In Kini Autism jẹ, Mo ṣe àpèjúwe autism gẹ́gẹ́ bí ìyọkúrò kúrò nínú ìfọ̀kànbalẹ̀ ayé tí ìrírí ènìyàn tó ní ìtumọ̀ gbé kalẹ̀.
Àwọn ènìyàn tó ní àrùn autism jìnnà sí àwọn ohun tó wà ní ipò ìtumọ̀ wọn láìsí àtúnṣe rárá. Ohunkóhun tí wọ́n bá kọ́ ni wọ́n ń kọ́ gẹ́gẹ́ bí àfarawé àti láti ìta ìbáṣepọ̀ ènìyàn.
Àlàyé síwájú sí i nípa autism wá láti inú gbígbé ohun tí autism kì í ṣe yẹ̀ wò. Àǹfààní kan ti dìde nípa èyí, pẹ̀lú ìjíròrò láàárín àwọn onímọ̀ nípa ọpọlọ Jordan Peterson àti Simon Baron-Cohen.
Àkọlé ìjíròrò náà ni a kọ sí i Kí ni a mọ̀ nípa Autism gan-an? Ó parí èrò sí pé autism jẹ́ ẹ̀bùn fún òye, kìí ṣe èrò àti ìmọ̀lára bí kò ṣe ìṣètò, kìí ṣe èrò ṣùgbọ́n ìṣètò. Àwọn kan lára wa sábà máa ń dára pẹ̀lú àwọn ènìyàn. Àwọn Autism sábà máa ń dára pẹ̀lú àwọn nǹkan. Àwọn kan lára wa sábà máa ń ‘fọkàn tánni.’ Autism sábà máa ń ‘fọkàn tánni.’
Ṣùgbọ́n autism kìí ṣe ẹ̀bùn láti lóye àwọn nǹkan. Autism kìí ṣe ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ètò àti ìṣètò. Autism kìí ṣe ìfẹ́ láti ṣe ètò.
Ki lo de?
Nítorí pé mímọrírì àwọn ètò àti ìṣètò nílò agbára ìpìlẹ̀ kan náà tí a nílò láti mọrírì àwọn èrò àti ìmọ̀lára - àti pé agbára ìpìlẹ̀ yìí ni àwọn ènìyàn tí wọ́n ní autism kò ní.
Ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ òótọ́ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ wa ló dára jù lọ pẹ̀lú àwọn ènìyàn tàbí wọ́n dára pẹ̀lú àwọn nǹkan. Dájúdájú, ó jẹ́ òótọ́ pé àwọn tó ní autism kò dára pẹ̀lú méjèèjì.
A sábà máa ń gbọ́ èrò pé àwọn tó ní autism mọ̀ nípa nǹkan dáadáa - Peterson àti Baron-Cohen kò ṣe ju kí wọ́n fi ọ̀rọ̀ náà síta lọ.
Àwọn tó ní àrùn autism kò fara mọ́ àwọn ènìyàn. Ó jẹ́ ohun àdánidá fún wa láti rò pé wọ́n fara mọ́ nǹkan kan. A parí èrò sí pé wọ́n fara mọ́ nǹkan kan.
Nítorí náà, a ti múra sílẹ̀ fún àbá náà pé àwọn tó ní autism wà ní oríṣiríṣi àwọn tó ní ẹ̀bùn nínú iṣẹ́ àwọn nǹkan - àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ, àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ, àti àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ.
Nítorí náà, a gba autism gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà àfiyèsí tó yàtọ̀ sí ti ayé - àìní ìmọ̀ nípa àwọn ènìyàn, àìní ìmọ̀ nípa àwọn nǹkan; àìní ìfọkànsìn, àìní ètò.
Àṣìṣe tó wọ́pọ̀ ni.
Ṣùgbọ́n kìí ṣe àṣìṣe nìkan ni. Àṣìṣe ẹ̀ka ni. Ó dúró gẹ́gẹ́ bí irú ìrírí ènìyàn tó ní ìtumọ̀, èyí tí kò ṣeé ṣe gẹ́gẹ́ bí ìrírí ènìyàn tó ní ìtumọ̀.
Kò sí ohun tó túmọ̀ sí - kìí ṣe ènìyàn, kìí ṣe nǹkan - láìsí ìfọ̀kànbalẹ̀. Ìyàtọ̀ láàárín 'àwọn olùṣàtúnṣe ètò' àti 'àwọn olùṣàtúnṣe èrò,' láàárín àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ àti àwọn nọ́ọ̀sì, kò ṣe pàtàkì rárá. Níkẹyìn, ìfọ̀kànbalẹ̀ ni.
Àìsàn Autism, gẹ́gẹ́ bí àìní agbára láti ní ìmọ̀lára, kì í ṣe ìbáramu sí ìtumọ̀ àwọn nǹkan. Ó jẹ́ ìyàsọ́tọ̀ pátápátá sí ìtumọ̀ ohunkóhun. Láti ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí irú ìrírí tó ní ìtumọ̀ jẹ́ láti ṣe àṣìṣe pàtó, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó wọ́pọ̀.
Ohun tó wọ́pọ̀ nínú ìjíròrò láàárín Peterson àti Baron-Cohen ni pé kì í ṣe pé ó kàn ṣe àṣìṣe pàtàkì yìí nìkan ni, ó ń fi hàn kedere.
Nínú ìjíròrò wọn àkọ́kọ́, Peterson àti Baron-Cohen kò fara mọ́ ìbánikẹ́dùn tí ìtumọ̀ náà gbé kalẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, wọ́n ṣàlàyé ohun tí a gbọ́dọ̀ parẹ́ kí a lè mú kí autism wà ní àárín wa dáadáa: àṣeyọrí tí ó sọ ìrírí wa di ènìyàn.
