Ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, mo ti kíyèsí ìtẹ̀síwájú kan nínú iṣẹ́ ìṣègùn. Àwọn aláìsàn kìí sábà máa ń wá ní ìbẹ̀rẹ̀ ìrìn àjò àyẹ̀wò wọn, bí kò ṣe lẹ́yìn tí wọ́n ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ abẹ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ti ní ìrírí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àyẹ̀wò, ìtọ́jú, abẹ́rẹ́, ìyọkúrò ẹ̀jẹ̀, endoscopies, àti àwọn iṣẹ́ abẹ pàápàá, nígbà míìrán láàárín àkókò kúkúrú àti nígbà míìrán láìsí ìdí tí a ti ṣàlàyé rẹ̀ kedere, ní ọ̀nà ìgbésẹ̀.
Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí, mo máa ń béèrè ìbéèrè tí ó rọrùn ṣùgbọ́n tí kò rọrùn: Kí ló dé tí wọ́n fi ṣe gbogbo èyí?
Àwọn ìlànà ṣe pàtàkì, wọ́n sì ń gbà ẹ̀mí là. Ìṣègùn ìtọ́jú ara ti mú kí àwọn àbájáde sunwọ̀n síi nínú ìmọ̀ nípa ọkàn, àrùn jẹjẹrẹ, ìtọ́jú tó ṣe pàtàkì, ìpalára, àti àwọn iṣẹ́ pàtàkì mìíràn. Pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ọdún ìrírí nínú ìṣègùn ìtúnpadà, mo fara mọ́ ìtọ́jú tó ṣe kedere nígbà tí a bá tọ́ka sí i ní ìṣègùn. Síbẹ̀síbẹ̀, ìpèníjà tó wà níbẹ̀ kì í ṣe ìtọ́jú tó kéré sí i, bí kò ṣe ìtọ́jú tó ṣe déédéé. Ìṣègùn ti yípadà láti ẹ̀ka tí ó dá lórí ìrònú ìṣègùn tó ní èrò tó jinlẹ̀ sí èyí tí ìdàgbàsókè algoridimu ń fà sí, nígbà míìrán sí ìpalára àwọn aláìsàn.
Àpáta Ìlànà
Ìṣẹ̀lẹ̀ kan wà nínú ìtọ́jú ìlera òde òní tí a kì í sábà sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ ní gbangba: ìṣètò ìṣètò. Aláìsàn kan máa ń ní àwọn àmì ìrora ẹ̀yìn, ìfàsẹ́yìn, ìfàsẹ́yìn díẹ̀, ìrora orúnkún, àti àárẹ̀. A máa ń pàṣẹ fún ìwádìí àwòrán ní ìbẹ̀rẹ̀. Wíwá ìṣẹ̀lẹ̀ àìròtẹ́lẹ̀ kan máa ń farahàn. Wíwá ìṣẹ̀lẹ̀ àìròtẹ́lẹ̀ náà máa ń fa ìtọ́kasí. Ìtọ́kasí náà máa ń fa ìwádìí. Ìlànà ìwádìí náà máa ń fi àìròtẹ́lẹ̀ “borderline” hàn. Àìròtẹ́lẹ̀ ààlà máa ń yọrí sí ìtọ́jú.
Ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan nínú ìlànà yìí lè dà bí èyí tó tọ́ nígbà tí a bá gbé e yẹ̀ wò ní ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. MRI fi àbájáde kan hàn. Onímọ̀ nípa iṣẹ́ náà fẹ́ kí ó má ṣe ṣàìsí àyẹ̀wò. A fi ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tọ́ka sí iṣẹ́ náà.
Sibẹsibẹ, nigbati a ba wo gbogbo ilana naa, o han gbangba pe ko si ẹnikan ti o duro lati ṣe ayẹwo boya alaisan naa n dara si, n bajẹ, tabi o nilo itọju gidi. Igbesẹ kọọkan ninu ipele yii ni o ni ewu: ikolu, ẹjẹ, awọn ilolu akuniloorun, ipalara nafu, awọn ipa ẹgbẹ ti oogun, wahala ọpọlọ, wahala inawo, ati, ni awọn igba miiran, ipalara ayeraye.
