[Mo kọ àròkọ tó tẹ̀lé yìí fún ìwé kan tó ń ṣe ayẹyẹ ọjọ́ ìbí ọgọ́rùn-ún ọdún Murray N. Rothbard (1926-1995). Ó jẹ́ ọ̀rẹ́ mi ọ̀wọ́n, inú mi sì dùn láti jẹ́ ara ìwé tó dùn mọ́ni yìí, èyí tí yóò jáde nígbà tó bá yá. Ní báyìí, ẹ lè gba ìwé náà: Rothbard ní 100: Ìyìn àti Ìṣàyẹ̀wò, Stephan Kinsella àti Hans-Hermann Hoppe, àwọn olùdarí. (Houston: Papinian Press, 2026)]
Ìfihàn mi sí Murray Rothbard wáyé nígbà tí mo pé ọmọ ogún ọdún tí mo sì jókòó sí ọ́fíìsì olùkọ́ ìmọ̀ ìṣèlú mi. Ọ̀jọ̀gbọ́n náà ní ìwé aláwọ̀ búlúù méjì kan lórí ṣẹ́ẹ̀lì rẹ̀ tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ bulu. Ọkùnrin, Ọrọ̀ ajé, àti Ìpínlẹ̀ (1962).[1] Àkọlé náà jẹ́ ohun tó ṣe kedere tó bẹ́ẹ̀ tí mo fi béèrè nípa rẹ̀. Ó kìlọ̀ fún mi pé kí n má kà á nítorí pé òǹkọ̀wé náà jẹ́ onímọ̀ nípa ètò ìṣèlú. Ó dùn mọ́ni. Mo gbà ara mi láyè, mo sì yára lọ sí ilé ìkàwé láti gba ìwé náà. Ó gba gbogbo ìrọ̀lẹ́ mi fún ọ̀sẹ̀ mélòó kan.
Dípò kí ó jẹ́ àríyànjiyàn onígbèsè, ó jẹ́ ìdáàbòbò kíkún lórí ètò ọrọ̀ ajé àtijọ́ gẹ́gẹ́ bí ó ti wà ṣáájú John Maynard Keynes, pẹ̀lú àwọn ìmọ̀ láti ọ̀dọ̀ Ludwig von Mises àti àwọn ìmọ̀ tuntun nípa agbára àdánidá, àǹfààní, àti àwọn ọ̀ràn mìíràn. Ó jẹ́ àkójọpọ̀ tó gbòòrò, àkójọpọ̀ gidi kan lórí ìmọ̀ ọrọ̀ ajé tí mo ti di aláìnírètí fún.
Mo gbọ́ lẹ́yìn náà pé wọ́n yan ìwé yìí gẹ́gẹ́ bí àlàyé lórí ìwé Mises fúnra rẹ̀. Iṣe eniyan (1949)[2] ṣùgbọ́n ó gbé ìgbésí ayé tirẹ̀. Kíkà á láti ojú ìwé àkọ́kọ́ sí èyí tó kẹ́yìn ni ìbẹ̀rẹ̀ ìrìn àjò kan tí yóò gba gbogbo iṣẹ́ mi.
Nítorí pé mo ti mọ̀ ọ́n láti inú àwọn iṣẹ́ ìṣáájú wọ̀nyí nìkan ni, mo rí ìran yìí nípa Rothbard gẹ́gẹ́ bí agbára ọgbọ́n gíga, onímọ̀ nípa gbogbo nǹkan, àti bóyá ó ń bani lẹ́rù. Mo dààmú nígbà tí mo pàdé rẹ̀ ní nǹkan bí ọdún mẹ́ta lẹ́yìn náà (ọdún 1985 tàbí bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ). Ó yà mí lẹ́nu láti pàdé ọkùnrin kúkúrú kan pẹ̀lú ẹ̀rín músẹ́ tí ó dàbí ẹni pé ó rí ẹ̀rín músẹ́ nínú gbogbo nǹkan. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a kò tíì pàdé rí, ó kí mi bí ọ̀rẹ́ àtijọ́ kan.
Láti ìgbà náà lọ, mo ń ṣe é gẹ́gẹ́ bí ọ̀rẹ́, a sì wà ní ìṣọ̀kan fún ọdún mẹ́wàá tó tẹ̀lé e kí ó tó kú ní ọdún 1995. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé ojoojúmọ́ ni wọ́n máa ń pe àwọn ènìyàn lórí fóònù, àti pé lẹ́tà náà máa ń lọ déédéé. Ó ṣì jẹ́ ohun ìjìnlẹ̀ mi títí di òní yìí. (Ó yani lẹ́nu pé, àkókò tí mo fi mọ̀ ọ́n yìí jọ ọdún mẹ́wàá tí Hans-Hermann Hoppe fi wà pẹ̀lú Murray láàárín àkókò kan náà.)
Dípò kí ó jẹ́ oníwàásù òtítọ́ àròjinlẹ̀—ó rí i lọ́nà yìí nínú àwọn ìwé ìmọ̀ rẹ̀ tẹ́lẹ̀—ọkùnrin tí mo mọ̀ jẹ́ onínúure, onígboyà àti onímọ̀ tó tó láti gba onírúurú èrò, ó fara mọ́ onírúurú èrò, ó sì ní ìfẹ́ ọkàn láti ṣe àwárí pẹ̀lú onírúurú èrò, ó sì ní ìfẹ́ ọkàn láti ṣe àwárí pẹ̀lú onírúurú nǹkan. Ó jẹ́ ayọ̀ ńlá nínú gbogbo ètò àwùjọ, bí ìmọ́lẹ̀ tó ń tan ìmọ́lẹ̀ sí gbogbo yàrá náà. Láti sọ ohun kan tó mú un rẹ́rìn-ín jẹ́ àṣeyọrí tó tẹ́ni lọ́rùn gidigidi. Gẹ́gẹ́ bí Hoppe àti àwọn mìíràn ti sọ, ó ní ọlọ́gbọ́n kan ṣoṣo, láìdàbí èyíkéyìí tí mo ti bá pàdé.
Rothbard jẹ́ ẹni tó máa ń ka ìwé kíákíá, tí ìfẹ́ rẹ̀ láti mọ̀ sì mú un wá sí ọkàn. Mo ti gbé e lọ sí ilé ìtajà ìwé gíga kan láti wá ibi tí wọ́n máa ń gbé ọkọ̀ sí. Nígbà tí mo rí i, mo padà sí ẹnu ọ̀nà ní ìṣẹ́jú ogún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Mo rí i lórí àga ìjókòó, ó jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ àkójọ ìwé. Nígbà tí mo wọ ọkọ̀ mi, ó jókòó sí orí àga èrò, ó sì ń sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ìtara nípa ohun tí ó rí. Nígbà tí ó dúró níbi iná kan, ó fi àwọn ẹsẹ ìwé kan hàn mí, ẹnu yà mí láti rí ìdá mẹ́ta ìwé náà tí wọ́n ti fi àmì sí. Ó ti ṣe èyí pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé. Mi ò gbàgbọ́ ojú mi rárá. Ó ń ka ìwé bí àwọn ẹlòmíràn ṣe ń jẹ oúnjẹ kíákíá.