Kí la mọ̀ nípa autism gan-an? Pé autism kì í ṣe ìbáramu pẹ̀lú ìtumọ̀ àwọn nǹkan. Pé autism jẹ́ ìkọlù lórí ìtumọ̀ ara rẹ̀ - ó fara pamọ́ sí ojú àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì pàápàá.
Ní ìbẹ̀rẹ̀ ìjíròrò rẹ̀ pẹ̀lú Baron-Cohen, Peterson ṣe àfihàn òye Martin Heidegger pé ìhùwàsí pàtàkì ènìyàn jẹ́ ti ‘ìtọ́jú.’
Ìbẹ̀rẹ̀ tó dájú ni. Àwọn ohun èlò ìmọ̀ ọgbọ́n orí díẹ̀ ló wà fún mímọ nípa autism ju iṣẹ́ Heidegger pẹ̀lú èrò pàtàkì rẹ̀ ti 'ìtọ́jú' lọ.
Peterson kò sì ṣe àgbékalẹ̀ èrò Heidegger nípa ‘ìtọ́jú’ nìkan, ó ṣàlàyé rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tó ń tọ́ka sí pé àwọn ènìyàn ń gbé ‘ìṣètò ìníyelórí tí a jọ ń gbé tí ó… ń fi àwọn èrò kan hàn tí ó sì ń fi àwọn ẹlòmíràn pamọ́.’
Àlàyé Peterson dára. Nígbà tí ó ń ṣàpèjúwe ìwà ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó bìkítà, Heidegger tọ́ka sí ìwà tí ó ní ète nínú ìrírí ènìyàn tí ó rọrùn jùlọ pàápàá - ìmòye fúnra rẹ̀ kì í ṣe àṣeyọrí tí kò ní ìṣàkóṣo, tí kò ní ìṣàkóṣo tí ó dàbí fún wa bí kò ṣe ìfiranṣẹ́ láàyè ti àṣà kan, ti ètò ìníyelórí tí a pín.
Ohunkóhun tó bá ṣe pàtàkì sí wa tún ṣe pàtàkì sí wa; ohunkóhun tí a bá rí àti tí a bá gbọ́, ká má ṣẹ̀ṣẹ̀ sọ ohun tí a mọ̀ àti tí a gbàgbọ́, ni a ń rí, tí a ń gbọ́, tí a mọ̀, tí a sì gbàgbọ́ nínú àwọn iṣẹ́ tí a ń ṣe pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí a ń gbé láàárín wọn.
Fún àpẹẹrẹ, ìtumọ̀ àwọ̀ pupa ni a gbìn sí wa lọ́kàn nípasẹ̀ àwọn ipa ọ̀nà ìtọ́jú àwọn tí ó yí wa ká, tí wọ́n ń sáré tẹ bọ́tìnì pupa tí ń tàn yanranyanran tí wọ́n sì ń gbóná ọwọ́ wọn níbi tí iná ń jó pupa tí ó sì ń tàn yanranyanran, tí wọ́n sì ń dín ìṣàn ẹ̀jẹ̀ pupa kù díẹ̀díẹ̀, tí wọ́n sì ń wọ aṣọ ìbora Kérésìmesì pupa wọn pẹ̀lú ayọ̀.
Nípa bí a ṣe ń gba àwọn ènìyàn nílé, a máa ń rí àwọn ohun pàtàkì tó wà nínú rẹ̀, débi pé àwọn nǹkan tó wà nínú rẹ̀ nípa ewu, ooru, ẹ̀mí, àti ayẹyẹ ló ti mú kí àwọn èèyàn mọ̀ pé a ní èrò tó lágbára nípa pupa.
Òye pípéye nípa pupa, tí a rí gbà nípasẹ̀ ọ̀nà kíláàsì láti fi orúkọ àwọn àwọ̀ wé ìlà àwọn onígun mẹ́rin aláwọ̀ tàbí kíkọ́ ‘I Can Sing A Rainbow,’ jẹ́ àṣeyọrí kejì pátápátá. Ìtumọ̀ pupa ti wà nínú wa nípasẹ̀ àwọn ìbáṣepọ̀ tí kò ṣeé yẹ̀ sílẹ̀ pẹ̀lú pupa àwọn tí ó yí wa ká.
Nígbà tí a bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ ohun tí 'pupa' túmọ̀ sí, pupa ti di ara ètò ìníyelórí wa.
Pẹ̀lú èrò rẹ̀ nípa “ìtọ́jú”, ohun tí Heidegger ní lọ́kàn ni pé ìrírí ènìyàn tó ní ìtumọ̀ máa ń wáyé láàárín àwọn ọ̀nà tó ń dìde tí a sì máa ń gbé jáde nípasẹ̀ ìwàláàyè wa tí a kò lè yẹ̀ sílẹ̀—ìṣípayá wa sí ète àwọn ènìyàn tí a wà níwájú wọn.
Ohunkóhun tó bá ní ìtumọ̀ sí wa sinmi lórí bí a ṣe ń gba ayé tí a ń rí nípasẹ̀ ìfọ̀kànbalẹ̀ tó jinlẹ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí a kò fi rí i.
Ìmọ̀ yìí, nípa ìwà ìfọ̀rọ̀rora-ẹni-nìkan tí ó ní ìtumọ̀ nínú ìrírí ènìyàn, ni Peterson bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú èrò “ìtọ́jú.” Kò lè ṣí òye kan tí ó ṣe pàtàkì jù fún ìjíròrò ohun tí a mọ̀ nípa autism.
Tí ìhùwàsí ènìyàn tó ṣe pàtàkì jùlọ bá jẹ́ ìfọ̀kànbalẹ̀ tó dúró lórí ohun tó ṣeé ṣe kí ó túmọ̀ sí, kí ló dé tí àwọn tó jẹ́ pé àìní ìfọ̀kànbalẹ̀ ló hàn gbangba jù nínú wa? Ṣé wọn kò lè ní ìfọ̀kànbalẹ̀ tó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ohun tó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ohun tó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ohun tó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ohun tó ṣe pàtàkì jùlọ?