Nínú ẹ̀ka ìtọ́jú lílágbára, àwọn oníṣègùn ni a kọ́ láti ṣe àyẹ̀wò ìwọ̀n ewu àti àǹfààní ti gbogbo ìtọ́jú. Gbogbo ìlà tí a gbé kalẹ̀, oògùn tí a fúnni, tàbí ìlànà tí a ṣe gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí ó tọ́ nípa àwọn àǹfààní tí ó lè ní ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ewu rẹ̀. Ṣùgbọ́n, yàtọ̀ sí ìtọ́jú lílágbára, ìlànà ìdènà yìí sábà máa ń dínkù.
Nígbà tí “Diẹ̀ sí i” bá di Àìyípadà
Àwọn ètò ìlera òde òní máa ń san èrè fún iṣẹ́. Iṣẹ́ náà máa ń mú owó wọlé. A máa ń san án padà ní owó tó ga ju ti ìjíròrò lọ. A lè san owó fún ìtọ́jú. A kò lè ṣe àkíyèsí.
Èyí kì í ṣe àríwísí ìwà rere láti ọ̀dọ̀ àwọn oníṣègùn kọ̀ọ̀kan. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn wọ iṣẹ́ náà pẹ̀lú ìfẹ́ tòótọ́ láti ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn oníṣègùn ń ṣiṣẹ́ nínú àwọn ètò tí ó ń ṣe àtúnṣe ìwà. Nígbà tí àwọn àpẹẹrẹ ìsanpadà bá ṣe pàtàkì sí iṣẹ́ àgbékalẹ̀, àwọn ètò ilé ìwòsàn sinmi lórí owó tí ń wọlé sí iṣẹ́, àti àkókò tí ó dín ìjíròrò kù, ìfúngun láti ṣe nǹkan máa ń pọ̀ sí i. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àyíká ilé ìwòsàn, ìpinnu tí ó ṣòro jùlọ kì í ṣe ìgbésẹ̀ tí a ó gbé, bí kò ṣe bóyá a ó yẹra fún ìdásí.
Ìtọ́jú ìgbèjà tún ń kó ipa pàtàkì. Ìbẹ̀rù ẹjọ́ sábà máa ń mú kí àwọn dókítà pàṣẹ fún àwọn àyẹ̀wò afikún. Ọ̀nà yìí rọrùn láti gbà gbèjà ìgbésẹ̀ ju àìgbésẹ̀ lọ ní àwọn ètò òfin. Síbẹ̀síbẹ̀, ìṣètò ìgbèjà ń fa àwọn ewu tirẹ̀, títí bí ìfarahàn ìtànṣán, àwọn àbájáde èké, àwọn ìwádìí ìṣàyẹ̀wò tí kò pọndandan, àti àwọn ìlànà ìkọlù mìíràn.
Ó ṣe pàtàkì láti béèrè pé: nígbà tí a bá ń ṣe iṣẹ́ abẹ kan, ṣé àǹfààní tí aláìsàn dá lórí ni ó ń fà á, tàbí àwọn ìfúnpá ètò tí kò ní í ṣe pẹ̀lú aláìsàn kọ̀ọ̀kan?
Ìbéèrè Ìdánilẹ́kọ̀ọ́
Ohun mìíràn tó lè fa ìṣòro ni ìdínkù nínú ìmọ̀ ìṣègùn. Àwọn oníṣègùn àgbà ni wọ́n kọ́ ní àkókò kan tí àwòrán ìwádìí kò pọ̀ tó, tí ìdánwò yàrá kò sì náwó púpọ̀. Ìmọ̀ nípa ìṣègùn—gbígba ìtàn, àyẹ̀wò ara, àti mímọ àwòrán—jẹ́ pàtàkì jùlọ. O kọ́ láti kíyèsí. O kọ́ láti dúró. O kọ́ pé kì í ṣe gbogbo àìlera ló nílò àtúnṣe.
Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ òde òní ní ìmọ̀ tó ga gan-an àti ìmọ̀ ẹ̀rọ. Síbẹ̀síbẹ̀, wọ́n ń ṣe ìdánrawò ní àwọn àyíká tí àwòrán kíákíá, ìgbìmọ̀ràn déédéé, àti àwọn ọ̀nà tí ìlànà ń darí ń ṣàkóso. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìlànà ṣe pàtàkì fún ṣíṣe ìtọ́jú déédéé àti dín ìyàtọ̀ kù, wọn kò lè rọ́pò ìrònú ìṣègùn tí a ṣe ní pàtó.
