Ibi gbogbo tí ènìyàn bá wò lónìí, o máa ń rí àmì àtakò láàárín àwọn ‘olùfẹ́ ìṣọ̀kan’ àti àwọn tí wọ́n ń pè ní ‘olùfẹ́ ìṣọ̀kan.’ Nígbà míì, a máa ń pe àwọn onígbàgbọ́ ìṣọ̀kan ní ‘olùfẹ́ ìṣọ̀kan’ àti àwọn onígbàgbọ́ ìṣọ̀kan ní ‘olùfẹ́ ìṣọ̀kan.’ Àwọn ọ̀rọ̀ méjèèjì dà bí èyí tí ó ṣàlàyé ara wọn, àyàfi tí ẹnìkan bá rántí pé àwọn èrò náà ti ń yípadà ní ìtàn. Ọ̀rọ̀ náà, ‘magbowo,’ fún àpẹẹrẹ, ó ní ìtumọ̀ rere tàbí ìdánilójú tẹ́lẹ̀, èyí ni ẹnìkan tí ó ń ṣe nǹkan kan (bíi kíkùn, tàbí kíkọ piano) dáadáa, nítorí wọ́n fẹ́ràn ṣíṣe é (‘amateur’ wá láti inú èdè Látìn fún ‘ìfẹ́’), ṣùgbọ́n lónìí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ ọ̀rọ̀ àbùkù, ó yàtọ̀ sí ọ̀rọ̀ náà, ‘ọlọ́gbọ́n,’ èyí tí ó túmọ̀ sí ohun tí ‘amateur’ túmọ̀ sí; èyí ni pé, ó kan ẹnìkan tí ó tayọ nínú ohun tí wọ́n ń ṣe.
Bákan náà, ọ̀rọ̀ náà, 'onífẹ́ẹ́' ti ní ìyípadà ìtumọ̀ kan ní àwọn àkókò àìpẹ́ yìí - èyí tí ó gbé e kalẹ̀ sí ìyípadà pàtàkì kúrò nínú ìtumọ̀ ìtàn rẹ̀. Mo ní orúkọ náà lọ́kàn, pẹ̀lú ìtọ́kasí sí ẹnìkan; kìí ṣe ọ̀rọ̀ àpèjúwe náà, èyí tí ó túmọ̀ sí 'ṣíṣí sílẹ̀ sí àwọn èrò tuntun, tí kìí ṣe ti ìbílẹ̀,' àti 'àtìlẹ́yìn fún ìyípadà àwùjọ àti ìṣèlú.' Britannica Dictionary fi hàn pé orúkọ náà túmọ̀ sí ‘ẹni tí ó gbàgbọ́ pé ìjọba gbọ́dọ̀ máa ṣe gbogbo ohun tí ó lè ṣe láti ṣètìlẹ́yìn fún ìyípadà àwùjọ àti ìṣèlú.’ Kí ni ìtumọ̀ rẹ̀ nígbà tí èrò ‘olómìnira’ kọ́kọ́ fara hàn?
Ó farahàn ní ọ̀rúndún kẹrìnlá, nígbà tí wọ́n lo ọ̀rọ̀ náà ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1375 láti ṣàpèjúwe ‘àwọn iṣẹ́ ọ̀nà onífẹ̀ẹ́’ – ẹ̀kọ́ kan tí a ṣe fún àwọn ènìyàn tí wọ́n bí ní àwọn yunifásítì ìgbàanì. Ní àkókò yẹn, ‘onífẹ̀ẹ́’ wá láti inú èdè Látìn. ominira, èyí tí ó túmọ̀ sí ‘òmìnira,’ ó sì túmọ̀ sí àwọn iṣẹ́ ọgbọ́n tí ó yẹ fún ẹni òmìnira, ní ìyàtọ̀ sí ẹnìkan tí ó ṣe iṣẹ́ ìránṣẹ́ tàbí iṣẹ́ ẹ̀rọ.