Ó kéré tán, ìjíròrò nípa ohun tí a mọ̀ nípa autism gbọ́dọ̀ gbé ìṣẹ̀lẹ̀ tó ń yọni lẹ́nu yìí yẹ̀ wò.
Ṣùgbọ́n Baron-Cohen kò gbà á gbọ́ - kò gbà pé ó lè ṣẹlẹ̀ pé ipò kan wà ní òkèèrè nítorí àìní ìyọ̀ǹda ara-ẹni tí ó fi jẹ́ pé àìní agbára fún ìfọ̀kànbalẹ̀ tí ìtumọ̀ náà ti ń jáde wá ni a túmọ̀ rẹ̀.
Baron-Cohen kọ̀ láti gbà pé Heidegger ní “ìtọ́jú” gẹ́gẹ́ bí Peterson ṣe dá a sílẹ̀. Ju èyí lọ, ó tú èrò náà ká kí ó má baà dúró láti fi hàn pé ó wà láàyè, kí ó sì ṣàpèjúwe ìwà ẹ̀dá lásán.
“O ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe àgbékalẹ̀ ohun mìíràn,” Baron-Cohen tako Peterson. “Ṣé a bìkítà nípa ẹlòmíràn… O lè ronú nípa èrò àwọn ẹlòmíràn láìsí àníyàn nípa wọn.”
Peterson kò tako ara rẹ̀ rárá, ìjíròrò náà sì bẹ̀rẹ̀.
Ṣùgbọ́n Baron-Cohen ti pa èrò Heidegger nípa “ìtọ́jú” rẹ́, ó sì rọ́pò àbá Peterson pé ìrírí tó ní ìtumọ̀ ni ìrírí ìyọ́nú, ó kàn fi hàn pé àwọn kan lára wa jẹ́ onínúure sí àwọn ẹlòmíràn.
Èrò Heidegger nípa ‘ìtọ́jú’ kò níí ṣe pẹ̀lú jíjẹ́ onínúure sí àwọn ẹlòmíràn. Ó tọ́ka sí wíwà pẹ̀lú àwọn ẹlòmíràn tó mú wa lè ní ìrírí ènìyàn. Ó jẹ́ ipò ìṣeéṣe fún àwọn ènìyàn àti àwọn nǹkan tó ní ìtumọ̀ sí wa. Ó jẹ́ ipò ìṣeéṣe àní fún ìmọ̀lára wa nípa ìyàtọ̀ láàárín àwọn ènìyàn àti àwọn nǹkan.
Pé ìyàtọ̀ pàtàkì kan wà láàárín ìyá mi àti ohun ìṣeré onírọ̀rùn mi jẹ́ ohun tí a ń kọ́ nípa gbígbàgbọ́ wa nípa ète àwọn tí ó yí wa ká àti sí ètò ìníyelórí tí a pín tí àwọn ète wọ̀nyẹn ti wá àti èyí tí wọ́n ń tẹ̀síwájú.
Ẹ wo bí a ṣe ń fi ìṣọ́ra fún wa tó!
Tí o bá ń gbé pẹ̀lú ẹni tí ó ní àrùn autism nìkan ni o fi ń dáwọ́ dúró láti máa fojú kéré ọ̀rọ̀ yìí. Tí o bá jẹ́ ẹni tí ó ní àrùn autism nìkan ni o fi ń gbẹ́kẹ̀lé àwọn ìtumọ̀ pàtàkì jùlọ - ìyàtọ̀, fún àpẹẹrẹ, láàárín ìyá mi àti ohun ìṣeré onírẹ̀lẹ̀ mi - àwọn ìtumọ̀ tí a kò kọ́ wa ní kedere nítorí pé a kò lè ṣe kí a má ṣe gbà wọ́n, ìtumọ̀ pàtàkì jùlọ tí ènìyàn ní nínú ìfọkànsìn sí àwọn tí ó wà ní àyíká wa.
Ìtọ́jú tó ń ṣàlàyé ẹ̀dá ènìyàn ní ayé kì í ṣe ohun mìíràn tí àwọn èèyàn kan ní, ó jẹ́ èrò pàtàkì tí ìtumọ̀ rẹ̀ ń wá.
Àti pé autism ni ipò àìní rẹ̀.
Autism kò bìkítà.
Fojú inú wo ara rẹ nínú yàrá kan tí ó kún fún àwọn ènìyàn tí ń lọ síbí àti síbẹ̀, pẹ̀lú àwọn pátákó ẹ̀rọ itanna dídíjú, àwọn wáyà onígun mẹ́rin, ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn bọ́tìnì tí ń tànmọ́lẹ̀ àti àwọn ẹ̀rọ ìdènà ní gbogbo ìgbà. Fojú inú wò ó pé wọ́n kàn ń sọ fún ọ, nígbà gbogbo, ní èdè tí o kò tíì gbọ́ rí, orúkọ fún ẹnìkọ̀ọ̀kan àti wáyà kọ̀ọ̀kan àti bọ́tìnì kọ̀ọ̀kan àti ẹ̀rọ ìdènà kọ̀ọ̀kan. Fojú inú wò ó pé o kò mọ ohun tí èyíkéyìí nínú wọn jẹ́ fún. Tàbí ohun tí gbogbo iṣẹ́ náà jẹ́ fún. Pé ẹnikẹ́ni kò sọ fún ọ ní ọ̀nà tí o lè lóye, àti pé kò hàn gbangba láti ara rẹ̀.