Iṣẹ́ ìṣègùn kì í ṣe ìmọ̀ ẹ̀rọ. Ara ènìyàn kì í sábà hùwà lọ́nà tí a lè sọ tẹ́lẹ̀ nípa ìlànà. Gbígbẹ́kẹ̀lé ìlànà jù lè dá ìrònú ìdánilójú sílẹ̀ tí ó lè mú kí ìrònú àròjinlẹ̀ má ṣe dáni lágara.
Ìyípadà díẹ̀díẹ̀ ṣùgbọ́n tó ṣe pàtàkì máa ń wáyé nígbà tí ìṣègùn bá fi àwọn ọ̀nà tó yẹ sílẹ̀ ṣáájú lílo ìdájọ́ ìṣègùn.
Psychology ti Idawọle
Ìrísí ọpọlọ kan tún wà tó ń nípa lórí àwọn dókítà àti àwọn aláìsàn. Nínú ìrírí mi nípa ìṣègùn, àwọn aláìsàn sábà máa ń fi ìtọ́jú wé ìṣe, wọ́n sábà máa ń béèrè pé, 'Dókítà, ṣé o fẹ́ ṣe nǹkan kan??’ Nínú ọ̀pọ̀ àṣà ìbílẹ̀, a máa ń wo oògùn tó gbéṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú tó ń ṣiṣẹ́. Àwọn oògùn tí a kọ sílẹ̀ máa ń jẹ́ ohun tó ṣeé fojú rí, àwọn ìlànà náà máa ń dà bí èyí tó ṣe pàtàkì, nígbà tí a lè túmọ̀ àwọn àbá fún àkíyèsí sí èyí tí kò tọ́.
Àwọn oníṣègùn tún máa ń ní ìfẹ́ sí ìgbésẹ̀. Gbígbé ìgbésẹ̀ kan máa ń mú àṣeyọrí wá, nígbà tí dídúró bá ń dà bí ohun tí a kò lè ṣe láìṣe nǹkan kan. A lè ka àìgbésẹ̀ sí àìkùnà, kódà nígbà tí ó bá jẹ́ àṣàyàn ọgbọ́n jù.
Ọ̀nà ìgbẹ́kẹ̀lé tó dàgbà jùlọ nípa ìlera ni agbára láti mọ ìgbà tí ìdènà bá yẹ. Nígbà míìrán, oògùn tó dára jùlọ ni dídúró pẹ̀lú ìṣọ́ra. Nígbà míìrán, ó jẹ́ ìtọ́jú ara kí a tó ṣe iṣẹ́ abẹ. Nígbà míìrán, ó jẹ́ ìyípadà ìgbésí ayé kí a tó ṣe iṣẹ́ abẹ. Nígbà míìrán, ó jẹ́ ìdánilójú lásán. Irú ìpinnu bẹ́ẹ̀ nílò àkókò, ìbánisọ̀rọ̀ tó múná dóko, àti ìgbẹ́kẹ̀lé, gbogbo èyí tí ó ń ṣọ̀wọ́n sí i ní àwọn ètò ìlera tó pọ̀.
Ewu Kì í ṣe ti èrò orí
Gbogbo ilana ni o ni ewu. Gbolohun yii kii se oro ti a n so. O je otito nipa eda eniyan. Koda awon ilana ti o kere ju le ja si akoran, hematoma, ipalara si iṣan ara, irora onigbagbo, awon isesi ti ko dara, tabi awon isoro ti o le ja si awon isesi afikun. Ni kete ti o ba ti bẹrẹ, o le nira lati da duro.
Mo ti tọ́jú àwọn aláìsàn tí àwọn ẹ̀dùn wọn ní ìbẹ̀rẹ̀ jẹ́ díẹ̀ tí a sì lè ṣàkóso, síbẹ̀ tí wọ́n ní àwọn ìṣòro pàtàkì láti inú àwọn ìtọ́jú tí a pinnu láti yanjú ọ̀ràn náà. Ohun ìyanu náà hàn gbangba: àwọn aláìsàn tí ó lè ti sunwọ̀n sí i pẹ̀lú ìtọ́jú onígbà díẹ̀ dípò bẹ́ẹ̀ wọ́n ń ní àwọn àbájáde búburú nítorí ìtọ́jú onígbà díẹ̀.