Nítorí náà, ìpìlẹ̀ ìtàn rẹ̀ fihàn pé ‘onífẹ́ẹ́’ ní àkọ́kọ́ gbé àwọn èrò òmìnira, ọlá, àti ìwà ọ̀làwọ́ kalẹ̀.th-Ìyípadà ìtànṣán ìmọ̀ ọ̀rúndún, nígbà tí 'olómìnira' bẹ̀rẹ̀ sí í gba ìtumọ̀ òde òní rẹ̀ tó dájú nípa ìtìlẹ́yìn fún ẹ̀tọ́ ẹnìkọ̀ọ̀kan, ìfaradà, àti òmìnira kúrò nínú ẹ̀tanú.
ni awọn pẹ 19th orundun Àdéhùn pọ̀ láàárín àwọn olùfẹ́ òmìnira pé agbára ìṣèlú ní agbára láti gbé òmìnira àwọn ènìyàn lárugẹ àti láti dáàbò bo òmìnira wọn. Nítorí náà, òmìnira òde òní ka ojúṣe pàtàkì ìjọba sí yíyọ àwọn ìdènà tí ń dí àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti gbé láìsí òmìnira àti láti lo gbogbo agbára wọn. Àríyànjiyàn ti wà láàrín àwọn olùfẹ́ òmìnira lórí ìbéèrè náà, bóyá ìjọba yẹ kí ó gbé òmìnira ẹnìkọ̀ọ̀kan lárugẹ dípò kí ó kàn dáàbò bò ó. Ṣùgbọ́n lónìí, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní pàtàkì ọdún mẹ́fà sẹ́yìn ti mú kí ó ṣòro, bí kò bá ṣeé ṣe, láti mọ àwọn ànímọ́ wọ̀nyí nínú ohun tí, tàbí ẹni tí, fi ara rẹ̀ hàn - láìsí èrò, bí ó ti hàn - gẹ́gẹ́ bí 'ìfẹ́ òmìnira' àti 'ìfẹ́ òmìnira,' gẹ́gẹ́ bí èmi yóò ṣe fihàn ní ìsàlẹ̀.
Àkọ́kọ́, ó yẹ kí a kíyèsí pé, ohun tí a lè pè ní àròyé ìpìlẹ̀ ti liberalism ni Kenneth Minogue sọ kedere ninu Britannica lórí ayélujára. Ó kọ̀wé pé:
…ẹ̀kọ́ ìṣèlú tí ó gba ààbò àti imudara ominira ti olukuluku láti jẹ́ ìṣòro pàtàkì nínú ìṣèlú. Àwọn Liberal sábà máa ń gbàgbọ́ pé ijoba ó ṣe pàtàkì láti dáàbò bo àwọn ènìyàn kí àwọn ẹlòmíràn má baà pa wọ́n lára, ṣùgbọ́n wọ́n tún mọ̀ pé ìjọba fúnra rẹ̀ lè jẹ́ ewu sí ominira. Bi awọn American Revolutionary olùkọ̀wé ìwé Thomas Paine fi hàn nínú Awọpọ wọpọ (1776), ìjọba jẹ́ “ibi tí ó yẹ.” Àwọn òfin, awọn onidajọ, Ati olopa Wọ́n nílò láti dáàbò bo ẹ̀mí àti òmìnira ẹnìkọ̀ọ̀kan, ṣùgbọ́n agbára ìfipá mú wọn lè lòdì sí ẹni kọ̀ọ̀kan. Ìṣòro náà ni láti ṣe ètò kan tí ó fún ìjọba ní agbára tí ó yẹ láti dáàbò bo òmìnira ẹnìkọ̀ọ̀kan ṣùgbọ́n tí ó tún ń dènà àwọn tí ń ṣàkóso láti má ṣe lo agbára náà nílòkulò.
Nítorí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìdàrúdàpọ̀ tí ó ti ń gbọ̀n gbogbo ayé láti ìgbà Covid ní ọdún 2020 – ṣùgbọ́n tí a lè sọ pé láti ìgbà ìṣòro owó ọdún 2008 – ìṣòro náà, gẹ́gẹ́ bí Minogue ti sọ, lókè yìí, ti di ohun tí ó díjú ju bí a ṣe mọ̀ lọ, níbi tí ‘ìdàrúdàpọ̀’ ti túmọ̀ sí ohun kan tí ó ju ‘ìdàrúdàpọ̀ lọ.’ A lè ṣàpèjúwe ẹ̀rọ ìjóná inú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ gẹ́gẹ́ bí ‘ìdàrúdàpọ̀,’ nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀yà ara àti iṣẹ́ tí ó ń gbé kiri, ṣùgbọ́n ‘ìdàrúdàpọ̀’ yàtọ̀ síra.