Ṣùgbọ́n o gbọ́dọ̀ ronú ju ìyẹn lọ. Ó ṣe tán, o ṣì lóye pé àwọn ènìyàn ń bá ọ sọ̀rọ̀, kódà bí ohun tí wọ́n ń sọ kò bá tiẹ̀ yé ọ. O máa ń fi àwọn ohùn tí àwọn ènìyàn ń sọ ṣáájú àwọn ohùn tí àwọn nǹkan ń tú jáde. O sì máa ń fura pé iṣẹ́ kan wà tí ó ń lọ lọ́wọ́, èyí tí àwọn ìṣètò dídíjú ti àwọn ènìyàn àti àwọn nǹkan ń ṣiṣẹ́ fún lọ́nà kan.
Àwọn ìtumọ̀ ìpìlẹ̀ kan wà tí o ṣì ní àǹfààní sí.
O gbọ́dọ̀ fojú inú wo ohun tó ń ṣẹlẹ̀ gan-an. Pé ariwo àwọn ènìyàn kò ṣe pàtàkì ju ariwo àwọn nǹkan lọ. Pé òtítọ́ pé ariwo àwọn ènìyàn ni a ṣe fún ọ kò hàn gbangba. Pé ó ṣeé ṣe kí ìṣípo àwọn ènìyàn àti ètò àwọn nǹkan jẹ́ ohun tó ní ète kì í ṣe ohun tó o lóye. Pé èrò iṣẹ́ fúnra rẹ̀ kò tíì wá sí ọ lọ́kàn rí.
Fojú inú wo bí ìdààmú ọkàn náà ṣe pọ̀ tó, nítorí pé a retí pé kí o dúró láàárín yàrá yìí nìkan, ṣùgbọ́n kí o ṣiṣẹ́ nínú rẹ̀ lọ́nà kan, láìsí àwáwí.
Bẹ́ẹ̀ ni ó rí láti má ṣe bìkítà: kò sí ohun tó ní í ṣe pẹ̀lú àfikún ìtọ́jú nípa àwọn ènìyàn mìíràn; gbogbo nǹkan ló ní í ṣe pẹ̀lú yíyọ kúrò nínú ìmọ̀lára tó ṣe pàtàkì jùlọ, tó ń tù wá nínú jùlọ fún ayé - fún àwọn iṣẹ́ àti ète rẹ̀, fún èrò àti ìṣe rẹ̀, fún àwọn ènìyàn àti àwọn nǹkan rẹ̀.
Nínú ìjíròrò wọn nípa ohun tí a mọ̀ nípa autism, Peterson àti Baron-Cohen gbìmọ̀ láti kọ ohunkóhun sílẹ̀ ju ìwà tí ó sọ wá di ènìyàn lọ.
Àṣìṣe tó burú jáì ni, ó ń sọ nípa àrùn autism tó burú gan-an débi pé kò lè mọ ìrírí àwọn nǹkan bíi ti àwọn ènìyàn tàbí ìrírí àwọn ènìyàn nípa àìsàn autism.
Gẹ́gẹ́ bí Baron-Cohen ti sọ, àwọn tí wọ́n ní autism máa ń wo tábìlì kan, fún àpẹẹrẹ, àwọn òfin tí ó ń ṣàkóso ètò rẹ̀ sì máa ń gbà á mọ́ra nípasẹ̀ àwọn ìlànà ìpele àti ìdúróṣinṣin rẹ̀.
Gẹ́gẹ́ bí àtúnsọ ìrírí àwọn nǹkan nípa autism, èyí jẹ́ ohun ìyanu.
Dájúdájú, àwọn ènìyàn kan wà tí wọ́n ń wo tábìlì tí àwọn òfin ètò rẹ̀ gbà mọ́ra. Ṣùgbọ́n ọ̀nà tí wọ́n gbà ń wo tábìlì náà fìdí múlẹ̀ ṣinṣin lórí ìfọkànsìn àti ìfọkànsìn gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà àfiyèsí àwọn tí wọ́n ń bá àwọn ènìyàn tí wọ́n péjọpọ̀ sọ̀rọ̀.
Nibayi, fun awọn ti o ni autism, tabili naa ko ni itumo to bi awon eniyan ti o joko nibe.
Àwọn tó ní àrùn autism lè máa tẹjú mọ́ tábìlì náà. Tábìlì náà lè jẹ́ pàtàkì fún wọn. Ṣùgbọ́n ìfarahàn jẹ́ fún wọn nítorí pé ìfarahàn kì í ṣe pàtàkì fún wa: láìsí pàtàkì.
Pàtàkì sinmi lórí àwọn ìtumọ̀ tí a ti ní, pàápàá jùlọ láìmọ̀ nípa rẹ̀, nípa ìwà ìtọ́jú tí ó so wá mọ́ àwọn tí ó yí wa ká nínú ètò ìníyelórí tí a pín.
Àwọn tí wọ́n ní àrùn autism lè máa tẹjú mọ́ tábìlì náà. Ṣùgbọ́n kìí ṣe pé wọn kò mọ ohun tí tábìlì náà wà fún nìkan ni; wọn kò mọ ohun tí ìfẹ́-ọkàn jẹ́ fún. Wọn kò mọ ohun tí 'ìpele' túmọ̀ sí nìkan ni; wọn kò mọ ohun tí 'ìtumọ̀' túmọ̀ sí. Wọn kò mọ ohun tí ìdúróṣinṣin jẹ́ nìkan ni; wọn kò mọ ohun tí ìfẹ́-ọkàn jẹ́ nípa rẹ̀.
Àwọn tó ní àrùn autism lè máa wo tábìlì náà. Ṣùgbọ́n wọn kò ní òye nípa tábìlì náà nítorí wọn kò ní òye nípa ayé. Wọn kò sì ní òye nípa ayé nítorí wọn kò sí pẹ̀lú àwọn ẹlòmíràn.