Ó sábà máa ń wà ní àkókò ìparí iṣẹ́ mi lórí onírúurú iṣẹ́. Nígbà tí ẹ̀rọ fax bá dé—ó fẹ́ràn rẹ̀ nígbà tí ó bá ti mọ bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́—ó máa ń fi àwọn iṣẹ́ tó yanilẹ́nu ránṣẹ́ láàárín wákàtí kan. Mo lè fojú inú wo bí ó ṣe ń kọ ìwé pẹ̀lú ìtara láti mú kí àwọn èrò rẹ̀ wà lórí ìwé. Ọpọlọ rẹ̀ ń ṣiṣẹ́ kíákíá ju bí ìmọ̀ ẹ̀rọ èyíkéyìí ṣe lè kọ èrò rẹ̀ sílẹ̀ lọ. Ó ti ní àwọn ìwé gígùn tí a ti kọ sínú orí rẹ̀, pẹ̀lú àwọn ìtọ́kasí, àti pé ààlà kan ṣoṣo ni wíwá àkókò láti kọ ìwé.
Ní ti ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àwùjọ, ó ní ọ̀nà yìí láti fa ìmọ̀ àti ìwífún láti orísun gbogbo orísun. Tí ó bá mọ̀ pé ògbóǹkangí ni ọ́ nínú ìmọ̀ ìṣirò tàbí ìmọ̀ nípa ẹ̀dá, yóò fa gbogbo ìwífún tí o ní kúrò nínú ọkàn rẹ. Ó jẹ́ ẹni tí ó ń kó ìmọ̀ jọ, ó sì ń fi ìfẹ́ jíjinlẹ̀ rẹ̀ sí àwọn èrò rẹ yìn gbogbo ènìyàn.
Fún àpẹẹrẹ, mo ní ìfẹ́ sí ìtàn ẹ̀sìn Kristẹni, ó sì rọ̀ mí gidigidi láti ṣàlàyé ìtumọ̀ àwùjọ nípa bí àwọn ṣọ́ọ̀ṣì Ìlà Oòrùn ṣe kọ̀ láti lọ́wọ́ nínú rẹ̀. filoque Àlàyé nínú ìgbàgbọ́ náà, tó bẹ́ẹ̀ tí wọ́n fi kùnà láti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ẹ̀mí náà wá láti ọ̀dọ̀ ọmọ náà. Ìmọ̀lára rẹ̀ ti sọ fún un pé ó ṣe aṣáájú ẹ̀ka ẹ̀sìn Kristẹni ti Ìlà Oòrùn, lẹ́yìn tí ó ti kọ èrò yìí sílẹ̀, ìtara fún àwọn ànímọ́ ìlọsíwájú ọrọ̀ ajé ti ara. Mi ò mọ̀ bóyá ó jẹ́ òótọ́ ṣùgbọ́n báyìí ni ọkàn Rothbard ṣe ṣiṣẹ́. Ó gba àwọn èrò náà ní pàtàkì gidigidi ó sì fẹ́ lóye àwọn ìtumọ̀ gbogbo wọn lórí ìdàgbàsókè àwùjọ ènìyàn.
Níbí fún mi ni àpẹẹrẹ ọkùnrin onímọ̀lára tó ní ìmọ̀ tó yanilẹ́nu nínú onírúurú ẹ̀ka ẹ̀kọ́ láti ọrọ̀ ajé sí ìtàn sí ìmọ̀ ọgbọ́n orí sí ẹ̀kọ́ ìsìn. Kò sí ohun tó kọjá ààlà fún un. Ìfẹ́ ọkàn rẹ̀ fún òtítọ́ fẹ́ gbogbo rẹ̀. Kò bẹ̀rù ohunkóhun: kò sí onírònú, kò sí èèwọ̀, kò sí òtítọ́, kò sí ìlànà tó lágbára, kò sí ìparí èrò tó dájú, kò sí ìlànà tó ti pinnu láti ronú nípa ohunkóhun. Láti wà pẹ̀lú rẹ̀ kódà fún alẹ́ kan mú kí ẹnìkan gbàgbọ́ pé ohun gbogbo ṣí sílẹ̀, ohunkóhun lè ronú, gbogbo nǹkan lè jẹ́ àṣìṣe, àti pé gbogbo òtítọ́ kò sí ní ìṣàwárí síbẹ̀ ó ṣeé rí. Ìdí nìyí tí ẹ̀mí ìrìn àjò rẹ̀ fi ń ranni, ìdí sì nìyẹn tó fi ní agbára tó ga tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi ní agbára tó lágbára láti ṣe nǹkan àti nípa ọgbọ́n orí.
Nígbà tí ó ń wo ẹ̀yìn, Murray ní àwọn ìdènà pàtàkì mẹ́ta láti borí nínú ìgbésí ayé rẹ̀.
Àkọ́kọ́, kò sí ọ̀nà tí ó lè gbà dé ilé-ẹ̀kọ́ gíga. Nígbà tí ó bá parí ẹ̀kọ́ PhD rẹ̀, ìrònú àtijọ́ ti di ohun tí a kà sí pàtàkì jù gẹ́gẹ́ bí àǹfàní sí àṣeyọrí, kò sì sí iye ọgbọ́n, iṣẹ́ àṣeyọrí, tàbí ìtara ẹ̀kọ́ tí yóò borí èyí. Ó mọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ pé òun yóò ní láti gba ipò kan tí ó kéré sí àǹfààní rẹ̀ tàbí kí òun wá ọ̀nà mìíràn. Láti inú àwọn lẹ́tà rẹ̀, èyí tí mo ní ayọ̀ láti kà lẹ́yìn ikú rẹ̀, mo kọ́ pé nígbà tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga, ó gbìyànjú láti kọ̀wé fún ìwé-ìmọ̀-ayé fún ìgbà díẹ̀ ṣùgbọ́n àwọn àkọsílẹ̀ rẹ̀, láìka bí wọ́n ṣe gbòòrò tó àti bí wọ́n ṣe mọ̀, wọn kò gbà wọ́n. Dájúdájú bẹ́ẹ̀ kọ́. Ó ń wá ọ̀nà tuntun láti lóye, kì í ṣe láti ṣàkópọ̀ àwọn ohun tí kò yẹ fún ìwé-ìmọ̀-ayé.