Fún àpẹẹrẹ, nígbà tí ẹnìkan bá ń ronú nípa èdè, tàbí ènìyàn, àwọn méjèèjì ni a fi ìdàgbàsókè ṣe àfihàn; kìí ṣe pé a lè dá èdè àti ènìyàn mọ̀ nípa àìmọye ìṣe àti ìbáṣepọ̀ ní onírúurú ìpele nìkan ni, ṣùgbọ́n ní pàtàkì, èdè àti àwọn ènìyàn, láìdàbí ẹ̀rọ ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́, “ṣí” sí àyíká rẹ̀ ní ti pé ó ń yípadà ní ìbámu pẹ̀lú bí èkejì ṣe ń nípa lórí wọn, àti idakejiNí ọ̀rọ̀ mìíràn, wọ́n tún ní ipa lórí “àyíká” wọn nípa ìfarahàn àwọn ọ̀rọ̀ tuntun ní agbègbè èdè, àti nípasẹ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n ní ipa ìṣèlú, àwùjọ, àti àṣà nínú àwùjọ àti àyíká àdánidá. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn ènìyàn jẹ́ “onírúurú” nínú ara wọn - ènìyànìdánimọ̀ kò ní ìdènà àti pé ó jẹ́ monolithic, ṣùgbọ́n ó wà lábẹ́ àwọn méjèèjì yípadà ati iduroṣinṣin, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lè dà bí ohun tí ó jọra.
Kí ni èyí níí ṣe pẹ̀lú ìṣòro 'liberalism,' nígbà náà? Ẹnìkan lè sọ pé 'liberalism' gẹ́gẹ́ bí ìṣẹ̀lẹ̀ ènìyàn - èyí tí ó wà lábẹ́ àwọn méjèèjì ní ìbátan. ayipada ati iduroṣinṣin - ti yipada si nkan ti Mejeeji jẹ́rìí sí ohun tí a mẹ́nu kàn tẹ́lẹ̀; èyí ni ìgbéga àti/tàbí ààbò òmìnira àwọn ènìyàn, ní ọwọ́ kan, ati ó ń ba àwọn ànímọ́ tí a ti fi àkókò ṣòfò yìí jẹ́. Báwo ló ṣe rí bẹ́ẹ̀?
Lori awọn ọkan ọwọ awọn idurosinsin Ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ náà ni a rí nínú ohun tí a ti ṣàlàyé rẹ̀ lókè nípa ìtumọ̀ ìtàn rẹ̀ nípa òmìnira, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, yipada A rí ìtumọ̀ rẹ̀ ní ọ̀nà tí ọ̀rọ̀ náà ti yí padà ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, èyí tí ó jìnnà sí ìtumọ̀ àtijọ́ rẹ̀. Ṣùgbọ́n, ìtumọ̀ tí ó dúró ṣinṣin, tí ó jẹ́ ti àṣà (tí kò tíì lọ) lè jẹ́ èyí tí a lò déédé fún ìtumọ̀ tí a yí padà, èyí tí yóò fi bí ó ti jìnnà sí ìtumọ̀ 'àtilẹ̀wá' rẹ̀ tàbí ìtumọ̀ tí ó dúró ṣinṣin hàn.
Títí di àìpẹ́ yìí, mi ò tíì rí ẹnikẹ́ni tó ń béèrè ìtumọ̀ “olómìnira” títí di ìgbà tí mo gbọ́ ọ̀rọ̀ ọlọ́gbọ́n ará Rọ́síà Aleksandr. Dugin's ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú Alex Jones, níbi tí ọmọ ilẹ̀ Rọ́síà ti rán wa létí pé ‘Irú ìjọba tuntun kan ni a ń bá lò – Ìjọba onígbọ̀wọ́!’ Ó dún bí ẹni pé ó jẹ́ aláìmọ̀kan, àbí bẹ́ẹ̀ kọ́, pàápàá jùlọ ní ojú ìwòye àlàyé àkọ́kọ́ lórí ìtumọ̀ ‘olùgbọ̀wọ́,’ lókè yìí? Ní àkókò kan náà, ó fi ìdàrúdàpọ̀ ọ̀rọ̀ náà hàn níwọ̀n bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí a tọ́ka sí lókè yìí ti fihàn láìsí ìdánilójú pé àwọn tí wọ́n ṣì – láìbáramu – ń sọ pé ‘olùgbọ̀wọ́’ fún ara wọn lónìí, ti fihàn síwájú sí i, nípasẹ̀ ọ̀rọ̀ àti ìṣe wọn, pé àwọn jẹ́, ní tòótọ́, àwọn onígbọ̀wọ́ tuntun. Ṣé wọ́n lè jẹ́ méjèèjì?