Láìpẹ́ yìí ni mo ṣe ìrìn àjò pẹ̀lú ọmọ mi ọkùnrin ọmọ ọdún mọ́kànlá, Joseph. A lo ju wákàtí mẹ́rìnlá lọ papọ̀, pàápàá jùlọ nínú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́. Ó jẹ́ ẹ̀kọ́ tí kò yàtọ̀ sí ti ẹlòmíràn, nípa ìrírí àwọn nǹkan nípa àìsàn autism.
Ní oṣù díẹ̀ sẹ́yìn, mo ti gba ohun tí a máa ń pè ní 'ẹ̀rọ ìfọṣọ' lọ́wọ́ Joseph - àgbá ike kan tí ó ní ìbòrí, níbi tí ó ti máa ń fi àwọn ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ irin àti àwọn béárì ike kéékèèké àti àwọn nọ́mbà fíríìjì sí kí ó lè yí i ká ní ọwọ́ rẹ̀. Lojoojúmọ́. Fún ọdún márùn-ún.
Nítorí pé ìrírí àìsàn autism jẹ́ àkópọ̀ àìní pàtàkì, iṣẹ́ ẹ̀rọ ìfọṣọ Joseph kò gbòòrò sí i, kò gbòòrò sí i rárá. Kì í ṣe lẹ́ẹ̀kan. Kò wọ́pọ̀ ní ọdún márùn-ún.
Mo ti ṣe àṣeyọrí láti fi àwọn oríṣiríṣi ẹ̀rọ ìfọṣọ hàn Joseph. Àti oríṣiríṣi ẹ̀rọ ìfọṣọ. Ó lè dárúkọ ẹ̀rọ ìfọṣọ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn tí a mọ̀. Ó sì lè mọ ìgbà tí mo máa yan fún àwọn aṣọ ìfọṣọ.
Ṣùgbọ́n àwọn àfikún ọ̀rọ̀ wọ̀nyí kò ṣí sílẹ̀ mọ́, wọn kò fa ìfẹ́ ọkàn tàbí àníyàn kankan, wọ́n sì para pọ̀ di ohun tí kò ní ìlànà. Joseph ní àwọn ègé díẹ̀ tí ó fi ń fọ aṣọ, tí a so pọ̀ láìsí ìrísí.
Mo gba ẹ̀rọ ìfọṣọ Joseph lọ́wọ́ rẹ̀ kí n lè bọ́ lọ́wọ́ ìṣòro mìíràn tó ń yọ ọ́ lẹ́nu, tó pọ̀ jù tí kò sì ṣe pàtàkì rárá.
Ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn náà, nígbà tí mo wo àwùjọ àwọn ọkùnrin láti ìgbìmọ̀ ìlú tí wọ́n ń rọ́pò àwọn gílóòbù nínú iná ojú pópó wa, tí wọ́n sì tún kun àwọn òpó fìtílà, Joseph bẹ̀rẹ̀ sí í rọ́pò wọn. Mo fẹ́rẹ̀ẹ́ rí àkòrí tuntun náà bí ó ṣe tẹ̀ ẹ́ jáde, pẹ̀lú ìfarahàn àti ìfarahàn tí ó yanilẹ́nu gidigidi.
Àwọn ọkùnrin. Àwọn ìmọ́lẹ̀. Àwọn ọkùnrin. Àwọn ìmọ́lẹ̀.
Láàárín ọ̀sẹ̀ tó tẹ̀lé e, ìyàlẹ́nu àti ìjákulẹ̀ ńlá ló jẹ́ fún mi pé àwọn iná náà ti funfun báyìí. Léraléra ni mo fi ń ṣe ìfẹ́ sí àwọn iná aláwọ̀ ewé àtijọ́. Èyí náà gbajúmọ̀.
Àwọn ọkùnrin. Ìmọ́lẹ̀. Ìmọ́lẹ̀ tuntun funfun. Ìmọ́lẹ̀ àtijọ́ yẹ́lò.
Mo yin awọn ọkunrin naa leralera fun ṣiṣe awọn fitila idọti naa dara ati mimọ.
Àwọn ọkùnrin. Ìmọ́lẹ̀. Ìmọ́lẹ̀ tuntun funfun. Ìmọ́lẹ̀ tuntun mọ́. Ìmọ́lẹ̀ àtijọ́ yẹ́lò. Ìmọ́lẹ̀ àtijọ́ dọ̀tí.
Mo kọ́ Joseph Makaton ní àmì “ìmọ́lẹ̀.” Gbé ọwọ́ rẹ sókè, lẹ́yìn náà, tú u.
Àwọn ọkùnrin. Ìmọ́lẹ̀. Ìmọ́lẹ̀ tuntun funfun. Ìmọ́lẹ̀ tuntun mọ́. Ìmọ́lẹ̀ àtijọ́ yẹ́lò. Ìmọ́lẹ̀ àtijọ́ dọ̀tí. Àwọn ọwọ́ di mọ́lẹ̀ tí wọ́n sì tú.
Mo ti sọ leralera pe a pa awọn ina opopona. Ati lẹhinna awọn ina opopona naa ni a tan. Pa nigbati o ba tan. Tan nigbati o ba ṣokunkun.
Àwọn ọkùnrin. Ìmọ́lẹ̀. Ìmọ́lẹ̀ tuntun funfun. Ìmọ́lẹ̀ tuntun mọ́. Ìmọ́lẹ̀ àtijọ́ yẹ́lò. Ìmọ́lẹ̀ àtijọ́ dọ̀tí. Ìmọ́lẹ̀ pa nítorí ìmọ́lẹ̀. Ìmọ́lẹ̀ ń tan nítorí òkùnkùn. Àwọn ọwọ́ di mọ́lẹ̀ tí wọ́n sì tú sílẹ̀ láìdáwọ́dúró.