Ó ní oríire láti jẹ́ kí Volker Fund kíyèsí i, èyí tí ó san owó fún un gẹ́gẹ́ bí olùṣàtúnyẹ̀wò ìwé àti olùṣàyẹ̀wò títí tí iṣẹ́ náà fi parí.[3] Ó parí sí ipò tó kéré sí ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ ọrọ̀ ajé ní New York Polytechnic—gẹ́gẹ́ bí Mises ṣe ní láti gba ipò tó kéré sí ipò rẹ̀ nígbà tó ṣí lọ sí Amẹ́ríkà. Ó ní ipò kékeré kan tí wọ́n jọ ń ṣiṣẹ́, àmọ́ kò fi bẹ́ẹ̀ bìkítà. Inú rẹ̀ dùn gan-an fún owó oṣù àti àǹfààní láti kọ́ni. Ipò yìí bá a mu jùlọ nínú iṣẹ́ rẹ̀ kí ó tó di olùkọ́ ní Yunifásítì Nevada, Las Vegas. Ó dájú pé ó yẹ kó wà ní Ivy League, àmọ́, kódà nígbà náà, kò sí àǹfààní fún irú onímọ̀ ẹ̀rọ bẹ́ẹ̀ ní ilé ẹ̀kọ́ gíga.
Èkejì, ó ní láti fi oúnjẹ sí orí tábìlì nípa rírí oúnjẹ gbà, èyí tó mú kí ó máa wá àwọn olùrànlọ́wọ́, tí kò ní ìtẹ̀sí láti fi sílẹ̀ fún bí wọ́n bá tì í sí ọ̀nà tí ó lòdì sí ìlànà rẹ̀. Volker Fund tọ́jú rẹ̀ dáadáa títí ó fi lọ sí ọ̀nà tuntun. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1970, ó gba àfiyèsí Charles Koch, ọlọ́lá epo tí ó di olùrànlọ́wọ́ ohun tí ó di ìgbìmọ̀ tí àwọn èrò Rothbardian ń darí. Àwọn nǹkan yí padà sí gúúsù nígbà tí ilé-ẹ̀kọ́ tuntun kan tí a ń pè ní Cato Institute gbèrò láti kó lọ sí Washington, DC, fún ète ipa ìlànà. Rothbard lóye ibi tí ìsapá yìí ń lọ gan-an. Ìyàtọ̀ pẹ̀lú ìgbìmọ̀ náà ṣẹlẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀. Ní wíwo ilé-ẹ̀kọ́ yẹn lónìí—èyí jẹ́ àjọ kan tí ó jáde wá fún ìdènà, àṣẹ ìbòjú, àwọn oògùn tí owó orí ń gbà, àti ìyàsọ́tọ̀ àwùjọ bí àwọn ọlọ́pàá ṣe fipá mú un.[4]4—kò sí iyèméjì pé Rothbard tọ̀nà.
Ẹ̀kẹta, Rothbard fẹ́ àwọn ẹlẹgbẹ́ ọlọ́gbọ́n tó ní ìmọ̀, àwọn ènìyàn tí wọ́n lè kópa nínú ilé tí ó ń kọ́, tí ó lè kọ́ ẹ̀kọ́ láti ọ̀dọ̀ wọn, tí wọ́n sì lè fún un ní ìmísí. Èyí kò rọrùn nítorí ipò àti ìmọ̀ tó ní. Àwọn tó gbajúmọ̀ wà láàárín àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ ní ayé òmìnira tuntun—Ralph Raico, Ralph Hamowy, George Reisman, àti Leonard Liggio. Ṣùgbọ́n ìgbìmọ̀ yìí yára bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìṣòro lẹ́yìn Rothbard. Fun Ominira Tuntun ti a tẹ ni 1973.[5] Bí wọ́n ṣe ń ta ọjà náà gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà tuntun pátápátá tí ó sì ṣeé lò ní ti ìṣèlú láti lóye ayé—dípò àtúnsọ àti àlàyé àwọn èrò onílàákàyè àtọwọ́dọ́wọ́—ìgbésẹ̀ náà máa ń fa àwọn onímọ̀ díẹ̀, àwọn aláìmọ̀ọ́kọ, àwọn asọ̀rọ̀-ọ̀rọ̀, àwọn ajìjàǹbá, àwọn apanilẹ́rìn-ín, àti àwọn oníṣòwò tí kò ní ìfẹ́ sí ìmọ̀ ẹ̀kọ́ gidi, ìtàn, èrò, tàbí ohunkóhun mìíràn tí ó ní ìtumọ̀ pàtàkì.
Ìyàsọ́tọ̀ Rothbard kúrò nínú ẹgbẹ́ tí ó dá sílẹ̀ jẹ́ díẹ̀díẹ̀ àti ìrora, ó sì ṣàlàyé ní ṣókí nínú ìwé tirẹ̀, Ìpàdé Àwọn Alátakò, eyiti o ṣiṣẹ lati ọdun 1969 si 1984.[6] Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀ràn ló ní àkọsílẹ̀ tó kún rẹ́rẹ́ nípa ìpẹ̀yìndà àti ìbúgbàù ìdí rẹ̀. Èyí jẹ́ ìgbìyànjú láti pa ohun tó hàn gbangba pé ó ń wó lulẹ̀ mọ́. Lẹ́yìn tí ìtẹ̀jáde náà ti dáwọ́ dúró, Rothbard ti fi àwọn olùfẹ́ òmìnira sílẹ̀ pátápátá, kì í ṣe ní ti èrò, ṣùgbọ́n ní ti àwùjọ àti àṣà. Mo rántí pé ìsapá kan wà láti tẹ àwọn ìwé aláwọ̀ ewé ti àwọn onífẹ́ òmìnira jáde. Rothbard fi ẹ̀tàn sọ pé èyí yóò wúlò gan-an láti mọ ẹni tí a kò gbọdọ̀ bá ṣòwò kí a má baà jẹ́ ẹni tí a já ní ìjẹ.
Àwọn ènìyàn sábà máa ń ṣe kàyéfì bí ó ṣe di pé ní ọdún 1989 sí 1990, Rothbard bẹ̀rẹ̀ sí í bá àwọn ọ̀mọ̀wé onímọ̀ nípa ìyípadà èrò ní Rockford Institute ṣiṣẹ́ pọ̀. Ó hàn gbangba pé kò fara mọ́ èrò wọn, nítorí, gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ fún mi nígbà náà, àwọn ènìyàn wọ̀nyí kò gbàgbọ́ nínú ẹ̀tọ́ ẹnìkọ̀ọ̀kan. Fún Rothbard, ìyẹn jẹ́ ìdánwò gidi ti ìfaradà ọgbọ́n. Kí ló dé tí ó fi dúró síbẹ̀, tí ó dá ẹgbẹ́ John Randolph sílẹ̀, tí ó sì di wòlíì ohun tí ó pè ní ẹgbẹ́ àwọn ọlọ́pàá apá ọ̀tún?