Dájúdájú, ṣùgbọ́n kìkì tí ẹnìkan bá fẹ́ Orwellian wọn coup ti fifi ‘doublethink’ (ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ sí i lórí èyí ní ìsàlẹ̀), èyí tí ó yí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ náà padà láìròtẹ́lẹ̀ nípasẹ̀ ìṣe àti ọ̀rọ̀ wọn, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú ti Lewis Carroll Nipasẹ Gilasi Wiwa (1871), níbi tí ó ti kọ̀wé pé: ‘Nígbà tí mo bá lo ọ̀rọ̀ kan,’ Humpty Dumpty sọ pẹ̀lú ohùn ẹ̀gàn pé, ‘ó túmọ̀ sí ohun tí mo yàn láti túmọ̀ sí—kì í ṣe jù bẹ́ẹ̀ lọ tàbí kí ó dínkù.’ Kò sí àní-àní láti tọ́ka sí i, ìkéde (ní-) olókìkí yìí láti ọwọ́ ẹni tí ó jẹ́ onímọ̀ ìtàn àròsọ kan fi ìgbàgbọ́ nínú ìṣeéṣe náà hàn. iṣakoso pipe lori ede, nípa bẹ́ẹ̀ wọ́n ń pe òye ìbílẹ̀ nípa ìtumọ̀ tí a pín níjà. Èyí ni ohun tí àwọn “olùfẹ́-ọkàn-ẹni-làákàyè” tí a lè fi hàn lónìí ti ṣe, pẹ̀lú àṣeyọrí ìyanu, ẹnìkan lè fi kún un. Ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, wọ́n lo àti lo ọ̀rọ̀ tí a pète láti dènà èyí kí ó má ṣẹlẹ̀ nínú òtítọ́ àwùjọ – ti George Orwell 1984, èyí tí wọ́n ti lò gẹ́gẹ́ bí ìwé eré dípò.
Fun apẹẹrẹ fere Orwellian ìyípadà nínú ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ náà, 'onítara,' ní ìbámu pẹ̀lú ohun tí George Orwell (ni 1984) tí a ṣe àpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìyípadà ìtumọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ láti ohun tí wọ́n máa ń túmọ̀ sí nínú 'Oldspeak' sí 'Newspeak,' ó tọ́ láti rán ara ẹni létí ìtumọ̀ àwọn èrò méjì tí ó lòdì sí wọn yìí - àti àwọn mìíràn tí ó jọra - nínú ìwé àsọtẹ́lẹ̀ yẹn.
Àwọn tó mọ ìtàn náà dáadáa yóò rántí pé Oldspeak tọ́ka sí àwọn ohun tí a ti dá sílẹ̀ nípa ti ara, tí a ti ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ dáadáa àti - pàtàkì - alaiṣakoso, irú èdè Gẹ̀ẹ́sì gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe lò ó kí ìjọba ìjọba alágbára tó dé nínú ìtàn àròsọ Orwell (ṣùgbọ́n lónìí, èyí tí a mọ̀ dáadáa) ‘Oceania.’ Oldspeak ní àwọn ọ̀rọ̀ àti àkópọ̀ ọ̀rọ̀ tó pọ̀, àti ìlò ọ̀rọ̀ tó díjú, nítorí náà, agbára láti fi àwọn ìtumọ̀ tó yàtọ̀ síra hàn, pẹlu àwọn ìtakora, àwọn àìyedè, àti àwọn ojú ìwòye tó yàtọ̀ síra.
Ni ifiwera, Iroyin a ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ ní mímọ̀ láti ṣe imukuro irú ìṣòro tó ń tú òmìnira sílẹ̀ bẹ́ẹ̀ – láti tú òmìnira sílẹ̀, nítorí òmìnira èdè tí ó fún àwọn tó ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì láti ṣàlàyé ìtumọ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì àti, ní pàtàkì, àwọn ìtumọ̀ onírúurú ti irú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ bẹ́ẹ̀. Lóòótọ́, èyí ní nínú dín àwọn ọ̀rọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì kù, yíyọ àwọn ọ̀rọ̀ àti ọ̀rọ̀ tí kò báramu kúrò tàbí dí wọn lọ́wọ́, àti fífi ìkà sí èdè náà. nikan ohun tó ṣe pàtàkì fún sísọ àwọn èrò tí ẹgbẹ́ òṣèlú fọwọ́ sí.