Àròdùn ọkàn máa ń dé kíákíá. A kò fi kún ìrírí Joseph nípa iná ojú ọ̀nà mọ́. Kò sí apá mìíràn tó fi ara rẹ̀ hàn.
Lẹ́yìn náà, wákàtí mẹ́rìnlá nínú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ náà. Àwọn ìṣe ojoojúmọ́ dúró. Kò sí ohun tó lè dí ìfaradà àwọn nǹkan lọ́wọ́. Èmi àti Joseph nìkan àti àwọn iná.
Láìdádúró, láìyípadà ọ̀rọ̀ rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan, láìdákẹ́jẹ́ẹ́, láìsí fífọkàn sí i, láìṣe kàyéfì, láìsí ìméfò, láìsí ìbéèrè, Joseph fi ìrírí ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ hàn. Fún wákàtí mẹ́rìnlá gbáko.
‘Kí ni Jósẹ́fù ń rò nípa rẹ̀?’ Awọn imọlẹ.
'Kí ló dé tí àwọn ìmọ́lẹ̀ funfun fi ń tàn?' Awọn ọkunrin.
'Kí ló dé tí ìmọ́lẹ̀ fi bàjẹ́?' Ofeefee.
“Kí ló dé tí ìmọ́lẹ̀ fi mọ́ tónítóní?” Awọn ọkunrin.
'Kí ló dé tí [ìdí tí a fi di ọwọ́ mú tí a sì ti tú ọwọ́ rẹ̀]?' Awọn imọlẹ.
‘Kí ni Jósẹ́fù ń rò nípa rẹ̀?’ Awọn imọlẹ.
Àìní ìró ohùn. Kò sí ìrọ̀rùn nípa lílo ìtumọ̀. Kò sí ìbẹ̀rẹ̀ tàbí òpin. Kò sí ìtura.
Ìṣòro rẹ̀ yàtọ̀ sí èyí. Fún Joseph, mo ní. Òru ṣú bí a ṣe ń yípo Dublin, gbogbo Joseph tẹ̀ mọ́lẹ̀ lórí iná ọ̀nà, ọwọ́ rẹ̀ ń dì mọ́lẹ̀, ó sì ń gbọ̀n bí ẹni pé ó ń gbọ̀n.
‘Kí ni Jósẹ́fù ń rò nípa rẹ̀?’ Awọn imọlẹ.
Níkẹyìn, iná ọ̀nà ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ náà tàn. Joseph bẹ̀rẹ̀ sí í sunkún. Ìwọ̀n agbára tí wọ́n fi sí i, láìsí ìtumọ̀, ó pọ̀ jù láti fara dà á.
‘Kí ló dé tí Jósẹ́fù fi bínú?’ Awọn imọlẹ.
Àkọlé ìwé Baron-Cohen tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe ni ‘Bí Autism Ṣe Ń Darí Ìṣẹ̀dá.’ Èrò tó dára gan-an. Ẹ̀tàn gbáà ni.
Àwọn nǹkan kan lè máa ru ìfẹ́ ọkàn àwọn tó ní àrùn autism sókè. Ṣùgbọ́n àwọn apá díẹ̀ lára àwọn nǹkan kan tí ó wà fún wọn kò wà lábẹ́ òfin ìṣètò wọn tàbí ìmọ̀lára ìbáṣepọ̀ wọn. Ní gbogbo ìgbà, wọ́n máa ń so wọ́n pọ̀ di àṣà ìrírí, tí a ti fi agbára mú, tí kò lè juwọ́ sílẹ̀, tí ó sì máa ń bani nínú jẹ́.
Kò ṣe pàtàkì rárá. Kò ṣe pàtàkì rárá. Kò ṣe pàtàkì rárá. Kò ṣe pàtàkì rárá. Kò ṣe pàtàkì rárá.
Ṣùgbọ́n bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìròyìn Peterson àti Baron-Cohen nípa ìrírí autism nípa àwọn nǹkan ṣì tàn kálẹ̀, ìròyìn wọn nípa ìrírí autism nípa àwọn ènìyàn ṣì jìnnà sí àmì náà.
Kò yani lẹ́nu, bóyá. Ìbáṣepọ̀ tó pọ̀ tàbí tó kéré síi sí nǹkan jẹ́ ọ̀rọ̀ tí kò ní ìṣọ̀kan. Kò sí ohun pàtàkì tí ènìyàn ní mọ́ ọn. Ìbáṣepọ̀ tó pọ̀ tàbí tó kéré síi sí àwọn ènìyàn ní àfikún sí i.
Àìní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn jẹ́ ohun ìpalára. Nígbà tí Baron-Cohen ń pe àwọn tí wọ́n ní autism ní “àwọn olùrànlọ́wọ́” ju “àwọn tí wọ́n ní ìyọ́nú” lọ, ó wà nínú ewu láti fi wọ́n sí irú ìwà burúkú kan.
Nítorí náà, Baron-Cohen fi ìpele mìíràn kún ìrírí ènìyàn, ó fi àkọsílẹ̀ rẹ̀ nípa autism hàn pé ó jẹ́ iṣẹ́ ìjìnlẹ̀ tí kò ṣe pàtàkì ju iṣẹ́ ìṣètò ìṣètò tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe lọ.
Baron-Cohen pín ìfọ̀kànbalẹ̀ sí oríṣi méjì. Irú kan, ohun tí ó pè ní ‘ìfọ̀kànbalẹ̀ èrò,’ kò sí fún àwọn tí ó ní autism. Irú kejì, ohun tí ó pè ní ‘ìfọ̀kànbalẹ̀ ìfẹ́,’ wà fún àwọn tí ó ní autism bí ó ṣe wà fún àwọn yòókù.