Láti ojú ìwòye mi, ìdí pàtàkì kan wà àti àwọn kéékèèké díẹ̀. Àkọ́kọ́, wọ́n jẹ́ ọlọ́gbọ́n. Wọ́n ń ka ìwé ní gidi. Wọ́n ní ẹ̀kọ́ tó péye. Wọ́n nífẹ̀ẹ́ sí àwọn èrò àti kúlẹ̀kúlẹ̀ ìtàn. Wọ́n nífẹ̀ẹ́ sí ìmọ̀ ọgbọ́n orí. Ìyẹn ni pé, Rothbard rí ẹgbẹ́ yìí gẹ́gẹ́ bí ohun tó ń ru ọpọlọ sókè, kódà bí kò bá gba ìlànà ọgbọ́n orí wọn, èyí tí ó jẹ́ ìyàtọ̀ pátápátá sí àwùjọ òmìnira tí ó ti fi sílẹ̀. Ó nímọ̀lára pé wọ́n gbé ìpèníjà ọgbọ́n orí tí wọ́n gbé kalẹ̀ fún un lágbára.
Ó ní alábàáṣiṣẹ́pọ̀ tó sún mọ́ Hans-Hermann Hoppe nínú àwọn ìsapá wọ̀nyí, ọ̀kan lára àwọn ọ̀mọ̀wé (tàbí bóyá nìkan) Rothbard rí ohun tó dùn mọ́ni àti ohun tó ń ru ìfẹ́ sókè láti ìgbà tó wà ní Mises Institute. Hoppe ti ka Rothbard nígbà tó ń kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní Germany, ó sì wá sí Amẹ́ríkà láti kẹ́kọ̀ọ́ lábẹ́ rẹ̀. Pẹ̀lú ìmọ̀ ọgbọ́n orí, Hoppe lè bá Rothbard sọ̀rọ̀ ní ìpele rẹ̀, ó sì fi àwọn èrò tó ti mọ̀ tẹ́lẹ̀ hàn án.
Èkejì, àwọn ènìyàn wọ̀nyí tako ìfọkànsìn àgbáyé àti ogun, èyí tí ó fún Rothbard ní ìrètí pé a lè tún ìgbìmọ̀ apá ọ̀tún ṣáájú Buckley ṣe lẹ́yìn Ogun Tútù kí ó sì padà sí iṣẹ́ ìgbèjà òmìnira. Rothbard ní ìrònú nípa àwọn ọjọ́ kí àwọn ẹgbẹ́ ọ̀tún Amẹ́ríkà tó di ẹni tí ó láyọ̀ ní ogun, ó sì ti nírètí pé ó lè padà sí àṣà àtijọ́ ti Amẹ́ríkà tí ó ti kọ sílẹ̀ nínú ìtàn rẹ̀ tí ó ní ìdìpọ̀ márùn-ún ti Àmúnisìn Amẹ́ríkà.[7]
Ẹ̀kẹta, Rothbard fúnra rẹ̀ ti gbàgbọ́ tipẹ́tipẹ́ pé òmìnira tó lágbára nílò ju àwọn òfin àti àṣẹ àìgbóguntì lọ fún ohunkóhun àti gbogbo ohun tí ènìyàn fẹ́ nípasẹ̀ ìgbéraga tí kò ṣeé ṣe. Ó tún nílò àṣà àwọn oníṣòwò tí ó bọ̀wọ̀ fún àwọn ìlànà tí a ti pinnu, tí a fi sí ipò àdánidá, tí a sì ń wá ìdàgbàsókè nínú ojú ìwòye àti ìwà. Bẹ́ẹ̀ni, dájúdájú Rothbard ti gbádùn ohun tí a pè ní ìṣọ̀kan àṣà. Èyí kì í ṣe ìyàtọ̀ púpọ̀ sí ìgbà àtijọ́ rẹ̀: kò fi ìfẹ́ hàn sí ìfẹ́ tuntun fún ìfẹ́ obìnrin tí ó ń yíká ayé àwọn oníṣòwò òmìnira.[8]
Àkókò “paleo” yìí jẹ́ àṣeyọrí ní ti ọgbọ́n fún Rothbard. Níkẹyìn, ó bọ́ lọ́wọ́ ayé ìṣètò òmìnira tí ó ń bàjẹ́ sí i (àti ẹlẹ́tàn), Rothbard lè dá ara rẹ̀ sílẹ̀ kí ó sì tún ronú nípa àwọn ipò tí ó ti wà fún ìgbà pípẹ́ láìsí ẹrù àwùjọ tí ó bá tẹ̀lé ẹ̀rọ iṣẹ́-ọnà tí ó ní àwọn ohun pàtàkì nínú ìmọ̀ àti ìlànà mu. Àwọn ọdún 1990-1995 jẹ́ díẹ̀ lára àwọn ọdún tí ó dùn mọ́ni jùlọ fún ìdí yìí. Ní àkókò yìí ni ó kọ ìtàn ìrònú ọrọ̀-ajé rẹ̀ oní ìdìpọ̀ méjì, ọ̀kan lára àwọn ìwé tí ó yanilẹ́nu jùlọ àti tí a kò gbójúfò nínú iṣẹ́ rẹ̀.[9] Ìbú àti jíjìn àwọn ìwé wọ̀nyí jẹ́ ohun ìyanu ní apá kan nítorí pé ó fi ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ṣiṣẹ́ lórí wọn ní àyíká gbogbo àwọn ìwé rẹ̀ olókìkí mìíràn.