Nítorí náà, ìdàgbàsókè Newspeak ní ète tí ó ṣe kedere láti dín ìwọ̀n ìrònú (àti pàápàá ìṣeéṣe rẹ̀) kù, pàápàá àwọn ọ̀nà ìrònú tí kò bá ìlànà mu tàbí (ọ̀tán Ọlọ́run kò gbà!), bí “ìwà ọ̀daràn ìrònú,” èyí tí “Ọlọ́pàá Ìrònú” tí ó bẹ̀rù ń wá kiri nígbà gbogbo. Ó tẹ̀lé e pé irú àwọn èrò bẹ́ẹ̀ di ohun tí kò ṣeé ṣe láti ronú, ká má tilẹ̀ sọ ọ́ jáde, nítorí ìsopọ̀ tímọ́tímọ́ láàárín èdè àti ìrònú – gẹ́gẹ́ bí Martin Heidegger Ó rán wa létí pé, ‘Èdè ni ilé jíjẹ́.’ Dájúdájú, Newspeak kì í ṣe ilé tí ó gba ‘jẹ́.’
Ìsopọ̀ tó gúnmọ́ yìí láàrín ede ati ro ṣàlàyé ìtẹnumọ́ tí Orwell gbé kalẹ̀ lórí ‘ìwà ọ̀daràn ìrònú’ nínú 1984Èyí túmọ̀ sí pé ó ní èrò tó lè tako èrò ẹgbẹ́ aláṣẹ Ingsoc, pàápàá jùlọ olórí wọn tó jẹ́ Big Brother. Nínú ìwé ìtàn náà, a ṣàlàyé rẹ̀ – nínú ìrònú ẹni tó kọ ìtàn náà (Winston) lórí èrò tirẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ‘ìwà ọ̀daràn pàtàkì tó ní gbogbo àwọn ẹlòmíràn nínú ara rẹ̀,’ èyí tó túmọ̀ sí pé kódà bí kò ṣe pé ó jẹ́ pé “kò sí ohun tó burú rárá” iṣaro ti atako tabi atako, lai sọrọ tabi ṣe iṣe lori rẹ, jẹ ẹṣẹ ti o le jẹ ijiya.
Èyí ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ‘ìrònú méjì’ (tí a tọ́ka sí tẹ́lẹ̀) – agbára láti ṣe àríyá tàbí ‘di’ ìgbàgbọ́ méjì tí ó tako ara wọn mú ní àkókò kan náà àti gba mejeeji gege bi otitoÌrọ̀rùn tí èyí ní ni pé ó fún ẹgbẹ́ náà láyè láti yí ìtàn àti ìlànà padà láìsí ìtakora. Láìsí àní-àní, èyí ṣàfihàn ìkìlọ̀ Orwell - ní ọdún 1949, nígbà tí 1984 ni a kọ́kọ́ tẹ̀ jáde – nípa ewu ìṣọ́, agbára ìjọba tí kò ní ìdènà, àti ìbàjẹ́ èrò àti òmìnira ọ̀rọ̀ sísọ. Ǹjẹ́ èyí dàbí ohun tí a mọ̀ dáadáa?
Ninu iwe itan rẹ, awọn Ìwé Ẹ̀rín àti Ìgbàgbé, òǹkọ̀wé ará Czech, Milan Kundera, fi ẹ̀rín sọ bí ẹgbẹ́ kọ́múníìsì ní Czechoslovakia ṣe lo irú àwọn ìwà kan náà láti pa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn wọ̀nyẹn rẹ́, èyí tí ó lè mú kí àwọn ará ìlú bẹ̀rẹ̀ sí í béèrè ìbéèrè nípa ìṣàkóso ìjọba alágbára wọn. Ní South Africa, níbi tí mo ń gbé, ìjọba ANC jẹ̀bi àwọn ọgbọ́n kan náà, bíi yíyí orúkọ ìtàn ìlú padà, níbi tí a ti kọ ìtàn orílẹ̀-èdè náà sílẹ̀ láìnídìí, kí àwọn ará ìlú lè gbà irọ́ wọn gbọ́, wọ́n ń sọ pé àwọn ìṣòro ọrọ̀ ajé ìsinsìnyí jẹ́ ẹ̀bi àwọn 'amúnisìn' tí wọ́n wá sí orílẹ̀-èdè náà ní ọdún 17.th ọ̀rúndún kan, kì í ṣe nítorí àìní agbára àti àìṣàkóso ara wọn pátápátá.
