati ti dinku. Ati sibẹsibẹ, bakan, o dabi diẹ sii ti a padanu olubasọrọ pẹlu agbara wa lati mọ ohun ti o jẹ gidi, diẹ sii ni aibikita a dagba ninu awọn ero wa, ati pe diẹ sii ti a faramọ idalẹjọ asan pe a loye agbaye eka ti a ngbe.
Kò yani lẹ́nu nígbà náà pé, ní ìpele àkópọ̀, a rí i pé àjọṣe wa pẹ̀lú òtítọ́ ti ń wó lulẹ̀.
Iro ti aletheia, ni iyatọ, ṣe afihan agbara fun aimọkan tabi aṣiṣe lati ṣe okunkun otitọ ni ipele kọọkan ti ilana ti sisọ alaye. O fa ifojusi si awọn alafo iwaju nibiti idaniloju wa tuka, o si dojukọ oju wa sori wọn. Nípa bẹ́ẹ̀, ó rán wa létí ibi tí àwọn ibi afọ́jú wa wà, ó sì rọ̀ wá láti ronú nípa ṣíṣeéṣe pé a lè ṣàṣìṣe tàbí aláìní àyíká ọ̀rọ̀ pàtàkì.³
Òótọ́ ni pé èrò yìí gan-an ló dà bíi pé ó ti pàdánù láwùjọ òde òní. Arabinrin Aletheia ti o lẹwa wa ni isalẹ kanga kan, ti a ti sọ ọ sibẹ nipasẹ awọn opuro ati awọn oṣere. Nitori awọn scammers ati awọn charlatans - ti aṣeyọri wọn da lori gbigba ẹtọ anikanjọpọn lori otitọ - nigbagbogbo ni anfani ti o ni ẹtọ ni ṣiṣafihan awọn aala ti imọ wọn ati awọn otitọ ti o wa lẹhin awọn ipalọlọ wọn.
Ti orisun alaye ba kọ lati ṣawari awọn aala wọnyi, yọ awọn ṣiyemeji kuro, tabi tẹnumọ pe gbogbo ijiroro gbọdọ duro laarin ferese ti a ti pinnu tẹlẹ ti “atunṣe,” eyi jẹ asia pupa pataki ti wọn ko le gbẹkẹle. Nitoripe o wa ni awọn opin ariyanjiyan nigbagbogbo ti imọ wa pe otitọ n duro lati fi ara rẹ han bi rudurudu ati idiju, ati pe ko ṣee ṣe fun eyikeyi ẹgbẹ kan tabi ẹni kọọkan lati ṣe aladapọ alaye ti o yika.
Etẹwẹ mí sọgan plọn gando haṣinṣan mítọn hẹ nugbo tọn go to egbehe eyin mí tẹnpọn nado fọ́n Aletheia sọnku? Njẹ ero yii, ti o padanu fun akoko, ti a mọ fun wa nikan lati awọn ọrọ Giriki akọkọ, ṣe iranlọwọ fun wa lati mu imọ-itumọ ti wípé ati ìmọ-inú-ọ̀rọ̀ padabọsipo bi? Ni isalẹ Emi yoo ṣawari ọkọọkan awọn aaye akọkọ mẹta ti o ṣe afihan ọna yii si ironu nipa otitọ, ati awọn ipa fun awọn igbiyanju tiwa lati de oye oye ti otitọ loni.
1. Aletheia ti sopọ si Ọrọ
Gẹgẹbi a ti sọ tẹlẹ, aletheia ko tọka si otitọ nipa ohun kan, otitọ ita. Fun eyi, awọn Hellene atijọ lo ọrọ etuma (ἔτυμα, “[ohun] gidi”) ati awọn ibatan rẹ, lati inu eyiti a ti gba ọrọ naa ẹkọ ẹkọ ẹkọ (itumọ ọrọ gangan, "iwadi ti [ọrọ kan] ori otitọ, itumọ atilẹba”). Aletheia, ni iyatọ, jẹ ohun-ini ti ọrọ, nitorina o da lori awọn ọgbọn ibaraẹnisọrọ ti eniyan ti n sọrọ naa.
Gẹ́gẹ́ bí Jenny Strauss Clay ṣe n ṣakiyesi, ṣe àyẹ̀wò ìlò akéwì Hesiod ti àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí nínú Hesiod ká Cosmos:
"Iyatọ laarin ἀληθέα [aletheia] ati ἔτυμα [etoma], nigba ti igba bikita, jẹ pataki ko nikan fun [iwe ọrọ ti o wa ninu ibeere], ṣugbọn fun gbogbo iṣẹ ti Hesiod. Aletheia wa ninu ọrọ, botilẹjẹpe et(ati)uma le wa ninu awọn nkan; iroyin pipe ati deedee ti ohun ti ẹnikan ti jẹri ni alethes, nigba ti etomos, eyi ti boya yo lati εἴναι [einai] ("lati jẹ"), n ṣalaye nkan ti o jẹ gidi, ootọ, tabi ni ibamu si ipo gidi ti awọn ọran [. . .] Etuma tọka si awọn nkan bi wọn ṣe jẹ gaan ati nitorinaa ko le daru; aletheia, ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, níwọ̀n bí ó ti jẹ́ àkọọ́lẹ̀ ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ tí ó sì jẹ́ òtítọ́, a lè mọ̀ọ́mọ̀ tàbí àìròtẹ́lẹ̀ di àbùkù nípasẹ̀ àwọn àfikún, àfikún, tàbí àwọn ìdàrúdàpọ̀ míràn. Gbogbo iru awọn abuku jẹ pseudea [awọn iro]."
Nibi Clay n kọ ni itọkasi si aye kan (isalẹ) lati Hesiod's Theogony, eyiti, pẹlu Awọn iṣẹ ati awọn ọjọ, awọn Anonymous Homeric Hymns, ati Homer Iliad ati Odyssey, awọn ipo laarin awọn iṣẹ iwalaaye atijọ julọ ti awọn iwe Giriki. Ewi-ila egberun, ibaṣepọ lati ni ayika 8th Ọ̀rúndún ṣááju Sànmánì Tiwa, sọ ìtàn ìpilẹ̀ṣẹ̀ àgbáyé àti ìtàn ìlà ìdílé àwọn aláìleèkú.
Àmọ́ ṣá o, ìbí àwọn ọlọ́run àti ìṣẹ̀dá àgbáálá ayé jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ àgbàyanu tí kò sí ẹ̀dá ènìyàn kan tí ó lè sọ pé ó ní í ṣe pẹ̀lú ìdánilójú pátápátá, nítorí pé kò sí ẹ̀dá kíkú tí ó wà níbẹ̀ láti rí bí wọ́n ṣe ń ṣẹlẹ̀. Nitorinaa ibeere naa dide nipa ti ara: bawo ni Hesiod ṣe mọ pe itan ti o sọ jẹ otitọ?