Ọ̀kan lára àwọn iṣẹ́ tó lágbára jùlọ ní àsìkò yìí—èyí tó dúró fún ìyàtọ̀ tó yanilẹ́nu kúrò nínú iṣẹ́ rẹ̀ tẹ́lẹ̀—ni “Àwọn Orílẹ̀-èdè nípa Ìfọwọ́sowọ́pọ̀: Ṣíṣe àtúnṣe Orílẹ̀-èdè.”[10] Rothbard níbí ti mọ òtítọ́ orílẹ̀-èdè àti ipa rẹ̀ lórí àwùjọ ènìyàn—ìgbésẹ̀ kan fún àwọn aláìgbàgbọ́. Ó ṣàlàyé bí ó ṣe kọ́ kókó pàtàkì kan láti inú ṣíṣí àwọn àkójọ ìwé Soviet. Ó kọ́ bí Joseph Stalin ṣe lo àwọn ìgbìmọ̀ onímọ̀ nípa ènìyàn láti fi agbára mú kí ìjọba Soviet jẹ́ ti Russia, nípa, fún àpẹẹrẹ, rírán àwọn agbọ́rọ̀sọ èdè Rọ́síà lọ sí àwọn ibi jíjìnnà ilẹ̀ ọba náà. Èyí ni àmì ńlá: bí ìjọba ṣe lè lo àwọn ènìyàn gẹ́gẹ́ bí irinṣẹ́ fún agbára. Láti inú èyí, ó pèsè àmì ìbẹ̀rẹ̀ sí ohun tí yóò di òtítọ́ pàtàkì nínú ìṣèlú Ìwọ̀ Oòrùn nígbà tó bá yá:
Ìbéèrè nípa ààlà tí ó ṣí sílẹ̀, tàbí ìṣíwọ̀lú òmìnira, ti di ìṣòro tí ń yára kánkán fún àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ-ìgbékalẹ̀-ayé. Èyí ni àkọ́kọ́, nítorí pé ìjọba ìrànlọ́wọ́ ń mú kí àwọn aṣíwọ̀lú túbọ̀ máa ń ṣètìlẹ́yìn fún wọn láti wọlé kí wọ́n sì gba ìrànlọ́wọ́ títí láé, àti èkejì, nítorí pé àwọn ààlà àṣà ti di èyí tí ó kún fún omi. Mo bẹ̀rẹ̀ sí í ronú nípa èrò mi lórí ìṣíwọ̀lú nígbà tí, bí Soviet Union ti ń wó lulẹ̀, ó hàn gbangba pé wọ́n ti fún àwọn ará Russia níṣìírí láti wọ́ wọ Estonia àti Latvia láti ba àwọn àṣà àti èdè àwọn ènìyàn wọ̀nyí jẹ́. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, ó rọrùn láti kà á sí ìwé Jean Raspail tí ó lòdì sí ìṣíwọ̀lú jẹ́ ohun tí kò ṣeé ṣe. Ibudo awon eniyan mimo, níbi tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn Íńdíà pinnu láti kó lọ sí ilẹ̀ Faransé, nínú ọkọ̀ ojú omi kékeré, àti àwọn ará Faransé, tí èrò ìgbàgbọ́ onílàákàyè ti kó sí, kò lè pe ìfẹ́ láti dènà ìparun orílẹ̀-èdè ọrọ̀ ajé àti àṣà. Bí àwọn ìṣòro àṣà àti àlàáfíà ti ń pọ̀ sí i, ó di ohun tí kò ṣeé ṣe láti gbójú fo àníyàn Raspail mọ́. [6–7]
Nínú àpilẹ̀kọ yìí, Rothbard wá sí ipò Hoppe pé àwọn ipò kan wà lábẹ́ èyí tí ìlànà ìṣíkiri tí kò sí ní gbangba—èyí tí àwọn olùfẹ́ òmìnira ti gbà láti ìgbà pípẹ́—kò bá ẹ̀tọ́ ohun ìní àti àwọn èrò ìjọba ara-ẹni mu (gẹ́gẹ́ bí ó ti wá sí ojú ìwòye Hoppe nípa ẹ̀tọ́ òmìnira àti ìwà rere àríyànjiyàn).[11] Ó lè jẹ́ irú ìgbóguntì, agbára tí àwọn ọ̀daràn nínú ìjọba máa ń lò lọ́nà tí ó rọrùn.
Nígbà tí mo ronú nípa ìṣíwájú orílẹ̀-èdè lórí ìpìlẹ̀ àwòṣe anarcho-capitalist, ó hàn gbangba sí mi pé orílẹ̀-èdè oníṣòwò pátápátá kò ní ní “ààlà tí ó ṣí sílẹ̀” rárá. Tí gbogbo ilẹ̀ ní orílẹ̀-èdè kan bá jẹ́ ti ẹnìkan, ẹgbẹ́, tàbí àjọ kan, èyí yóò túmọ̀ sí pé kò sí àlejò kankan tí ó lè wọ ibẹ̀ àyàfi tí a bá pè é láti wọlé kí a sì gbà á láyè láti yá ilé tàbí ra ilẹ̀. Orílẹ̀-èdè oníṣòwò pátápátá yóò “ti pa” bí àwọn olùgbé àti àwọn onílẹ̀ pàtó ṣe fẹ́. Ó hàn gbangba, nígbà náà, pé ìṣàkóso àwọn ààlà tí ó ṣí sílẹ̀ tí ó wà ní Amẹ́ríkà jẹ́ ìṣíṣí ilẹ̀ tí ìjọba àárín gbùngbùn, ìjọba tí ó ń ṣàkóso gbogbo òpópónà àti ilẹ̀ gbogbogbòò, kò sì ṣe àfihàn ìfẹ́ àwọn onílé ní tòótọ́. [7]
Lẹ́yìn ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n, lẹ́yìn ìlànà ìjọba Biden láti fi àwọn aṣíwájú kún orílẹ̀-èdè náà gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti fi ṣe ìdìbò, gẹ́gẹ́ bí ọgbọ́n láti mú kí ìṣàkóso orílẹ̀-èdè náà le sí i, ẹ̀rí ọkàn Rothbard yẹ kí ó yé wa kedere. Ó fẹ́ láti tún wo ẹ̀kọ́ kan tí ó ti pẹ́ ní ojú ìwòye òtítọ́. Nítorí òye Hoppe, ó tún lè fi àwọn èrò ìgbàgbọ́ wọ̀nyí sí ẹ̀rọ ìmọ̀ tó tóbi jù.
Dájúdájú àpilẹ̀kọ yìí sọ àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ tí wọ́n ti pẹ́ di aláìlera tí wọn kò lè tẹ̀lé agbára Rothbard láti tún ṣe àyẹ̀wò àwọn ìpìlẹ̀ ẹ̀kọ́ ní ojú ìwòye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀.
Ọ̀nà yìí ló ṣe àfihàn gbogbo iṣẹ́ Rothbard. Nígbà tí mo kọ́kọ́ dámọ̀ràn fún Rothbard pé kí n ṣiṣẹ́ láti tún tẹ̀ ẹ́ jáde. Ọkùnrin, Ọrọ̀ ajé, àti Ìpínlẹ̀Ó yà á lẹ́nu pé ẹnikẹ́ni ló yẹ kó bìkítà. Ní ọkàn rẹ̀, ó ti pẹ́ tó ti ń ronú nípa rẹ̀. Mo tẹ̀síwájú, mi ò sì kábàámọ̀ rárá. Àmọ́, ó tọ̀nà pé ó ti kọjá àkókò yìí kíákíá lẹ́yìn tí wọ́n ti tẹ̀ ìwé náà jáde. Rothbard ní ìṣáájú ṣe àgbéyẹ̀wò ọ̀nà tó mọ́ láàárín agbára ọjà àti agbára ìjọba: ìyàtọ̀ tí orúkọ rẹ̀ ṣàkópọ̀ rẹ̀. Agbara ati Ọja.