Ṣé àwọn èrò wọ̀nyí ni Orwell fi lé wa lọ́wọ́ ní 1984 – ‘ìwà ọ̀daràn ìrònú,’ ‘ìrònú méjì,’ ‘Oldspeak,’ àti ‘Newspeak’ – kò dà bí ohun tí a mọ̀ dáadáa? Ṣé o rántí pé Oldspeak dúró fún agbára ìfihàn gbogbo ti èdè, èrò òmìnira, àti ẹni-kọọkan tí ó yàtọ̀ (àwọn ànímọ́ tí Ẹgbẹ́ náà ń fẹ́ parun nípasẹ̀ Newspeak), àti pé odaran Ó túmọ̀ sí ìrònú lásán nípa àtakò àti àtakò, tí àwọn ìmọ̀lára ìbínú àti ìkórìíra sí ìjọba náà ń fà, fún àpẹẹrẹ.
nwọn si yẹ Ó dà bí ẹni pé wọ́n mọ̀ dáadáa, nítorí pé àwọn tí wọ́n ń pè ní “àwọn onígbàgbọ́” lónìí ti fara wé Ẹgbẹ́ Òkèèrè ti Orwell ní ìsapá wọn láti gbé orúkọ ìwà ọ̀daràn, ìrònú méjì, àti ìròyìn Newspeak kalẹ̀. Nínú ìlànà náà, wọ́n ti jẹ́ kí ìbòjú náà yọ́, wọ́n sì fi àwọ̀ wọn hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn onígbàgbọ́ tí wọ́n fara pamọ́ - ó kéré tán fún àwọn tí ọgbọ́n èdè wọn kò tíì fún ní oògùn olóró pátápátá (láàárín àwọn mìíràn).
Fún àpẹẹrẹ, mú àwọn òṣìṣẹ́ mẹ́ta láti ẹgbẹ́ òṣèlú Democratic Party ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2025. Pennsylvania, àwọn tí wọ́n jẹ́ afihan fún ẹ̀sùn pé wọ́n ń gbìmọ̀ láti fi àwọn ènìyàn kún ìwé ìdìbò láìtọ́, ní ọ̀nà yìí wọ́n ń darí ìdìbò wọn. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì – Democratic àti Republican – ló ń gbé àwọn ìlànà “tiwantiwa” lárugẹ, ìwà ẹ̀tàn àwọn ènìyàn mẹ́ta yìí lòdì sí irú àwọn ìlànà bẹ́ẹ̀, ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ àpẹẹrẹ fífi ẹnu lásán sọ̀rọ̀ sí àwọn ìlànà Oldspeak àtọwọ́dọ́wọ́, nígbà tí wọ́n ń hùwà lọ́nà tí ó bá ìlànà Newspeak mu ní kedere: ‘láti borí ìdìbò, gbogbo nǹkan ni a gbà láyè.’
Ọ̀rọ̀ yìí jọ ìgbàgbọ́ àìròtẹ́lẹ̀ ti Ivan Karamazov, ọ̀kan lára àwọn ọ̀rọ̀ Fyodor Dostoevsky tí ó ní orúkọ pàtàkì, ṣùgbọ́n kì í ṣe ohun tí a kò retí. Àwọn arákùnrin Karamazov pé (gẹ́gẹ́ bí onírúurú àwọn ènìyàn ṣe ròyìn rẹ̀), tí ‘Ọlọ́run bá kú, gbogbo nǹkan ni a gbà láyè.’ Èyí ni kókó ìmọ̀ ọgbọ́n orí ìwé náà, àti pé ó tún jẹ́ nítorí àwọn ìwà àìníláárí tí àwọn ‘olùfẹ́’ òde òní ń hù.
Ìrònú náà pọ̀ sí i nítorí pé, nígbà tí Barack oba Nígbà tí ó kọ́kọ́ díje fún ipò ààrẹ ní ọdún 2008, ó fọ́nnu fún ọ̀pọ̀ àwọn olùrànlọ́wọ́ Democratic ní Ohio pé kò yẹ kí àwọn tó kù ní ipò kejì ṣàníyàn nípa àbájáde ìdìbò ọdún 2009, nítorí pé 'Àwọn Dẹ́mókíràtì ló ń ṣàkóso ẹ̀rọ ìdìbò ìdìbò.' Nínú àpilẹ̀kọ tí a so mọ́ òkè yìí, Baxter Dmitry ṣàkópọ̀ àgàbàgebè yìí gẹ́gẹ́ bí èyí, ó fi 'ìrònú méjì' hàn níbí, àti wàhálà láàárín Oldspeak (tàbí Oldthink) àti Newspeak (Newthink) tó ń fa irú ìjẹ́wọ́ èké bẹ́ẹ̀:
Bí a ṣe ń tọ́ka sí àgàbàgebè àwọn apá òsì kò dà bí ẹni pé ó ń ṣe àbùkù tàbí kí ó ní ipa kankan lórí wọn. Kí ló dé? Nítorí pé, wọn kò ní ìtìjú… wọn kò ní ìtìjú nítorí wọn kò ní kọ̀ǹpútà ìwà rere, wọn kò ní kọ̀ǹpútà ìwà rere nítorí wọ́n ń gbé gẹ́gẹ́ bí òfin “àwọn òpin ló ń dá ọ̀nà láre.” Òfin yìí gba gbogbo èrò wọn, láti ìdìbò, títí dé ààlà tí ó ṣí sílẹ̀, títí dé ìyípadà ojú ọjọ́, ìṣẹ́yún, bí a bá pè é.