Idahun si jẹ: ko ṣe bẹ, o si jẹ ki awọn olugbo rẹ mọ iyẹn lẹsẹkẹsẹ. Ko ṣe afihan itan rẹ gẹgẹbi otitọ inconvertibly; dipo, o ṣe agbekalẹ gbogbo itan-akọọlẹ rẹ ni aaye ti nkan ti o le rii daju ni imọ-jinlẹ: iriri ti ara ẹni tirẹ. O ṣe afihan awọn ipele ti o wa laarin awọn olugbọ rẹ ati awọn iṣẹlẹ ti o ṣe apejuwe: eyun, mejeeji funrararẹ ati orisun atilẹba ti alaye rẹ, awọn Muses, ẹniti o jẹ. nperare lati ti konge ni Oke Helicon: [itumọ ati asọye akọmọ nipasẹ Gregory Nagy]
“[Awọn Muses] ni wọn kọ mi, Hesiod, orin ẹlẹwa wọn. Ó ṣẹlẹ̀ nígbà tí mo ń tọ́jú agbo àgùntàn ní àfonífojì Hélíkọ́nì, òkè mímọ́ yẹn. Ohun àkọ́kọ́ gan-an tí àwọn abo-ọlọ́run náà sì sọ fún mi, àwọn Muses ti Òkè Olympus, àwọn ọmọbìnrin Súúsì tí wọ́n di agis mú, ni ọ̀rọ̀ yìí [mūthos] pé: ‘Àwọn olùṣọ́ àgùntàn pàgọ́ sí pápá, àwọn ohun ẹ̀gàn, ikùn lásán! A mọ bí a ṣe lè sọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun ìtannijẹ tí ó dà bí ojúlówó àwọn ohun [etuma], ṣùgbọ́n a tún mọ̀ bí a ṣe ń polongo àwọn ohun tí ó jẹ́ òtítọ́ nígbàkigbà tí a bá fẹ́.’ Bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ṣe sọ, àwọn ọmọbìnrin Súúsì ńlá wọ̀nyẹn, tí wọ́n ní àwọn ọ̀rọ̀ [epea] tí ó bára mu dáadáa, wọ́n sì fún mi ní ọ̀pá aládé [skēptron] kan, ẹ̀ka ọ̀ṣọ́ laureli tí ń gbilẹ̀, lẹ́yìn tí wọ́n ti fà á. Ati pe o jẹ iyalẹnu lati rii. Lẹ́yìn náà, wọ́n mí ohùn kan [audé] sí mi, èyí tó dà bí Ọlọ́run, kí n lè máa fi ògo [kleos] fún àwọn ohun tí yóò wà àti àwọn ohun tí ó ti wà, lẹ́yìn náà wọ́n sọ fún mi pé kí n kọrin bí àwọn ẹni ìbùkún [makares = àwọn ọlọ́run] ṣe dá sílẹ̀, àwọn tí wọ́n wà títí láé, àti pé kí n máa kọrin wọn [= Muses] lákọ̀ọ́kọ́ àti ìkẹyìn.”
Hesiod, olùṣọ́ àgùntàn rírẹlẹ̀ àti “ikùn lásán,” ní ọlá àṣẹ láti sọ̀rọ̀ nípa kókó yìí látọ̀dọ̀ àwọn Muses, tí wọ́n jẹ́ ẹ̀dá àtọ̀runwá. Bii iru bẹẹ, wọn le wọle si awọn aṣiri ti agbaye ti ko si fun awọn ọkunrin iku.
Sibẹsibẹ, pelu ipo giga wọn, ọgbọn nla ati anfani imọ-ẹrọ wọn, awọn Muses ko tun le ni igbẹkẹle lati kede otitọ [aletheia, ti a so si iṣe-ọrọ] - wọn jẹ iyanilẹnu ati pe wọn ni awọn ero ti ara wọn.
Dajudaju wọn mọ bi wọn ṣe le ṣe bẹ, nigbakugba ti wọn ba fẹ, ṣugbọn wọn tun mọ bi a ṣe le sọ ọpọlọpọ awọn iro [pseudea polla] ti jọ otitọ [iyẹn ni, jọ 'awọn ohun gidi' ni ero inu ati ita, ti a ṣoju fun nipasẹ fọọmu ti “etoma”]. Ati pe awa eniyan lasan ko le nireti lati sọ iyatọ naa.
Amo ṣe alaye:
“Ni yiya ifojusi si ẹda akikanju wọn, awọn Muses fi ara wọn han lati pin ihuwasi kan ti ibomiiran paapaa ṣe afihan ihuwasi ti awọn ọlọrun vis-à-vis iran eniyan. Ti awọn Muses ba ni agbara lati sọ otitọ, ti wọn ba fẹ, awa eniyan ko le mọ nigbati wọn ṣe bẹ, tabi a ko le ṣe iyatọ awọn iro wọn lati awọn otitọ wọn [. . .] Awọn ọrọ ti sisọ-rọra (ἀρτιέπειαι, 29) Awọn adirẹsi Muses si Hesiod fi wa akiyesi pe awa naa ko le ṣe iyatọ otitọ ninu ohun ti o tẹle, eyini ni, ninu Theogony funrararẹ. Lakoko ti Hesiod le jẹ agbẹnusọ Muses, ati ohun naa (gbo) ki nwọn ki o simi sinu rẹ gba aṣẹ wọn, sibẹsibẹ, o ko ati ki o ko ba le ṣe ẹri idi otitọ ti orin rẹ [. . .] Ko si si iyanu: awọn ohun ti recounted ninu awọn Theogony, ìpilẹ̀ṣẹ̀ àwọn àgbáálá ayé àti àwọn ọlọ́run, kọjá agbára ẹ̀dá ènìyàn, nítorí náà, a kò lè fìdí rẹ̀ múlẹ̀.”
Awọn Muses ni agbara lati sọ aletheia; ṣugbọn nigbamiran - ati, o ṣeeṣe, nigbagbogbo, fun awọn idi pupọ - wọn kii ṣe. A le fa ọpọlọpọ awọn afiwera nibi laarin ipọnju Hesiod ni Theogony àti ìṣòro tiwa fúnra wa ní ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún lẹ́yìn náà.
Nínú ayé òde òní, àwọn ìtàn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì àti àwọn onímọ̀ nípa ọrọ̀ àlùmọ́ọ́nì ti gba ipa pàtàkì jù lọ ti ìtàn àtẹnudẹ́nu àgbáyé. Nipa iyẹn Emi ko tumọ si awọn itan wa nikan nipa awọn ipilẹṣẹ ti agbaye funrararẹ: Mo tumọ si, paapaa, awọn ipilẹṣẹ ti gbogbo eto ti agbaye ti a gba ni bayi. Fun otitọ yii, ni kete ti o jẹ nipataki ti awọn ilolupo eda abemi ati awọn ipa, ti wa lati jẹ gaba lori nipasẹ awọn ohun elo imọ-ẹrọ ti Eniyan.
Nibo ni awọn ile-iṣẹ wọnyi ati awọn oju-ilẹ ti a ṣe ti a gbe wa lati? Kí nìdí tá a fi ń ṣe àwọn nǹkan bí a ṣe ń ṣe? Tani o ṣẹda awọn ọna ṣiṣe ati awọn nkan pẹlu eyiti a ṣe ajọṣepọ, ati lori eyiti a gbarale fun iwalaaye wa? Ko si eniyan ti o wa laaye loni ti o jẹri lapapọ ti awọn amayederun nla yii.
Nitorinaa a gbọdọ gbẹkẹle awọn ege adojuru ti a ṣajọpọ lati ọdọ awọn eniyan miiran fun oye wa ti ipilẹṣẹ agbaye ati awọn iṣẹ inu - boya, kii ṣe awọn eeyan atọrunwa tabi Muses ṣugbọn, ni ilọsiwaju, awọn alaṣẹ ati awọn amoye ti o le jẹ se capricious. Bii awọn Muses, awọn alaṣẹ ti imọ-jinlẹ ati ile-iṣẹ ni awọn anfani imọ-ẹrọ nla ti o ni ibatan si eniyan apapọ, eyiti o gba wọn laaye, ni imọ-jinlẹ o kere ju, lati wọle si awọn aṣiri aye ti ko si eniyan lasan le.