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti ṣe àgbéyẹ̀wò àwọn ìwé wọ̀nyẹn, ó ti ń ṣe àwárí àwọn ìṣòro tó wà nínú wọn. Kí ni ìjọba ti ṣe sí owó wa?[12] jẹ́ ìgbékalẹ̀ kókó ọ̀rọ̀ kan tí yóò máa gbà á lọ́kàn fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ní ìgbésí ayé gidi, kò sí ìyàtọ̀ tó lágbára láàárín ìjọba àti ilé iṣẹ́: ilé ìfowópamọ́ fi òtítọ́ yẹn hàn kedere. Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀ka tí ilé iṣẹ́ àti ìjọba jẹ́ agbára ìdarí, kì í ṣe gbogbo ìgbà ló máa ń ṣe kedere èyí tí ọwọ́ àti èyí tí í ṣe ìbọ̀wọ́.
Láti ìgbà tí Ogun Vietnam ti bẹ̀rẹ̀, Rothbard ti parí èrò sí pé kìí ṣe ìjọba ló kọ́ ẹ̀rọ ikú, àwọn tó ń ṣe ohun ìjà ló ń gbé ètò wọn lé ìjọba lọ́wọ́. Ìmọ̀ yìí ló lé e kúrò nínú ohun tí wọ́n ń pè ní ọ̀tún àti sí òsì, pẹ̀lú ìwé àròkọ lórí ìtàn ọgbọ́n tó sọ pé àwọn òsì ni ọ̀rẹ́ òmìnira tòótọ́ nínú ìtàn.[13] Ṣàkíyèsí pé ìwé àkójọpọ̀ yìí (èyí tí, ní ojú ìwòye mi, jẹ́ èyí tí kò tọ́ ní àwọn ọ̀nà pàtàkì) fara hàn ní ọdún méjì péré lẹ́yìn àkókò tí ó ti ń kọ̀wé fún Atunwo Ilu.
Nínú “Ìkógun àti Ìlànà Ilé,” tí a tẹ̀ jáde ní Ìpàdé Àwọn Alátakò, Oṣu Kẹjọ 15, 1969,[14] o kọ:
Báwo la ṣe lè pa gbogbo dúkìá ìjọba run, àti “dúkìá àdáni” ti General Dynamics? Gbogbo èyí nílò ìrònú àti ìwádìí kíkún láti ọ̀dọ̀ àwọn olùfẹ́ òmìnira. Ọ̀nà kan ni láti fi ìní fún àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n ń gbé ilé ní àwọn ilé iṣẹ́ pàtó; òmíràn láti fi ìní onígbèsè fún olúkúlùkù àwọn olùfúnni-ní-àṣẹ. Ṣùgbọ́n a gbọ́dọ̀ dojúkọ òtítọ́ náà pé ó lè jẹ́ ọ̀nà tí ó wúlò jùlọ láti kọ́kọ́ sọ dúkìá di orílẹ̀-èdè gẹ́gẹ́ bí ìbẹ̀rẹ̀ sí ìpínkiri. Nítorí náà, báwo ni a ṣe lè gbé ìní General Dynamics sí àwọn olùfúnni-ní-àṣẹ tí ó yẹ láìjẹ́ pé a kọ́kọ́ sọ wọ́n di orílẹ̀-èdè ní ọ̀nà? Àti, pẹ̀lúpẹ̀lú, bí ìjọba bá tilẹ̀ pinnu láti sọ General Dynamics di orílẹ̀-èdè—láìsí owó ìtanràn, dájúdájú—fúnrarẹ̀ kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ìbẹ̀rẹ̀ sí ìpínkiri sí àwọn olùfúnni-ní-àṣẹ, èyí kì í ṣe ohun tí a gbọ́dọ̀ gbógun tì. Nítorí pé yóò túmọ̀ sí pé ẹgbẹ́ àwọn olè kan—ìjọba—yóò gba dúkìá lọ́wọ́ ẹgbẹ́ mìíràn tí wọ́n ti ń ṣiṣẹ́ pọ̀ tẹ́lẹ̀, ilé-iṣẹ́ tí ó ti ń gbé ìgbésí ayé rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ìjọba. Èmi kì í sábà fara mọ́ ohun tí John Kenneth Galbraith sọ, ṣùgbọ́n àbá rẹ̀ láìpẹ́ yìí láti sọ àwọn ilé iṣẹ́ tí wọ́n ń rí owó tí ó ju 75% nínú owó tí wọ́n ń rí gbà láti ọ̀dọ̀ ìjọba tàbí láti ọ̀dọ̀ ológun di orílẹ̀-èdè kan náà ní àǹfààní púpọ̀. [ìwé ojú ìwé 27; ojú ìwé àkọ́kọ́ 3]
Ṣé ààbò orílẹ̀-èdè ni èyí? Ó dájú pé ó kà á bí ọ̀kan. Dájúdájú, èyí yàtọ̀ síra fún ẹni tó kọ ìwé náà Agbara ati OjaMi ò mọ̀ bóyá àti bí yóò ṣe gbàgbọ́ nínú èyí tó ní àsìkò tí mo mọ̀ ọ́n. [15] 14 Mi ò béèrè rí. Kò ṣe pàtàkì rárá. Ohun tí a ní níbí ni ìdàgbàsókè onírònú kan tí ó ti fi ipò àìmọ̀ rẹ̀ sílẹ̀ fún ìgbà pípẹ́ tí ó ń gbé ọjà lòdì sí àwọn orílẹ̀-èdè nínú ìjàkadì ayérayé ti Manichean. Ìgbésí ayé gidi máa ń gbé àwọn ìṣòro tí ó kún fún ìṣòro kalẹ̀ níbi tí àwọn ènìyàn búburú àti àwọn ènìyàn rere máa ń wọ oríṣiríṣi fìlà, nítorí náà wọ́n máa ń béèrè fún àwọn ìgbésẹ̀ tí kò bá òye mu.
Ìrònú yìí ń tẹ̀síwájú láti ọ̀pọ̀ ọdún wá, ó sì ń parí sí Wall Street, Banks, àti Ètò Àjèjì Amẹ́ríkà láti ọdún 1984, tí a kọ́kọ́ kọ ní àwọn apá kan tí a sì tẹ̀ jáde nínú ìwé ìròyìn owó líle tí kò ṣe kedere.[16] Nínú ìwé àkójọpọ̀ yìí, Rothbard lo gbogbo ọ̀nà láti fi iṣẹ́ hàn gẹ́gẹ́ bí agbára búburú tí ó ń darí àwọn ìjọba láti ṣe àṣeyọrí fún àwọn aláṣẹ. Èyí ni ipò kan tí ó ti dàgbàsókè ju ìkọ̀wé rẹ̀ ní ìgbà èwe rẹ̀ lọ, àti èyí tí ó bá òtítọ́ ìṣe tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní àyíká rẹ̀ mu.