Gẹ́gẹ́ bí Joe Biden ti sọ: ‘Ìjàkadì náà kìí ṣe ẹni tí ó lè dìbò nìkan mọ́. Ó jẹ́ nípa ẹni tí ó lè ka ìdìbò náà.’ Gẹ́gẹ́ bí Biden ti sọ, kìí ṣe ìdìbò náà ló ṣe pàtàkì, ẹni tí ó lè ka ìdìbò náà ni.
Lẹ́yìn náà ni ẹ̀sùn ìrò-ẹ̀yà méjì, láti ọwọ́ Sẹ́nétọ̀ Dẹ́mókírátì Adam Schiff, pé láti béèrè fún ìdámọ̀ olùdìbò jẹ́ ‘ọ̀nà mìíràn láti kàn gbìyànjú láti dín ìdìbò kù,’ láìka ìdí tí a lè fi sọ pé ó wà lẹ́yìn ìbéèrè yìí, èyí ni ìwà rere àti ààbò ìlànà ìdìbò. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìlànà tí a mọ̀ nípa ‘ṣàyẹ̀wò àti ìwọ́ntúnwọ̀nsì’ ni a lò, ní pàtàkì, nínú àwọn ìjọba ìṣèlú bíi ti Amẹ́ríkà, àti láìka olùgbàlejò tẹlifíṣọ̀n tí ó ń rán Schiff létí pé nínú ìwádìí Pew kan láìpẹ́ yìí, 83% àwọn àgbàlagbà ló fọwọ́ sí ìbéèrè láti ṣe àmì ìdánimọ̀ fọ́tò láti dìbò, sílíńtà náà dúró lórí ọ̀rọ̀ rẹ̀. Ergo, èyí tún jẹ́ ti agbègbè doublethink àti Newspeak, èyí tí ó gbé èrò tuntun nípa àwọn àṣà 'tiwantiwa' lárugẹ, ní ìyàtọ̀ sí tiwantiwa Oldspeak, níbi tí a ti ń retí pé àwọn olùdìbò ní àwọn ibùdó ìdìbò máa ń fi ara wọn hàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ orílẹ̀-èdè tí ó tọ́ ní orílẹ̀-èdè náà, nítorí náà, wọ́n lè dìbò.
Àgbàyanu kékeré ni Aṣojú Randy Fine, tí wọ́n pe Schiff ní ẹ̀tàn, ti sọ ní gbangba ní Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin pé: ‘Ìdí kan ṣoṣo ló wà tí àwọn Dẹ́mókírátì fi tako àwọn ohun tí wọ́n fẹ́ kí àwọn olùdìbò fi dá wọn mọ̀,’…’Wọ́n fẹ́ tàn jẹ. '
Ní Keir Starmer's Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Idapọ Yuroopu Ìfìhàn àwọn àṣà ìṣàrò méjì àti ti Newspeak túbọ̀ hàn gbangba. Láti inú àpilẹ̀kọ àkọ́kọ́ tí a so mọ́ òkè yìí, ó hàn gbangba pé ọ̀nà ìlànà Starmer sí lílo èdè fúnra rẹ̀ yóò jẹ́ ara ẹ̀ka ti fífi Newspeak lé àwọn ọmọ ìlú Britain lọ́wọ́. Gẹ́gẹ́ bí a ṣe lè kó jọ láti inú ẹ̀ka kejì, European Union, ní tirẹ̀, ni a ti fi ẹ̀sùn kan láti dá àwọn ‘òjíṣẹ́ òtítọ́’ Orwellian tí yóò rí i dájú pé àwọn èrò tí kò tọ́ (tàbí ‘ìwà ọ̀daràn ìrònú’) – tí a fi èdè hàn – kò ṣeé gbà, ní ìsapá láti fa ohun tí a ń pè ní ‘ìrònú àìtọ́’ (ka ‘Oldspeak’) kúrò lórí ayélujára. Nínú ìyípadà ìtàn tí ó yàtọ̀ síra, George Orwell ara rẹ̀ ti wà lábẹ́ àwọn àṣà èdè tí ó fi ṣe àṣejù nínú rẹ̀ láìsí àánú. 1984.