Sibẹsibẹ, ko dabi awọn Muses, awọn tikarawọn jẹ eniyan, ati pe wọn ko ni ọgbọn ati didara julọ ti ẹnikan le nireti lati ọdọ Ọlọrun. Iyara wọn, nitorina, ni gbogbo awọn diẹ lewu: o le fa sinu awọn ibugbe ti ibaje patapata ati ani yiyi buburu. Ṣugbọn nitori iyatọ imọ-ẹrọ ti o wa laarin awọn ile-iṣẹ wọnyi ati awọn alaṣẹ ati eniyan apapọ, awọn eniyan lasan nigbagbogbo ko le ṣe iyatọ laarin awọn ọrọ otitọ wọn ati awọn aṣiṣe tabi awọn eke.
Pupọ eniyan pe pragmatism ni idahun si iṣeduro yii. Nitootọ, ko ṣee ṣe lati rii daju tikalararẹ ọpọlọpọ awọn “awọn otitọ” nipa agbaye ti a ba pade; ṣùgbọ́n bí a kò bá lè jẹ́ kí a ní ìgbàgbọ́ nínú ohunkóhun tí a kò jẹ́rìí fún ara wa, a ń sá lọ nínú ewu kíkọ àwọn ohun gidi tí ó ṣe kedere tí ó sì gbéṣẹ́. A ko nilo nigbagbogbo lati ni anfani lati ṣakiyesi awọn nkan fun ara wa lati ni igbẹkẹle ninu iduroṣinṣin wọn.
Ṣùgbọ́n ìtẹ̀sí abánisọ̀rọ̀ kan wà láti ṣí kúrò ní gbígba ìdákẹ́kọ̀ọ́ ti òtítọ́ tí ó dàbí ẹni tí ó tọ̀nà sí ìkọ̀kọ̀ àti agídí-títí. Nipa ikọsilẹ ero ti otitọ lati inu iṣe-ọrọ ati nitorinaa lati ọdọ ẹni ti n sọ ọrọ naa, a le ni irọrun padanu oju aidaniloju ti nigbagbogbo n bò igbẹkẹle wa lori awọn alafojusi miiran - pẹlu awọn aibikita wọn, awọn abawọn iwa wọn ati awọn idiwọn - lati sọ fun wa ni aworan deede ti otitọ.
Ailagbara ati ailagbara ti awọn eto ati awọn eniyan ti a dale lori parẹ, diẹ diẹ diẹ, sinu abẹlẹ, ati pe eyi pese agbegbe pipe fun awọn opportunists ti o pinnu pe wọn fẹ lati kọja awọn ẹtọ ti o buruju ati awọn iro ti o han gbangba, ti ko ni iyemeji. Ati pe eyi ni ọna ti o lọra si agbaye nibiti a ti ro pe “awọn dokita” ati “awọn onimọ-jinlẹ” sẹ awọn otito bi iṣojuuwọn ati idaniloju ominira bi iyatọ laarin “ọkunrin” ati “obinrin” - ati nibiti ọpọlọpọ eniyan gba wọn ni pataki.
Nitorinaa kini ilana ti o waye lakoko ọrọ ti o pinnu boya tabi kii ṣe nkan kan aletheia?
2. Aletheia jẹ Otitọ ati Ọna
Lati sọ aletheia kii ṣe bakanna bi sisọ awọn alaye ti o pe ni otitọ. Ko to lati mọ nkan kan — tabi lati ro pe o ṣe — ati lẹhinna tun ṣe; sisọ aletheia jẹ ilana ti nṣiṣe lọwọ ti o bẹrẹ pẹlu akiyesi ara ẹni.
Aaye yii ṣe pataki: aletheia ni nkan ṣe pẹlu awọn ijabọ ẹlẹri - iru ijabọ ti oluwari tabi oniroyin to dara le ṣe. Awọn ti o sọ aletheia ṣe ijabọ, nigbagbogbo, lati iriri ti ara wọn, ti ara ẹni: wọn ṣe akiyesi, ni awọn alaye ti o ṣoki, agbegbe ti o wa ni ayika wọn, n gbiyanju lati fa iyatọ pupọ bi o ti ṣee. Ni kete ti paapaa ipele kan ti ṣafihan laarin onkọwe itan ati eniyan ti o jẹri iṣẹlẹ kan, awọn afijẹẹri rẹ fun jijẹ alethes ni a pe sinu ibeere.
Tilman Krischer sọ fun wa:
"Ninu Odyssey, ἀληθής [alethes] ati ἀληθείη [alēthēíe, àtúpalẹ̀ àtẹ̀rọ̀ àtẹ̀yà àletheia] waye papọ ni igba 13 (ọrọ-ọrọ ni iyasọtọ ni apapo pẹlu ọrọ-ìse naa καταλέγειν [katalegein, “lati ṣe iṣiro” tabi “atunsọ”]). Ni ọpọlọpọ igba, o kan awọn ipo nibiti ẹnikan ṣe ijabọ lori awọn iriri tiwọn. Fun apẹẹrẹ, in 7, 297, Odysseus sọ fun Queen Arete nipa ọkọ oju omi rẹ. Ninu 16, 226ff, o sọ fun Telemachus bi o ṣe de lati ilẹ awọn Pheacians si Ithaca. Ninu 17, 108ff, Telemachus ṣe ijabọ si Penelope nipa irin-ajo rẹ si Pylos. Ninu 22, 420ff, Eurykleia sọfun Odysseus nipa ihuwasi ti awọn iranṣẹbinrin. Nigbati o wọle 3, 247 Nestor ti beere lọwọ Telemachus lati jabo ἀληθής [alethes] nípa ìpànìyàn Agamemnon, èyí tí kò jẹ́rìí dájúdájú, Nestor sì ṣèlérí lẹ́yìn náà láti sọ̀rọ̀ ἀληθέα πάντ᾽ ἀγορεύσω [lati kede gbogbo otitọ] (254), o han gbangba pe ọran aala ni. Nestor pese akọọlẹ gigun ti awọn iṣẹlẹ ti o ni iriri tirẹ; sibẹsibẹ, ni idakeji pẹlu Telemachus, o ti wa ni daradara-fun nipa awọn iyokù [. . .] Ààlà ti ἀληθής [alethes] jẹ pataki ni opin si awọn akọọlẹ ẹlẹri, nibiti agbọrọsọ ti n sọrọ lati imọ kongẹ ati pe o nilo nikan lati rii daju pe ko si isokuso waye. Ni ida keji, ti ọrọ kan ba tọka si bi iwo [etomos], ko ṣe pataki nibiti agbọrọsọ ti gba alaye wọn: wọn le ti ṣe awọn idaniloju, ni awọn ala, ṣe awọn asọtẹlẹ, tabi awọn otitọ ti wọn wọn sinu eke - ohun ti o ṣe pataki ni pe o jẹ ετυμος [etomos,'gidi']."