Ìjákulẹ̀ kan tí mo ti ní fún ìgbà pípẹ́ nípa ìgbìyànjú láti ṣàkópọ̀ èrò àwọn onímọ̀ràn ńlá bíi Rothbard (ṣùgbọ́n kókó ọ̀rọ̀ náà kan Hume, Locke, Calvin, Jefferson, Mises, tàbí ẹnikẹ́ni) ni ìgbìyànjú láti kọ ìlànà láti inú ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀ sílẹ̀. Ọ̀nà láti lóye àfikún Rothbard ni láti tẹ̀lé èrò rẹ̀ bí ó ṣe ń ṣẹlẹ̀ ní ìgbésí ayé rẹ̀. Àwọn onímọ̀ràn gidi ń yípadà nínú ìrònú wọn bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ṣe ń ṣẹlẹ̀ àti àwọn ipa tuntun ń wọ inú ẹ̀rọ èrò tí ń dàgbàsókè.
Bí ó ti ń tẹ̀síwájú láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga, ó lo ọpọlọ rẹ̀ tó ní ìtara àti ìfẹ́ ọkàn láti lóye ayé gidi dáadáa. Kò bẹ̀rù àríwísí pé ó ń tako àwọn ìwé rẹ̀ àtijọ́. Bẹ́ẹ̀ ni kò bẹ̀rù pé ó ṣìnà. Ìfẹ́ ọkàn rẹ̀ ni láti mọ òtítọ́ àti láti gbé e kalẹ̀ bí ó ṣe lóye rẹ̀, pẹ̀lú ète láti fi kún ìpìlẹ̀ tó dára jù fún èrò òmìnira àti ẹ̀tọ́ olúkúlùkù. Òtítọ́ ọkàn rẹ̀ ló dí i lọ́wọ́ láti má ṣe lò ó gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ni nínú ìgbìmọ̀ ẹnikẹ́ni, àfi ìwé ìmọ̀ tí àwọn èrò àti ìgbìmọ̀ kéékèèké lè kó jọ.
Ọ̀rọ̀ ìṣọ́ra kan nípa lílóye Rothbard. Ìdánwò ńlá kan wà láti fi ìgbésí ayé rẹ̀ hàn nípa àwọn àjọṣepọ̀ òṣèlú tó ń yípadà àti àwọn àkíyèsí olóòtú. Àwọn wọ̀nyí máa ń gba àfiyèsí ju àwọn iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀kọ́ lọ. Tí o bá fẹ́ lóye ìjìnlẹ̀ àti ìbú iṣẹ́ rẹ̀, ó dára láti wo iṣẹ́ ẹ̀kọ́ rẹ̀: Ìlànà Ìgbésẹ̀,[17] A gbà á ní Liberty, Itan ti Ero Aje, Ìbáradọ́gba, Ati The Progressive Era.[18] Níbí ni ó ti tú ọkàn àti ẹ̀mí rẹ̀ jáde. Àwọn nǹkan tó kù jẹ́ ohun ìgbádùn àti ohun tó ń ru ìfẹ́ sókè. Ọlọ́gbọ́n bíi èyí lè wọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ fìlà, ó sì ṣe bẹ́ẹ̀.
Ní ti ọ̀ràn kan tí ó jọ èyí, ìrántí Rothbard kò ní àǹfààní láti inú àwòrán aláìṣe àríwísí. Irú ìgbìyànjú bẹ́ẹ̀ ìbá ti kóríra rẹ̀. Kò wá ipò ajẹ́jẹ̀ẹ́ tàbí ògbóǹtarìgì aláìṣe àṣeyọrí. Ète rẹ̀ ni láti ṣiṣẹ́ fún ète ńlá ti òmìnira ènìyàn. Ẹ̀kọ́ rẹ̀ léwu àti àìṣe àṣejù fún ìdí kan: ó gbójúgbóyà láti ronú nípa àwọn èrò tí àwọn ẹlòmíràn kò ní, ó sì fẹ́ kí irú èrò bẹ́ẹ̀ mú wá gidigidi. Ilé-ẹ̀kọ́ kan tí a yà sọ́tọ̀ láti fi àwọn ìwé rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí ìwé ìwádìí àrà ọ̀tọ̀ ni èyí tí ìbá ti yà sọ́tọ̀ pẹ̀lú ọkàn rẹ̀. Ní tòótọ́, Rothbard ìbá ti yára kọ irú ìgbìyànjú bẹ́ẹ̀ sílẹ̀.
Murray Rothbard kìí ṣe ènìyàn dídùn, olùfẹ́, àti àgbàyanu nìkan ni. Ó jẹ́ onímọ̀ nípa àwòkọ́ṣe pẹ̀lú ìfẹ́ ọkàn tí kò ṣeé parẹ́ láti lóye àti láti sọ ohun tí ó jẹ́ òótọ́. Kò sí ọ̀mọ̀wé kan tí ó ní irú ojú ìwòye bẹ́ẹ̀ tí ó lè bá àwọn ènìyàn mu ní ìgbà gbogbo. Bẹ́ẹ̀ ni a kò le ṣàkópọ̀ irú onímọ̀ nípa àròjinlẹ̀ bẹ́ẹ̀ ní àwọn ẹ̀ka èrò tí ó rọrùn. O ṣeun fún èyí. A nílò ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú àwọn onímọ̀ nípa àròjinlẹ̀ bẹ́ẹ̀ ní gbogbo ìgbà ṣùgbọ́n wọn kìí sábà farahàn. Gbogbo wa ni oríire gidigidi pé Rothbard àti àwọn èrò rẹ̀ ń yọ̀ wá pẹ̀lú wíwà wọn nínú ìgbésí ayé wa.
Opin
[1] Murray N. Rothbard, Ènìyàn, Ọrọ̀ ajé, àti Ìpínlẹ̀, pẹ̀lú Agbára àti Ọjà, Àtúnṣe ọ̀mọ̀wé, àtúnṣe kejì. (Auburn, Ala.: Mises Institute, 2009 [1962]).
[2] Ludwig von Mises, Ìṣe Ènìyàn: Àlàyé kan lórí Ọrọ̀-ajé, Atunse Ọmọ̀wé. (Auburn, Ala: Mises Institute, 1998).
[3] Wọ́n kó àwọn wọ̀nyí jọ, wọ́n sì tẹ̀ wọ́n jáde ní ọdún 2010 lábẹ́ àkọlé náà. Asiri Muna (Auburn, AL: Mises Institute, 2010).