Fún àpẹẹrẹ, nígbà tí ọmọ kékeré kan bá ń sunkún nìkan láàárín wa, gẹ́gẹ́ bí ìtàn Baron-Cohen ti sọ, ipò ọmọ náà yóò nípa lórí wa lọ́nà tí ó rọrùn jù, tí ó sì jẹ́ ti ọkàn, ju òye ìrònú nípa ìṣòro ọmọ náà lọ.
Ìṣòro ọmọ náà ń mú wa gbọ̀n rìrì - nínú ọkàn wa, nínú ikùn wa. Ikùn wa ń gbọ̀n. Ìgbóná ara farahàn. Irun dúró ní ìpẹ̀kun. A kò ní èrò nípa ìrírí rẹ̀ bí kò ṣe ìmọ̀lára fún ìrírí rẹ̀. Ara wa ń sopọ̀ mọ́ ara wa bí ọkàn wa kò bá tilẹ̀ sopọ̀ mọ́ra.
Àti, gẹ́gẹ́ bí ìròyìn Baron-Cohen, àwọn ara autism máa ń sopọ̀ mọ́ ara wọn pẹ̀lú - ikùn autism máa ń dún, ìbúgbàù autism máa ń farahàn, irun autism sì máa ń dúró ní ìpẹ̀kun.
Nítorí náà, ó hàn gbangba pé ìfọwọ́sowọ́pọ̀ Baron Cohen pé àwọn tí wọ́n ní autism kò lè jẹ́ “onímọ̀ràn” tó dára kò gbà pé ó kéré sí bí ó ṣe rò.
Àwọn ‘onímọ̀ràn’ Baron-Cohen jẹ́ olùfọkànsìn orí lásán, kìí ṣe ti ọkàn. Gẹ́gẹ́ bí ‘onímọ̀ràn’ rẹ̀ gan-an, ní tòótọ́ – ó nífẹ̀ẹ́ sí ìṣètò àti ìbáṣepọ̀ àwọn irú ìrònú, irú ìwà, irú ìṣírí ní ọ̀nà àìnífẹ́ẹ́ bíi ti àwọn ‘onímọ̀ràn’ rẹ̀ ní ìfẹ́ sí ìṣètò àti ìbáṣepọ̀ àwọn irú ohun èlò, irú igun, irú iṣẹ́.
Àìjẹ́ “onímọ̀ràn” Baron-Cohen kò túmọ̀ sí pé o kò ní ìmọ̀lára fún àwọn ènìyàn. Nítorí pé, ‘fífi ìmọ̀lára hàn’ Baron-Cohen jẹ́ ọ̀ràn òye lásán – ó kan ríronú nípa àwọn ènìyàn nìkan; kò ní í ṣe pẹ̀lú ìmọ̀lára fún àwọn ènìyàn.
Àwọn tó ní àrùn autism kò mọ bí a ṣe ń ronú nípa àwọn ènìyàn, ìyẹn nìkan ni. Wọ́n dára bí àwa yòókù nínú bí a ṣe ń nímọ̀lára fún àwọn ènìyàn - wọ́n ní agbára láti ní ‘ìbánikẹ́dùn’ láìsí ìdínkù.
Ó ṣe tán, Baron-Cohen kò ṣe ìtàn ìrírí ènìyàn láàárín àwọn òpó ìbánikẹ́dùn àti ìṣàtúnṣe ètò. Ó ṣe ìtàn ìrírí ènìyàn láàrín àwọn kókó mẹ́ta: ṣíṣàtúnṣe àwọn nǹkan ('ṣíṣàtúnṣe ètò)'; ṣíṣàtúnṣe àwọn ènìyàn ('ṣíṣàtúnṣe èrò inú'); àti ṣíṣàtúnṣe àwọn ènìyàn ('ṣíṣàtúnṣe ìmọ̀lára inú').
A lè jẹ́ olùṣètò nǹkan tàbí olùṣètò àwọn ènìyàn. Ṣùgbọ́n, yàtọ̀ sí àwọn onímọ̀ nípa ọpọlọ gidi, gbogbo wa ni olùrànlọ́wọ́ fún àwọn ènìyàn - tí ara wa tí ó ní ìyọ́nú gbà là kúrò nínú ìyàsọ́tọ̀ tí a kò lè fojú rí kúrò nínú ayé ènìyàn.
Kò sí àwọn ohun búburú autism níbí, nígbà náà.
Àyàfi pé àkọsílẹ̀ Baron-Cohen nípa ìfọkànsìn onímọ̀lára kò ṣe pàtákì pẹ̀lú ìfarahàn sí ẹni tí ó ní autism.
Ikùn Autism kì í dún nígbà tí ọmọ bá ń sunkún. Àwọn èèpo autism kì í hàn. Àwọn irun Autism kì í dúró ní ìpẹ̀kun.
Ẹkún ọmọ kékeré kò ṣe pàtàkì fún àwọn tó ní àrùn autism. Tàbí, tí ó bá ṣe pàtàkì, kò ṣe pàtàkì - kì í ṣe fún ọkàn wọn, kì í ṣe fún ara wọn pẹ̀lú.
Ki lo de?
Nítorí pé ìfọkànsìn onínúure, ìfọkànsìn ara, gbòòrò sí àwọn ètò ìníyelórí tí a pín gẹ́gẹ́ bí ìfọkànsìn onínúure - ohun tí a ń rò jẹ́ lábẹ́ wíwà pẹ̀lú - gẹ́gẹ́ bí ohun tí a mọ̀.
Ìfarabalẹ̀ tàbí ìmòye, ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn sinmi lórí ìtọ́jú.
Tí o kò bá bìkítà - àti àwọn tí wọ́n ní autism kò bìkítà - ọkàn rẹ tàbí ara rẹ kò lè rí ìṣòro àwọn tí ó wà ní àyíká rẹ.