Gbólóhùn kan ko le jẹ alethes ti o ba jinna pupọ lati agbegbe ti iriri ti ara ẹni. Ṣugbọn bọtini otitọ jẹ ori ti akiyesi akiyesi, ti a lo ni ọna pipe: ẹnikan ti o ṣe ko ni iriri ohun kan le tun sọ aletheia nipa rẹ ti wọn ba jẹ kongẹ, ni kikun ati alaye daradara; ni apa keji, paapaa iriri ti ara ẹni ko le pe ni alethes daradara ti o ba jẹ pe tabi ni awọn arosinu tabi awọn aiṣedeede.
A le rii itẹnumọ yii lori pipe pipe ti o han ni otitọ pe, ninu awọn iṣẹ ti Homer, aletheia nigbagbogbo ni so pọ pẹlu “katalegein” (lati inu eyiti a ti gba ọrọ naa “katalogi”). Gẹgẹbi Krischer, katalegein "Iyatọ n tọka si otitọ ati igbejade kongẹ ti o lọ nipasẹ aaye koko-ọrọ nipasẹ aaye”, pataki, ni ipo ti ipese alaye.
Ẹnikan gbọdọ kọkọ ṣakiyesi ipo tabi iṣẹlẹ ni intricately, ṣayẹwo gbogbo igun; lẹhinna, ọkan gbọdọ tẹsiwaju lati ṣe ẹda awọn akiyesi wọnyi fun awọn olugbo ti ko ni itara ni deede deede ati ọna ti a paṣẹ. Ifarabalẹ si awọn alaye ṣe pataki, lẹhinna, gẹgẹ bi Elo nigba ti njẹri awọn iṣẹlẹ bi nigba ti o pinnu bi o ṣe le ṣẹda ati ṣe iṣẹ itan-akọọlẹ ẹnikan.
Abajade yẹ ki o jẹ apẹrẹ microcosmic iwọntunwọnsi ti ohun ti ẹnikan jẹri, nitorinaa ko si abala ti o yẹ ti ko ni akiyesi. Sibẹsibẹ, ni ibere fun aworan yii lati wa si ọdọ olugba rẹ pẹlu kedere, o tun ṣe pataki lati ma ṣe ni ọpọlọpọ awọn alaye ti ko ṣe pataki tabi ti o ni idinamọ, tabi lati ṣe ọṣọ itan ẹni pẹlu awọn asọtẹlẹ ti ara ẹni tabi awọn irokuro.
Bi Thomas Cole kọ sinu Archaic Truth:
"O wa [. . .] awọn ọrọ-ọrọ nibiti kii ṣe ominira lati awọn imukuro ṣugbọn o kan idakeji - ominira lati awọn ifisi ti ko ṣe pataki tabi awọn ifikun ṣinilọna — iyẹn [aletheia] dabi lati designate. Iru awọn ifisi, ni irisi iwuri ṣugbọn awọn itọsọna ti ko ni ipilẹ lori ibiti Odysseus wa, jasi ohun ti Eumaeus ni ni lokan nigbati o sọ pe awọn aririn ajo ko fẹ. alêthea mythêsasthai [kò fẹ́ “sọ òtítọ́”] ninu awọn itan ti wọn sọ fun Penelope (14,124-125). Awọn pseudea [eke] (ibid.) àbájáde rẹ̀ kìí ṣe irọ́ lásán ṣùgbọ́n, gẹ́gẹ́ bí Eumaeus fúnraarẹ̀ ti tọ́ka sí ìlà mẹ́ta lẹ́yìn náà (128), àwọn irọ́ pípabanbarì: kò sẹ́nikẹ́ni tí ó dojú kọ, gẹ́gẹ́ bí àwọn arìnrìn àjò náà, pẹ̀lú ìfojúsọ́nà láti san èrè fún ìhìnrere èyíkéyìí tí ó mú wá lè dènà ìdẹwò náà. epos paratektainesthai [lati yi awọn itan wọn soke]. Priam le wa ni iṣọra rẹ lodi si awọn alaye ti o jọra - bakanna bi awọn imukuro ọgbọn - nigbati o beere lọwọ Hermes (ti o dabi iranṣẹ Achilles) fun pasan alêtheiên [gbogbo otitọ] (Il. 24,407) lori ayanmọ ti ara Hector [. . .] Ohun ti o kan jẹ ti o muna (tabi ti o muna ati aibikita) ṣiṣe tabi ijabọ — nkankan bi iyasoto ti bluster, kiikan tabi aibikita bi o ti jẹ ti omission tabi understatement."
Lati le sọ aletheia ni aṣeyọri, agbọrọsọ gbọdọ ṣe adaṣe adaṣe ati deede mejeeji ni akiyesi ati arosọ. Wọn gbọdọ mu ni iwọn-yika daradara ati iwọntunwọnsi ti ipo kan, lakoko ti o ṣetọju konge pataki lati fa nuance ati alaye nipa awọn alaye iṣẹju.
Wọn ko gbọdọ ṣe asọtẹlẹ eyikeyi pato tabi aaye ojurere lori awọn miiran ti o yẹ, ṣẹda awọn caricatures tabi ṣe awọn itan-akọọlẹ wọn lati baamu awọn aibikita tabi awọn ireti wọn; ati pe wọn ko gbọdọ pẹlu awọn ohun-ọṣọ, ṣe agbekalẹ awọn arosinu tiwọn, tabi pẹlu awọn ero inu tabi awọn eroja arosọ bi otitọ.
Lati “sọ aletheia” jẹ iṣẹ ọna ti o nira ati imọ-jinlẹ ti ṣiṣe adaṣe aworan ti otito ti a ṣakiyesi ti ko yi tabi yapa kuro ninu fọọmu atilẹba rẹ. Ati pe ti ẹda yii ba jẹ olõtọ, iwọntunwọnsi, ko o, ati alaye ti o to, lẹhinna - ati lẹhinna nikan - o le pe ni aletheia.
Ilana yii le dun pupọ si ẹya ti o dara julọ ti ọna imọ-jinlẹ, tabi si awọn imọ-ẹrọ ti a ṣepọ pẹlu ti o dara, ti atijọ, iṣẹ iroyin ọjọgbọn. Lootọ, a nireti pe awọn onimọ-jinlẹ ati awọn oniroyin wa n ṣe deede eyi bi wọn ṣe n ṣe akiyesi wọn lori awọn ohun-ọṣọ ti otitọ-igbagbogbo ti wọn ṣe iwadii, ati lẹhinna tan kaakiri awọn awari wọn.
Ṣugbọn ṣe eyi n ṣẹlẹ ni otitọ, ni iṣe? Npọ sii, ẹri ni imọran pe otitọ, ni ọpọlọpọ awọn igba, ni ibamu diẹ si apẹrẹ utopian yii.