[4] Thomas A. Firey, “Ijọba ni ajakale-arun, " Ile-ẹkọ Cato, Atunyẹwo Eto imulo No. 902 (Oṣù kọkànlá 19, 2020; ọrọ): “Ní ọ̀nà tó tọ́, ìpolongo ìwífún gbogbogbòò tí ń gbé ìjìnnà sí ọ̀nà jíjìn àti wíwọ ibojú yóò tó láti ṣe àgbékalẹ̀ ìgbòkègbodò gbogbogbòò fún gbogbo ènìyàn àti láti yí ìtànkálẹ̀ àrùn náà padà. Ìjọba tún lè pèsè atilẹyin agbofinro ti awọn iṣowo ati awọn oniwun ohun-ini miiran ti o yan lati beere lọwọ awọn alejo lati tẹle awọn iṣe naa. ” (A fi kun.)
[5] Murray N. Rothbard, Fun Ominira Tuntun, àtúnṣe kejì. (Auburn, Ala.: Mises Institute, 2006 [1973]).
[6] Apejọ Libertarian pipe: 1969–1984 (Auburn, Ala.: Ile-ẹkọ Mises, 2012).
[7] Murray N. Rothbard, A gbà á ní Liberty, ìdìpọ̀ kan ṣoṣo. (Auburn, Ala.: Mises Institute, 2011.
[8] Murray N. Rothbard, Ìbáradọ́gba gẹ́gẹ́ bí ìṣọ̀tẹ̀ sí Ìṣẹ̀dá àti àwọn àròkọ míràn, Roy Childs, àtúnṣe, àtúnṣe kejì (Auburn, Ala.: Mises Institute, 2000).
[9] Murray N. Rothbard, Ìrísí Austria lórí Ìtàn Ìrònú Ọrọ̀-ajé (Auburn, Ala.: Ile-ẹkọ Mises, 2006).
[10] Murray N. Rothbard, “Àwọn Orílẹ̀-èdè Nípasẹ̀ Ìfọwọ́sowọ́pọ̀: Pípa Orílẹ̀-èdè-Ìpínlẹ̀ run, " J. Libertarian Stud. 11, nọ́mbà 1 (Ìgbà Ìwọ́-oòrùn 1994; pdf version): 1–10.
[11] Ìgbéjáde ìṣáájú ti ìwà rere àríyànjiyàn, Hans-Hermann Hoppe, “Ìdáláre Gíga ti Ìwà Ìní Àdáni,” Liberty (Oṣu Kẹsan, 1988): 20–22 fa àfiyèsí púpọ̀ nínú àpérò kan, “Breakthrough tàbí Buncombe?” nínú ìtẹ̀jáde tó tẹ̀lé e, títí kan Murray N. Rothbard, “Beyond Is And Ought,” Liberty (kọkanla 1988): 44–45, nínú èyí tí Rothbard kọ̀wé (ojú ìwé 44): “Nínú ìdàgbàsókè tó yanilẹ́nu fún ìmọ̀ ọgbọ́n ìṣèlú ní gbogbogbòò àti fún òmìnira ní pàtàkì, ó ti ṣe àṣeyọrí láti borí ìpínyà tó gbajúmọ̀ tí ó ti ń yọ ìmọ̀ ọgbọ́n orí kúrò láti ìgbà àwọn ọ̀mọ̀wé, èyí tí ó sì ti mú òmìnira òde òní wá sí ìdènà tó ń múni rẹ̀wẹ̀sì. Kì í ṣe ìyẹn nìkan: Hans Hoppe ti ṣe àṣeyọrí láti fi ìdí ọ̀ràn múlẹ̀ fún ẹ̀tọ́ anarcho-capitalist-Lockean ní ọ̀nà líle koko tí kò tíì ṣẹlẹ̀ rí, èyí tí ó mú kí òfin àdánidá/ẹ̀tọ́ àdánidá mi dà bí ẹni pé ó fẹ́rẹ̀ burú ní ìfiwéra.”
[12] Murray N. Rothbard, Kí ni ìjọba ti ṣe sí owó wa?, àtúnṣe kẹfà. (Auburn, Ala.: Mises Institute, 2024).
[13] Murray N. Rothbard, Òsì, Ọ̀tún, àti Àwọn Ìrètí fún Òmìnira (Auburn, Ala.: Mises Institute, 2010), tí a kọ́kọ́ tẹ̀ jáde ní Osi ati Ọtun (Ìrúwé 1965): 4–22.
[14] Murray N. Rothbard, “Ìjẹ́wọ́ àti Ìlànà Ilé, ”Ninu Apejọ Libertarian pipe, akọkọ atejade ni Ìpàdé Àwọn Alátakò 1, nọ́mbà 6 (Okudu Kẹfà 15, 1969): 3–4.
[15] Ṣugbọn wo Stephan Kinsella, “Rothbard lórí ‘Ẹ̀ṣẹ̀ Àtilẹ̀wá’ nínú Àwọn Oyè Ilẹ̀: 1969 vs. 1974, " StephanKinsella.com (Oṣu kọkanla. 5, ọdun 2014).
[16] Murray N. Rothbard, Wall Street, Banks, àti Ètò Àjèjì Amẹ́ríkà (Auburn, Ala.: Ile-ẹkọ Mises, 2011; pdf); tí a kọ́kọ́ tẹ̀ jáde ní Ìwòye Ọjà Àgbáyé (1984) àti gẹ́gẹ́ bí Center for Libertarian Studies (1995) ti ṣe.
[17] Murray N. Rothbard, Ìlànà Ìgbésẹ̀, ìdìpọ̀ 1 àti 2 (Edward Elgar, 1997); lẹ́yìn náà, a tún tẹ̀ ẹ́ jáde lábẹ́ àkọlé náà Àwọn àríyànjiyàn nípa ọrọ̀ ajé (Auburn, Ala: Ile-ẹkọ Mises, 2011).
[18] Murray N. Rothbard, The Progressive Era (Auburn, Ala.: Ile-ẹkọ Mises, 2017).
-
Jeffrey Tucker jẹ Oludasile, Onkọwe, ati Alakoso ni Ile-ẹkọ Brownstone. O tun jẹ Olukọni Iṣowo Ọga fun Epoch Times, onkọwe ti awọn iwe 10, pẹlu Igbesi aye Lẹhin Titiipa, ati ọpọlọpọ awọn ẹgbẹẹgbẹrun awọn nkan ti o wa ninu iwe atẹjade ti o jẹ olokiki ati olokiki. O sọrọ ni ibigbogbo lori awọn akọle ti ọrọ-aje, imọ-ẹrọ, imọ-jinlẹ awujọ, ati aṣa.
Wo gbogbo awọn ifiweranṣẹ