O ṣe pataki lati ranti ipilẹ ofin iwa rere: prim ti kii nocere (àkọ́kọ́, má ṣe pa ẹnikẹ́ni lára). Gbólóhùn yìí kì í ṣe àkọlé lásán; ó jẹ́ ìkìlọ̀.
Àìlera Ìnáwó
Apá mìíràn tí a kì í sábà sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ ní gbangba ni ewu owó. Àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ àwòrán, ìgbìmọ̀ amọ̀jọ̀gbọ́n, ìdúró sí ilé ìwòsàn, iṣẹ́ ìtọ́jú akuniloorun—gbogbo wọn ló ń kó jọ. Kódà àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ìbánigbófò pàápàá máa ń dojúkọ owó tí a ó dínkù, owó ìbánigbófò, àti owó tí a kò fi bẹ́ẹ̀ mọ̀ bíi àkókò ìsinmi ní iṣẹ́.
Àwọn ìtọ́jú tí kò pọndandan tàbí tí kò tó àkókò lè fa àbájáde ìnáwó tó le koko. Àwọn aláìsàn kan máa ń jẹ gbèsè fún ìgbà pípẹ́ nítorí àwọn ìtọ́jú tí kò ṣe pàtàkì. Ìpalára owó jẹ́ irú ìpalára tó hàn gbangba, tó ń kan ìdílé, tó ń mú kí wàhálà pọ̀ sí i, tó sì ń dín ìlera gbogbogbò kù.
Pípàdánù Ìwọ̀ntúnwọ̀nsì
Èyí kì í ṣe àríwísí nípa ìṣègùn òde òní, ṣùgbọ́n ìpè fún ìwọ́ntúnwọ̀nsì. Ìmọ̀ ẹ̀rọ ní àwọn àǹfààní pàtàkì, àwọn ọ̀nà ìtọ́jú sì jẹ́ ohun ìyanu. Síbẹ̀síbẹ̀, nígbà tí a bá lo ìmọ̀ ẹ̀rọ lọ́nà àtúnṣe dípò kí a fi hàn ní ọ̀nà àtúnṣe, ìwọ̀n ara ẹni máa ń pàdánù.
Ọgbọ́n wà nínú ìgbéga ìgbésẹ̀ díẹ̀. Agbára wà nínú ìṣàkóso onímọ̀ràn nígbà tí ó bá yẹ. Ìníyelórí wà nínú èrò kejì. Ìyì wà nínú ìjíròrò òtítọ́ nípa àìdánilójú.
Àníyàn mi pàtàkì kì í ṣe ọ̀ràn kan ṣoṣo, bí kò ṣe àpẹẹrẹ tó gbòòrò. Tí ọ̀pọ̀ aláìsàn bá ní ìtàn tó jọra nípa ìgbéga iṣẹ́ kíákíá, ó ṣe pàtàkì láti dákẹ́ kí a sì ṣàyẹ̀wò ètò náà fúnra rẹ̀. Ṣé à ń wọn àṣeyọrí nípa àbájáde tàbí nípa àṣeyọrí? Ṣé a ń fúnni ní ìṣírí tàbí ìwúwo? Ṣé a ń kọ́ àwọn dókítà ọ̀dọ́ pé iṣẹ́ ìṣègùn jẹ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ tàbí ìbáṣepọ̀?
Gbigba Idajọ Ile-iwosan pada
Dídá ìwọ́ntúnwọ̀nsì padà kò nílò pípa oògùn òde òní run, ṣùgbọ́n dípò kí a tún un ṣe. Àkọ́kọ́, a gbọ́dọ̀ tún náwó sí ìrònú ìṣègùn. Àwọn ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yẹ kí ó tẹnu mọ́ ìrònú ìwádìí, ìwádìí ewu àti àǹfààní, àti ìgboyà láti lo ìṣègùn onígbàgbọ́ nígbà tí a bá tọ́ka sí i. Èkejì, ìṣípayá nínú àwọn ìṣírí ṣe pàtàkì. Àwọn aláìsàn yẹ kí wọ́n lóye pé àwọn ètò ìlera ní àwọn ètò ìnáwó tí ó lè ní ipa lórí ṣíṣe ìpinnu. Ìmọ́lẹ̀ oòrùn ń mú kí a jẹ́ onígbèsè. Ẹ̀kẹta, àwọn aláìsàn gbọ́dọ̀ ní agbára láti béèrè ìbéèrè: Kí ló máa ṣẹlẹ̀ tí a bá dúró? Kí ni ewu ìlànà yìí? Kí ni àwọn àṣàyàn mìíràn? Báwo ni àǹfààní náà ṣe lè wà nínú ọ̀ràn mi pàtó?
Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí a fún ní ìmọ̀ gbọ́dọ̀ ju ìfọwọ́sowọ́pọ̀ lórí fọ́ọ̀mù lọ. Ó yẹ kí ó jẹ́ ìjíròrò tó ní ìtumọ̀.
Níkẹyìn, àwọn oníṣègùn gbọ́dọ̀ gba ipò ìwà rere ti iṣẹ́ wọn padà. Ìdúróṣinṣin wa gbọ́dọ̀ jẹ́ sí aláìsàn tí ó wà níwájú wa—kì í ṣe sí àwọn ibi tí owó tí wọ́n ń gbà wọlé, kì í ṣe sí àwọn ìlànà, kì í ṣe sí àwọn ìwà ààbò tí a bí láti inú ìbẹ̀rù.
Ìgboyà láti Dúró
Bóyá ohun tó burú jùlọ nínú ìṣègùn òde òní ni ìfẹ́ ọkàn láti dákẹ́. Àwọn oníṣègùn gbọ́dọ̀ dákẹ́ kí wọ́n tó pàṣẹ fún ìdánwò tó tẹ̀lé tàbí kí wọ́n ṣètò ìtọ́jú mìíràn, kí wọ́n sì lo àkókò tó láti ronú bóyá ipa ọ̀nà tó ń lọ lọ́wọ́ yìí ṣe àǹfààní fún aláìsàn ní tòótọ́. Nígbà míì, ṣíṣe díẹ̀ kì í ṣe àìka sí; ó jẹ́ ìfihàn ọgbọ́n ìṣègùn.
Lọ́wọ́lọ́wọ́, owó ìtọ́jú ìlera ń pọ̀ sí i, ìgbẹ́kẹ̀lé aláìsàn jẹ́ aláìlera, agbára ìmọ̀ ẹ̀rọ sì ń tẹ̀síwájú láti gbòòrò sí i. Láìsí àtúnṣe ìdánilójú onírònú, ewu wà láti yí ìṣègùn padà sí ọjà ìlànà dípò iṣẹ́ ìwòsàn. Àwọn aláìsàn yẹ fún àwọn dókítà tí wọ́n máa ń ronú kí wọ́n tó dá sí i, tí wọ́n máa ń ṣe àyẹ̀wò ewu àti àǹfààní rẹ̀ dáadáa, tí wọ́n sì máa ń bá àwọn ìjíròrò tó ní ìtumọ̀ lò dípò àwọn ìlànà tí kò dáa. Ojútùú náà kì í ṣe àtakò sí ìmọ̀ ẹ̀rọ, ṣùgbọ́n àgbékalẹ̀ fún ìwọ́ntúnwọ̀nsì. Kì í ṣe àtakò sí ìlànà, ṣùgbọ́n lòdì sí ìgbésẹ̀ àtúnṣe. Kì í ṣe àtakò sí ìlọsíwájú, ṣùgbọ́n ó ń ṣe ojúṣe fún ọgbọ́n. Ní gbogbo ìgbà, ìṣègùn kì í ṣe nípa ṣíṣe púpọ̀ sí i, ṣùgbọ́n nípa ṣíṣe ohun tí ó tọ́. Nígbà míìrán, èyí nílò ìgboyà láti ṣe díẹ̀.
-
Joseph Varon, Dókítà jẹ oniwosan abojuto to ṣe pataki, ọjọgbọn, ati Alakoso ti Alliance Medical Independent. O ti kọwe lori 980 awọn atẹjade atunyẹwo ẹlẹgbẹ ati ṣiṣẹ bi Olootu Oloye ti Iwe akọọlẹ ti Oogun Olominira.
Wo gbogbo awọn ifiweranṣẹ