Alan MacLeod, akọroyin oniwadi ati ọmọ ile-iwe tẹlẹ ti iwadii ṣe amọja ni ikede, ṣapejuwe iru oju iṣẹlẹ kan ninu iwe rẹ Awọn iroyin buburu lati Venezuela. MacLeod sọrọ pẹlu awọn oniroyin 27 ati awọn ọmọ ile-iwe nipa awọn iriri wọn ti o bo iṣelu Venezuelan. O pari:
"Fere gbogbo alaye ti awọn ara ilu Gẹẹsi ati Amẹrika gba nipa Venezuela ati South America ni gbogbogbo ni a ṣẹda ati gbin nipasẹ awọn eniyan diẹ [. . .] Bi awọn ile-iṣẹ iroyin ṣe ngbiyanju lati gee owo-osu wọn silẹ ati gige awọn idiyele, wọn ti ni igbẹkẹle si awọn iṣẹ waya iroyin ati awọn oniroyin agbegbe [. . .] Bi abajade, 'awọn iroyin' ti o han ni titẹ ni igbagbogbo ni atunṣe nirọrun lati awọn igbasilẹ atẹjade ati awọn iṣẹ waya, nigbakan tun kọwe ati editorialized si yatọ si ăti sugbon igba gangan lọrọ-ọrọ (Davies, 2009: 106-107) [. . .] Fun apere, Ni New York Times nigbagbogbo tun ṣe Reuters newswires verbatim, nigba ti Awọn Teligirafu Ojoojumọ ṣe kanna pẹlu awọn mejeeji Reuters ati AP [. . .] Npọ sii, awọn itan nipa Venezuela ti wa ni igbasilẹ lati Brazil tabi paapaa London tabi New York. Iru oye ti onirohin le ni lati awọn ipo yẹn jẹ ariyanjiyan. Awọn oniroyin ti o duro ni Latin America ni a fun ni aṣẹ lati bo awọn iroyin awọn orilẹ-ede pupọ lati awọn ifiweranṣẹ wọn. Meji ninu awọn ifọrọwanilẹnuwo ngbe inu Columbia ati ki o nikan ṣọwọn ani ṣàbẹwò Venezuela. Ọkan gbé ni United States [. . .] Ni awọn ofin ti awọn ajeji oniroyin, [Jim Wyss, ti Awọn Miami Herald] wi fun pataki English-ede iwe iroyin, nikan The New York Times ni o ni ọkan ninu Venezuela. Ko si awọn oniroyin akoko kikun ti o duro ni Venezuela fun eyikeyi orisun iroyin Ilu Gẹẹsi. Ó tẹ̀lé e pé, fún gbogbo ẹ̀rọ ìtẹ̀wé èdè Gẹ̀ẹ́sì Ìwọ̀ Oòrùn, oníròyìn alákòókò kíkún kan ṣoṣo ló wà ní Venezuela. Nitoribẹẹ, aini oye ti orilẹ-ede naa wa."
MacLeod rii pe awọn oniroyin nigbagbogbo ni a firanṣẹ fun awọn akoko kukuru nikan si orilẹ-ede naa ati pe ko ni oye ipilẹ ti o yẹ ti awọn ipo aṣa ati itan-akọọlẹ rẹ. Ni ọpọlọpọ igba wọn ko le sọ ede Spani, boya, ni idiwọ fun wọn lati ṣe ibaraẹnisọrọ pẹlu gbogbo wọn ṣugbọn oke 5-10% ti awọn ọlọrọ ati awọn olugbe ti o kọ ẹkọ julọ. Wọn gbe wọn si awọn ọlọrọ julọ, awọn agbegbe ti o ya sọtọ julọ ti olu ilu orilẹ-ede ati nigbagbogbo ni asopọ pẹlu awọn ifọrọwanilẹnuwo wọn nipasẹ awọn ẹgbẹ kẹta pẹlu awọn ero iṣelu. Bawo ni ohunkohun ti o dabi isọdi, alaye, ati akọọlẹ gbogbogbo ti otitọ ṣe abajade lati iru ilana bẹẹ?
Nfikun-un si iṣoro yii ni awọn akoko ipari ti o muna nigbagbogbo ti a paṣẹ lori awọn oniroyin fun ṣiṣe awọn itan-akọọlẹ wọn. Bart Jones, atijọ Los Angeles Times onise iroyin, jẹwọ:
"O ni lati gba awọn iroyin jade lẹsẹkẹsẹ. Ati pe iyẹn le jẹ ifosiwewe ni awọn ofin ti 'ta ni MO le gba idaduro ni kiakia lati fun mi ni ọrọìwòye?' Daradara o ti wa ni ko lilọ si jẹ Juan tabi Maria lori nibẹ ninu awọn barrio [agbegbe agbegbe] nitori won ko ni awọn foonu alagbeka. Nitorinaa o le gba eniyan nigbagbogbo bii [idibo alatako ijọba] Luis Vicente Leon lori foonu ni iyara pupọ."
MacLeod kọ:
"Eyi gbe ibeere dide ti bawo ni oniroyin ṣe le koju itan-akọọlẹ kan gaan ti wọn ba ni iṣẹju diẹ lati kọ itan kan. Ni akoko ti awọn iroyin 24-wakati ati iṣẹ iroyin Intanẹẹti, itọkasi ti o wuwo wa ti a fi si iyara. Itọkasi yii ni ipa ti fipa mu awọn oniroyin lati duro si awọn itan idanwo ati idanwo ati awọn alaye, ti o tun ṣe ohun ti o ti wa tẹlẹ. Pataki ti jije akọkọ lati tẹjade tun tumọ si pe awọn oniroyin ko le lọ sinu awọn alaye boya, nlọ akoonu mejeeji aijinile ni awọn ofin ti itupalẹ ati iru si akoonu iṣaaju."
Dipo ti bibeere simplistic awqn, delving sinu awọn nuances ti igba intricate ati ki o jinna-fidimule sociocultural dainamiki, ati idoko awọn ọdun 'ati boya ewadun' tọ ti akoko ati akiyesi pataki lati gba ohun deede ati iwontunwonsi aworan ti eka otito, onise igba jo mu soke cloning tẹlẹ-atejade narratives lati ọkan-apa ăti ni a cartoonish fashion. Ati pe eyi ni o jẹ ifunni fun wa bi aṣoju ti otito, ati pe ọpọlọpọ eniyan gba lainidi bi “otitọ.”
Labẹ iru awọn ipo ti o ko ni pataki Elo ti o ba ti ẹnikan gba won iroyin lati kan orisirisi ti awọn orisun tabi aiṣedeede iṣelu; Alaye naa nikẹhin wa lati awọn aaye ti o jọra ati pe a ṣe agbekalẹ nipasẹ awọn iwoye ti o jọra.
Gẹgẹbi MacLeod, awọn olootu ti awọn atẹjade nigbagbogbo n gbe ni awọn agbegbe awujọ kanna; Awọn oniroyin funraawọn maa n wa lati awọn ipilẹ isọpọ, ati pin awọn oju-iwoye iṣelu; wọn nigbagbogbo pari ni iduro ni awọn ipo kanna, apejọ data lati ọdọ awọn alaye kanna; ati ni otitọ, ọpọlọpọ awọn onirohin ti o ṣetọju facade ti atako si ara wọn tabi ti o ṣiṣẹ fun awọn atẹjade ti o lodi si iṣelu pari ni pinpin awọn olubasọrọ ati wiwa si awọn ẹgbẹ kanna ati awọn iṣẹlẹ.
Alaye eyikeyi ti o gba lati awọn ipo bii iwọnyi, ati lẹhinna gbekalẹ ni irọrun bi “otitọ,” yoo fẹrẹẹ daju mu lethe, kuku ju yiyọ kuro.