Síwájú sí i, ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lónìí, ìfìyàjẹni oníwà ipá kan ti wáyé lórí “ìwà ọ̀daràn ìrònú,” bí ìgbà tí wọ́n mú obìnrin kan fún ìkọ̀kọ̀ láìsọ̀rọ̀. gbigbadura lóde ilé ìtọ́jú ìṣẹ́yún (bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n dá a láre lẹ́yìn tó fi ẹ̀sùn àti ẹ̀sùn kan sí ọlọ́pàá).
Láti inú ohun tí a ti sọ lókè yìí, ó yẹ kí ó hàn gbangba pé, lónìí, a ń rí ìtakora òdìkejì ọ̀nà ‘liberal’ sí ohun gbogbo lábẹ́ oòrùn (àti bóyá títí kan oòrùn), pẹ̀lú ìyàlẹ́nu, kódà George Orwell, ẹni tí ó jẹ́ olùgbèjà òmìnira àti àwọn ìwà liberal, bó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe ‘liberal’, ṣùgbọ́n ‘liberal’tiwantiwa sosialisiti,' gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ pé òun ti 'lóye' ọ̀rọ̀ náà. Ó bani nínú jẹ́ pé, àwọn ènìyàn tí wọ́n ń fi ara wọn sínú 'iyẹwu ìró' ti lọwọlọwọ Ó dà bíi pé èrò 'olómìnira' kò lè mọ ìyípadà tó ti wáyé láti ìtumọ̀ 'àtilẹ̀wá' rẹ̀ - gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàlàyé rẹ̀ tẹ́lẹ̀ - àti ìfarahàn rẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ nínú àwọn ìṣe èdè àti ìṣèlú.
Ẹnìkan lè sọ pé, láti “rí” ìyípadà pàtàkì yìí sí ìyípadà tí ó ní ìpele pípẹ́ Idakeji ìtumọ̀ rẹ̀ ni, ìyípadà kan tí Ludwig Wittgenstein pè ní ‘àwòrán-ìríran’ nínú rẹ̀ Awọn Iwadi Imoye, a sì fi ohun tí a ń pè ní “àwòrán” hàn án Àwòrán 'pepeye-ehoro', jẹ́ pàtàkì. Èyí kì í ṣe ọ̀ràn ìyípadà ojú ìwòye, bí kò ṣe ti ẹ̀mí, ṣùgbọ́n - ìyípadà kan gbọ́dọ̀ ṣẹlẹ̀ nínú psyche láti rí pépéè níbi tí wọ́n ti rí ehoro tẹ́lẹ̀. Bákan náà, àwọn ènìyàn tí wọ́n ti wọ inú rẹ̀ dáadáa èké Ìrònú onílàákàyè nípa ìwà ọ̀daràn ìrònú, Newspeak, àti doublethink gbọ́dọ̀ yọ ara wọn kúrò nínú rẹ̀ nípa yíyí ìrísí ọpọlọ padà láti rí ehoro sí rírí pepeye. Ìyípadà tó ṣòro, nítorí pé ó nílò oògùn pupa dípò èyí tí ó jẹ́ búlúù. Wọ́n yẹ kí wọ́n jẹ́ kí Brownstone jẹ́ Morpheus wọn (láti inú rẹ̀) awọn sekondiri), fún wọn ní oògùn pupa náà, kí wọ́n sì gbà á, tí wọ́n bá gbójúgbóyà. Ó gba ìgboyà…
-
Bert Olivier ṣiṣẹ ni Sakaani ti Imọye, University of the Free State. Bert ṣe iwadii ni Psychoanalysis, poststructuralism, imọ-jinlẹ ilolupo ati imọ-ẹrọ ti imọ-ẹrọ, Litireso, sinima, faaji ati Aesthetics. Ise agbese rẹ lọwọlọwọ ni 'Lílóye koko-ọrọ ni ibatan si hegemony ti neoliberalism.'
Wo gbogbo awọn ifiweranṣẹ