Ní ọdún mẹ́ta sẹ́yìn, ìyá-ìyá Joseph ṣẹ́ ẹsẹ̀ rẹ̀. A lọ sí ìbẹ̀wò wa ní ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn fún ọ̀sẹ̀ méjì, nígbà tí ó ń rìn kiri lórí ọ̀pá ìrọ̀gbọ̀kú pẹ̀lú ìṣòro ńlá, wọ́n sì dí i lọ́wọ́ láti ṣe àwọn iṣẹ́ rẹ̀ déédéé.
Ipò náà wọ Jósẹ́fù lọ́kàn.
Ìyá àgbà ní ẹsẹ̀ tó ń gbóná.
Jóṣẹ́fù yìn ín nínú iṣẹ́ tuntun yìí, nítorí náà ó gbé e kalẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà. Ó fò sókè pẹ̀lú ayọ̀ nígbà tí Ìyá-àgbà ń rìn kiri. Ó pa eyín rẹ̀ nítorí símẹ́ǹtì rẹ̀. Ó rìn pẹ̀lú ìrẹ̀wẹ̀sì, ó sì rẹ́rìn-ín pẹ̀lú ayọ̀.
Ẹsẹ̀ ìyá àgbà ń ro ìyá àgbà.
Láti ìgbà náà, Joseph ń kíyèsí gbogbo ènìyàn tí a bá pàdé tí wọ́n ń rìn pẹ̀lú ọ̀pá. Gbogbo ẹni tí ó bá fara tì ẹnìkan fún ìtìlẹ́yìn. Gbogbo ẹni tí ó ní férémù ìrìn tàbí kẹ̀kẹ́ alágbádá.
Ẹsẹ̀ tó ń ro! Jósẹ́fù kígbe pẹ̀lú ìtara.
Àwọn ẹsẹ̀ kò ṣiṣẹ́! Jóṣẹ́fù rẹ́rìn-ín.
Láàárín oṣù díẹ̀ sẹ́yìn, aládùúgbò wa tó wà nílé ti wọ ìpele ìkẹyìn ti ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ. Wọ́n máa ń ràn án lọ́wọ́ láti ilé nígbà míì, wọ́n sì máa ń gbé e sínú kẹ̀kẹ́, kí wọ́n lè gbé e wá sí ilé ìwòsàn. Joseph ń wo ojú fèrèsé, ó ń gbádùn gbogbo rẹ̀.
Ẹsẹ̀ Jenny ń ro.
Ẹsẹ̀ Jenny kò ṣiṣẹ́.
Láìpẹ́ yìí, a dé sílé nígbà tí wọ́n ń ran Jenny lọ́wọ́ láti lọ. Mo darí Joseph lọ sí ilé aládùúgbò mìíràn kí ó má baà pàdé rẹ̀.
“Dájúdájú,” ni aládùúgbò kejì yìí wí. “Ó bani nínú jẹ́ fún Jósẹ́fù.”
“Rárá o,” ni mo dáhùn. “Ó dùn mọ́ ọn.”
Ẹ wo bí ó ti rọrùn tó fún Baron-Cohen láti sọ pé àwọn tó ní autism “mọ́ra gidigidi nínú ìfọ̀rọ̀rora-ẹni-wò.” Ẹ wo bí ó ṣe wúni lórí láti gbàgbọ́ pé ó tọ̀nà.
Ṣùgbọ́n kò tọ́. Àwọn tí wọ́n ní autism kò mọ bí a ṣe ń fi ìmọ̀lára hàn. Nítorí pé àwọn tí wọ́n ní autism kò ní ìwà ìtọ́jú, ìwà tí ó ń gbìn sínú àwọn yòókù wa - nínú ọkàn wa àti nínú ara wa - ìtumọ̀ ìrírí ènìyàn.
Àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ìgbésí ayé Jenny kò ní ipa lórí Joseph ju bí ó ṣe ní ipa lórí ẹsẹ̀ tábìlì tí ó bàjẹ́ lọ. Tí èyíkéyìí nínú wọn bá ṣe pàtàkì sí i, ó ṣe pàtàkì láìsí ìtumọ̀ tí yóò jẹ́ kí ó mọ, kí ó sì nímọ̀lára, ohun tí ó wà nínú ewu.
Àwọn tó ní àrùn autism kì í ṣe ẹ̀dá búburú, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó bani nínú jẹ́ pé wọ́n lè fara hàn ní ayé. Ó ṣe tán, wọn kò mọ ohun tí wọ́n ń ṣe, bẹ́ẹ̀ ni wọn kò nímọ̀lára ohun tí wọ́n ń ṣe.
Síbẹ̀ wọ́n jẹ́ ẹ̀dá búburú ní ọ̀nà kan. Ní ìtumọ̀ tí ó wà nínú gbòǹgbò ọ̀rọ̀ náà. Aderubaniyan – láti ránni létí, láti fihàn, láti kìlọ̀, láti fihàn.
Àwọn tó ní àrùn autism ń rán wa létí ohun tí àwọn onímọ̀ nípa ọpọlọ tó gbajúmọ̀ pàápàá gbàgbé.
Àwọn tí wọ́n ní àrùn autism fihàn wá bí wíwà wa ní ayé pẹ̀lú àwọn ẹlòmíràn ṣe jẹ́ ohun tó dára àti ìtùnú.
Àwọn tó ní àrùn autism kìlọ̀ fún wa pé kí a má ṣe mú ipò wọn padà sí bó ṣe yẹ, kí a sì mọrírì àṣeyọrí tó ń sọ ìrírí wa di ènìyàn.
Àwọn tó ní àrùn autism fi hàn bí àwa yòókù ṣe bìkítà tó.
Wọ́n ń ṣe èyí láìṣe tààrà, dájúdájú. Nípa àìmọ ohun tí wọ́n ń ṣe. Nípa àìnímọ̀lára ohun tí wọ́n ń ṣe. Nípa ohun tí autism kò jẹ́.