3. Yiyọ ti Lethe
Ọrọ sisọ tabi ibaraẹnisọrọ ti o yẹ fun ọrọ naa "aletheia" ni abajade ni "yiyọ lethe kuro." Lethe, tabi igbagbe, ti a yọ kuro n tọka si igbagbe ti o halẹ nigbagbogbo lati dide nigbakugba ti ẹlẹri ti ara ẹni ba gbiyanju lati ṣe akiyesi awọn eniyan ti ko si nibẹ. O ti wa ni ohun igbagbe ti awọn iwongba ti ohun otito ti a ipo, ohun igbagbe ti o ṣẹlẹ nipasẹ awọn sàì pe ati aipe ilana ti sisẹ aye nipasẹ wa abosi ati opin ọkàn - ati lati ibẹ, jade sinu dicey ibugbe ti awọn ọrọ sisọ.
Lati sọrọ aletheia ni aṣeyọri ni lati ni agbara lati sọ asọye otitọ ti o jẹri pẹlu iru kikun ati mimọ ti olutẹtisi le fiyesi rẹ - afọwọsi - pẹlu alaye pupọ ati deede bi ẹnipe wọn ti wa nibẹ, funrara wọn, ni aye akọkọ.
Ṣugbọn iru miiran tun wa ti “yiyọ ti lethe” ti o ṣoki ni lilo ọrọ aletheia: nitori, niwọn bi aletheia ṣe leti wa, nipasẹ orukọ rẹ gan-an, pe igbagbe ati awọn ipalọlọ ti otitọ le wọ inu ipade kọọkan ti ilana ibaraẹnisọrọ, ọrọ naa funrararẹ pe wa lati yọ igbagbe ti ara wa nipa gangan nibiti awọn idiwọn ti imọ wa wa.
Iro ti aletheia fa ifojusi wa si awọn aaye kongẹ ninu ilana yẹn nibiti idaniloju wa ba lulẹ, ati pe eyi n gba wa laaye lati “ṣalaye” ipo wa, nitorinaa a sọ, laarin iru aworan kikun ti otitọ. Nipa sisọ awọn aala kongẹ ti irisi tiwa ati oye wa, a le kọ aworan ti o lagbara ti otito ti o mọ wa lakoko ti o wa ni sisi nipa awọn ohun ti a le ma loye ni kikun.
A le rii iṣiṣẹ iṣelọpọ ti ọrọ aletheia ni iṣe paapaa bi lilo rẹ ṣe bẹrẹ lati yipada, ni awọn iṣẹ nigbamii. Tilman Krischer sọ fun wa:
"Ni Hecataeus ti Miletus, ẹniti Hesiod ni ipa pataki, ilana ti ede apọju jẹ rekọja, ṣugbọn titun [lilo] le ṣe alaye ni rọọrun lati awọn gbongbo atijọ. Nigbati o kọwe ni ibẹrẹ ti Awọn itan-akọọlẹ rẹ (Fr. 1), τάδε γράφω ώϛ μοι δοκεΐ άληθέα είναι [Mo kọ nkan wọnyi bi wọn ṣe dabi si mi lati jẹ otitọ / aletheia], apapo δοκεΐ άληθέα [dokeî aletheia,dabi (bi) otitọ”] tọkasi ilọkuro lati apọju. Nibo aletheia ti ni opin si ipese alaye nipa awọn iriri ti ara ẹni, iru iwifun kan. [dokeî, “dabi (bii)”] ko ni itumo. Hecataeus 'aletheia, ni ida keji, wa nipasẹ ίστορίη [itan, "ifinufindo ibeere"] iyẹn ni, nipasẹ akojọpọ alaye lati ọdọ awọn miiran. Onkọwe naa yọ aletheia kuro ninu alaye ti o gba, ati pe o jẹ deede fun u lati sọ pe o dabi pe o jẹ άληθέα. [aletheia]. Awọn ίστορίη [Historíē] bi ibeere ti ọna ti ngbanilaaye lati faagun opin opin akọkọ ti aletheia lainidii ṣugbọn ni idiyele idiyele ti idaniloju diẹ. Awọn δοκεΐ [dokeî] n ṣalaye akiyesi to ṣe pataki pe aletheia kikun ko le ṣe aṣeyọri nipasẹ ίστορίη [Historíē].”
Itan Hecataeus - ti o wa ni bayi fun wa nikan bi awọn ajẹkù ti o tuka — ni a kọ lati oriṣiriṣi awọn akọọlẹ ti a ṣajọpọ ni ọna ṣiṣe lati awọn orisun miiran; biotilejepe o gbiyanju ohun ti o dara ju lati to awọn ẹya ti o gbẹkẹle lati awọn dubious, o laifotape gba wipe o ko ba le patapata ẹri aletheia.
Ọrọ naa funrararẹ pe awọn ibeere tirẹ, ati pe Hecataeus ṣakoso lati ṣetọju iduroṣinṣin rẹ nipa yiyan alaye rẹ pẹlu iwọn aidaniloju ti o yẹ. He ko jẹri awọn iṣẹlẹ ti o kọ nipa; nitori naa, ohun ti o le sọ julọ nipa wọn ni pe wọn “dabi enipe si [un] lati jẹ otitọ".
"Aletheia" kii ṣe ọrọ kan lati sọ ni ayika tabi lo ni irọrun; o di wa mu si ipele ti o ga, o si n pe wa lati ranti nigbagbogbo aafo laarin awọn igbiyanju tiwa ti o dara julọ lati mọ otitọ ati apẹrẹ ti ko le de ọdọ ti idaniloju pipe. Nípa bẹ́ẹ̀, lílo rẹ̀ lọ́nà yíyẹ gbọ́dọ̀ rẹ̀ wá sílẹ̀ nínú wíwá ìmọ̀ àti òye, ní jíjẹ́ kí a lè sún mọ́ àwọn ojú-ìwòye tí ó lòdì síi pẹ̀lú ìmọ̀lára ìjìnlẹ̀ òye àti pẹ̀lú èrò inú tí ó ṣí sílẹ̀.
Fun paapaa labẹ awọn ipo ti o dara julọ, o ṣoro lati mọ daju boya eniyan n sọrọ aletheia funrararẹ, ati paapaa nira pupọ fun eniyan ti o wa ni opin gbigba alaye lati mọ daju boya orisun wọn n ṣe bẹ. Gẹgẹbi Thomas Cole:
"O ṣee ṣe lati mọ lori ipilẹ alaye ti ara ẹni pe ọrọ kan pato jẹ etymos, tabi paapa ti o jẹ unerringly ki [. . .]; ṣugbọn lati wa ni ipo lati ṣe idajọ [. . .] alêtheia ohunkohun ti o ṣe alaye diẹ sii ju alaye kukuru ti aniyan lọwọlọwọ [. . .] tumo si ṣaaju nini gbogbo alaye ti a gbejade. Ati pe eyi yoo ṣe imukuro deede tabi nfẹ lati gbọ ọrọ naa rara."
Sibẹ gbigba imọ-ọrọ ti aletheia ko ṣe dandan wiwo nihilistic ti imọ: ko nilo wa lati pinnu pe a ko le ṣee mọ ohunkohun ati lati juwọ silẹ lori ilepa otitọ patapata. O kan nilo wa lati lọ kọja ọna alakomeji nikan si imọ, nibiti gbogbo “awọn otitọ” ti a wa si olubasọrọ pẹlu ti wa ni ontẹ bi boya “gba” tabi “kọ.”
Aletheia jẹ iru ọna “analog” - igbasilẹ vinyl tabi 8-orin, ti o ba fẹ - lati wa otitọ, ni idakeji si CD tabi gbigbasilẹ oni-nọmba kan ti o jẹ aṣoju nipasẹ awọn lẹsẹsẹ ti awọn ati awọn odo. O ngbanilaaye fun wiwa awọn iwọn ti igbẹkẹle ti o da lori isunmọtosi ti ara ẹni si iriri awọn iṣẹlẹ ti a n ṣe pẹlu.
Kini ti o ba jẹ pe awọn amoye ati awọn alaṣẹ wa, pada ni ọdun 2020, ti lo ọna yii, dipo fo lati beere idaniloju pipe ati lẹhinna fi idalẹjọ yii sori gbogbo eniyan agbaye?
Kini ti wọn ba ti sọ, “Awọn titiipa ṣile gba awọn ẹmi là, ṣugbọn niwọn bi iwọnyi jẹ awọn iwọn iyalẹnu ti iyalẹnu ti ko ti fi ofin de tẹlẹ lori iru iwọn bẹ, boya o yẹ ki a gbero awọn ti n gbero awọn ojutu miiran?”
Ti wọn ba ti sọ pe, “O dabi pe awọn ajesara idanwo wọnyi fihan ileri, ṣugbọn niwọn bi a ko ti ṣe idanwo lori eniyan rara, boya a ko yẹ ki o fi agbara mu awọn eniyan lati mu wọn?”
Njẹ a le ti ni ifọrọwanilẹnuwo ati ijiroro gbangba nitootọ bi awujọ kan? Be mí sọgan ko basi nudide he sọgbe hẹ lẹnpọn dagbe hugan he ma do yajiji susu do gbẹtọ livi susu ji podọ vlavo gbẹtọ liva susu lẹ ya?
Ṣugbọn wọn ko ṣe eyi, dajudaju. Ati fun mi, bi Mo ti n wo awọn ijọba ti n fa awọn ihamọ airotẹlẹ sori awọn ominira ipilẹ eniyan ni ayika agbaye ti o bẹrẹ ni Kínní ti ọdun 2020, ami asọye ti awọn amoye ati awọn alaṣẹ wọnyi jẹ ko Ìhùwàpadà ní ìgbàgbọ́ tí ó tọ́ ni pé—kí ẹnikẹ́ni tí ó bá fòye báni lò láti kéde pé àwọn mọ ohun tí ń ṣẹlẹ̀—wọ́n sáré láti sọ pé, “A mọ òtítọ́ dájúdájú, àti pé ẹnikẹ́ni tí ó bá ń ṣiyèméjì ìdájọ́ wa ń tan ìsọfúnni asán tí ó léwu kalẹ̀, a sì gbọ́dọ̀ pa á lẹ́nu mọ́.”
Kò sẹ́ni tí ó ti sọ irú gbólóhùn bẹ́ẹ̀ rí, nínú ìtàn ìran ènìyàn, tí kò tíì ní ète mímọ́ tàbí onínúure rí. Nitoripe awọn ọrọ yẹn ni, laisi ikuna, pari pẹlu aletheia sọ sinu kanga - nigbagbogbo si anfani ti awọn ti o ni anfani ti o ni anfani lati ṣe igbega lethe tabi igbagbe.
Ninu awọn itan aye atijọ Giriki, Odò Lethe jẹ ọkan ninu awọn odo marun ni abẹlẹ. Plato tọka si bi "amelēta potamon"("odò àìnírònú" tàbí "odò aláìbìkítà"). Awọn ẹmi ti oloogbe ni a mu lati mu ninu rẹ lati gbagbe awọn iranti wọn ki o kọja si igbesi aye atẹle.
Ni ọna ti o jọra, awọn ti o ni ifọkansi lati tun ṣe awujọ lati oke si isalẹ gbarale aibikita wa ati igbagbe wa - mejeeji si iseda ti otito gangan, bakannaa si otitọ pe a jẹ iyanjẹ ati ifọwọyi. Wọn nilo ki a gbẹkẹle wọn lori awakọ ọkọ ayọkẹlẹ, gbigba ohunkohun ti wọn sọ fun wa bi “otitọ” lai béèrè ju ọpọlọpọ awọn ibeere. Ati pe wọn gbẹkẹle wa gbagbe eni ti a je, ibi ti a ti wa, ati ibi ti a duro ni ibatan si otitọ ati si awọn iye ati itan ti ara wa.
Ni awọn ọdun diẹ sẹhin, awọn eke ati awọn oṣere ti gbiyanju lati jẹ ki a gbagbe aye ti a ti mọ tẹlẹ ti a ti gbe ni gbogbo igbesi aye wa. Wọn ti gbiyanju lati jẹ ki a gbagbe eda eniyan wa. Wọn ti gbiyanju lati jẹ ki a gbagbe bi o si rẹrin si kọọkan miiran. Wọn ti gbiyanju lati jẹ ki a gbagbe aṣa ati aṣa wa.
Wọn ti gbiyanju lati jẹ ki a gbagbe ti a lailai pade kọọkan miiran ni eniyan dipo ju nipasẹ ohun app dari nipa a kẹta iboju lori kọmputa kan. Wọn ti gbiyanju lati jẹ ki a gbagbe èdè wa àti àwọn ọ̀rọ̀ wa fún “ìyá” àti “baba.” Wọn ti gbiyanju lati jẹ ki a gbagbe pe paapaa laipẹ bi ọdun diẹ sẹhin, a ko tii gbogbo awọn awujọ ati tiipa eniyan sinu ile nitori awọn ọlọjẹ atẹgun akoko ti - bẹẹni - pa awọn miliọnu eniyan, paapaa agbalagba ati ajẹsara ajẹsara.
Podọ mẹnu wẹ nọ mọaleyi sọn “gbigblena” ehe lẹpo mẹ? Awọn olupese ajesara. Billionaires. Awọn ile-iṣẹ oogun. Awọn ile-iṣẹ imọ-ẹrọ ti o pese imọ-ẹrọ ti a ni bayi ni a sọ fun pe a “nilo” lati le ba ara wa sọrọ lailewu. Awọn ijọba ati awọn alaṣẹ ti o gba awọn agbara diẹ sii ju igbagbogbo lọ lori igbesi aye awọn eniyan kọọkan. Ati awọn alaṣẹ alaṣẹ ti o ni anfani lati gbogbo-ju-han- akitiyan lati redesign awọn amayederun ati asa ti awujo wa ati aye.
Ti awọn scammers ati awọn charlatans wọnyi gbarale igbagbe tabi igbagbe wa lati le jẹ ki awọn apẹrẹ wọn ṣaṣeyọri, lẹhinna boya o duro lati ronu pe oogun oogun ti o baamu yoo jẹ eyi ti o mu igbagbe kuro: awọn ọna giga-giga si otitọ gẹgẹbi eyiti o tumọ nipasẹ ero ti aletheia, ati oluranlọwọ aletheia “mnemosyne” tabi “iranti” - iyẹn ni, iranti ti otitọ yẹn.
A lẹsẹsẹ ti goolu inscriptions ri sin pẹlu awọn okú kọja awọn atijọ Giriki aye, ati ki o gbagbọ lati wa si a countercultural esin sect, ti o wa ninu awọn ilana fun awọn ọkàn ti awọn initiate kiri ni underworld, ki nwọn ki o le yago fun awọn orisun omi ti Lethe ki o si mu dipo lati omi ti Mnemosyne. Ẹya ti awọn ajẹkù wọnyi ka:⁴
"Ìwọ yóò rí orísun omi ní àwọn gbọ̀ngàn Hédíìsì ní apá ọ̀tún.
o si duro tì i, igi cypress funfun didan;
níbẹ̀ ni ọkàn àwọn òkú tí ń sọ̀kalẹ̀ ń tuni lára.
Maṣe sunmọ orisun omi yii rara.
Siwaju pẹlú iwọ yoo ri, lati kan lake ti Memory [Mnemosyne],
omi onitura ti nṣàn jade. Ṣugbọn awọn alabojuto wa nitosi. Ati pe wọn yoo beere lọwọ rẹ, pẹlu awọn ọkan didan,
idi ti o fi n wa ninu okunkun ojiji ti Hades.
Si wọn o yẹ ki o ni ibatan daradara ni gbogbo otitọ [fọọmu aletheia kan ni idapo pẹlu fọọmu katalegein kan];
Wipe: Emi ni omo Aye ati irawo orun;
Starry ni orukọ mi. Òùngbẹ gbẹ mí; sugbon fun mi mu ninu orisun Iranti.
Ati lẹhinna wọn yoo sọ fun alaṣẹ labẹ aye,
l¿yìn náà ni wñn yóò fi omi mu nínú adágún Ìrántí.
ati iwọ pẹlu, ti o ti mu yó, iwọ yoo lọ ni opopona mimọ ti awọn olokiki miiran ti bẹrẹ ati awọn bacchics rin."
Ó rọrùn, ní tòótọ́, láti tẹ́wọ́ gba ojútùú àkọ́kọ́, tí ó lọ́gbọ́n nínú jù lọ, tàbí ojútùú tí ó rọrùn jù lọ tí a ń rúbọ sí àwọn ìṣòro wa, ní pàtàkì nígbà tí a bá ń retí oúnjẹ tàbí ìgbàlà. Ṣugbọn nigbagbogbo, eyi yoo jade lati jẹ ẹgẹ. Ọkàn ti akọni tabi pilẹṣẹ jẹ iṣọra ti iru awọn ẹgẹ, sibẹsibẹ, ati pe o wa ọna rẹ nipasẹ awọn ẹtan ti abẹlẹ si orisun omi otitọ nipa sisọ aletheia ni aṣeyọri - iyẹn ni, nipa idaduro to ti oye ti oye ti fidimule lati ṣe apẹrẹ ipo kongẹ rẹ ati itọpa lori maapu apẹẹrẹ ti otito, ati ibatan rẹ si agbaye ti o tobi ati eka ti o kọja funrararẹ.
Boya, nipa apapọ dani ara wa si kan ti o ga bošewa ti otitọ - ọkan ti o ntọju wa lokan ti aidaniloju, daradara-yika konge ati nuance - a le se kanna; ati boya a le gba Lady wa Aletheia, nikẹhin, lati inu awọn ijinle dudu ti kanga nibiti o wa ni bayi, nfẹ fun imọlẹ orun.
A Muse ti Oke Helicon lilu lori a férémù ilu ni ohun igbiyanju lati ji Aletheia - aworan bi parili ọgbọn - ibi ti o sun, ni kan ijinle 12,500 ẹsẹ ni isalẹ okun ipele, ninu awọn dabaru ti awọn Grand staircase ti RMS Titanic (ti o nsoju ajalu miiran ti hubris eniyan).
awọn akọsilẹ
1. Itumọ lati jẹmánì nipa lilo ChatGPT.
2. Láàárín àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ ti àwọn ìwé Gíríìkì ìgbàanì, ìjíròrò pẹ́ẹ́pẹ̀ẹ̀pẹ́ wà lórí ohun tí ọ̀rọ̀ náà “aletheia” túmọ̀ sí fún àwọn Gíríìkì ìgbàanì. Iṣọkan wa pe o jẹ isansa ti “lethe,” ṣugbọn awọn nuances wa labẹ itumọ. Mo ti gbiyanju lati ran aranpo aworan akojọpọ, ni lilo awọn itupalẹ ti o wa, eyiti o jẹ igbẹkẹle itan-akọọlẹ bakanna bi eso ti imọ-jinlẹ ati iwunilori.
Awọn itumọ ti a lo nibi ni pataki lati Homer, Hesiod, ati ailorukọ Homeric Hymns, awọn iṣẹ akọkọ ti a mọ ti awọn iwe Giriki. Ni akoko pupọ, a rii lilo “aletheia” di gbooro sii ati ni gbogbogbo, titi ti awọn nuances imọ-jinlẹ wọnyi yoo dabi pe o ti sọnu.
Thomas Cole kọ sinu Archaic Truth:
“Fifipamọ (tabi ikuna lati ranti) ati idakeji rẹ jẹ awọn ipo eyiti o yẹ ki o somọ awọn nkan bii akoonu ti awọn alaye. Sibẹsibẹ o fẹrẹ jẹ iyasọtọ si igbehin naa alêthês ntokasi ninu awọn oniwe-akọkọ meji ati idaji sehin ti ijẹrisi. Gíríìkì kan lè, láti ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀, sọ òtítọ́ (tàbí ‘àwọn ohun òtítọ́’), ṣùgbọ́n kì í ṣe pé ó lè gbọ́ ọ̀rọ̀ rẹ̀ (Aesch. Ag. 680), tàbí kí ó rí i (Pind. N. 7,25), tàbí kí ó jẹ́ ẹni rere (Simonides 542,1 Page), tàbí nígbàgbọ́ nínú àwọn ọlọrun tòótọ́ ( Herodotus 2,174,2). Ati awọn ti o jẹ nigbamii ti o alêtheia wa lati tọka si otitọ ita ti eyiti ọrọ-ọrọ ati aworan jẹ afarawe.”
3. Alexander Mourelatos tun mọ ipin “triadic” ti iseda aletheia, botilẹjẹpe o ṣe akiyesi pipin yẹn ni ọna ti o yatọ diẹ. Abajade ipari, sibẹsibẹ, tun jẹ lati ṣe itọsọna idojukọ wa si awọn aropin lori idaniloju wa eyiti o dide ni ipade itẹlera kọọkan ti ilana ibaraẹnisọrọ:
"Ninu Homer ἀλήθεια ni awọn ofin mẹta: A, awọn otitọ; B, olufunni; C, ẹni ti o nife. Pola idakeji ti ἀλήθεια ni Homer jẹ eyikeyi ipalọlọ ti o ndagba ninu gbigbe lati A si C.”
4. Ní ti gidi, èyí jẹ́ àkópọ̀ tí a ṣe láti inú àjákù méjì: “Orphic” àjákù wàláà wúrà B2 Pharsalos, 4th orundun BCE (42 x 16 mm) TI 477 ati ajeku B10 Hipponion, 5th orundun BCE, (56 x 32 mm) OF 474 (ya lati Awọn tabulẹti goolu 'Orphic' ati Ẹsin Giriki: Siwaju sii Pẹlu Ọna naa nipasẹ Radcliffe G. Edmonds).
-
Haley Kynefin jẹ onkọwe ati onimọ-jinlẹ awujọ ominira ti o ni ipilẹṣẹ ni ẹkọ nipa ẹkọ nipa ihuwasi. O fi ile-ẹkọ giga silẹ lati lepa ọna tirẹ ti o ṣepọ iṣiro, iṣẹ ọna ati agbegbe ti arosọ. Iṣẹ rẹ ṣawari itan-akọọlẹ ati awọn iṣesi aṣa-aye ti agbara.
Wo gbogbo awọn ifiweranṣẹ
