Nínú ọ̀sẹ̀ kan ṣoṣo ní oṣù kìíní ọdún 2026, àwọn olùdarí tuntun fún ìlera gbogbogbòò ní ìjọba Trump - tí àwọn òǹkọ̀wé àti olùwádìí tó ní ìmọ̀ púpọ̀ ń tì lẹ́yìn - ti ṣe àwọn ìpinnu tó lágbára láti da ipò tí àwọn ènìyàn wà rú fún ọ̀pọ̀ ọdún. Láàárín àwọn olùṣọ́nà ilé-iṣẹ́ náà, ìbẹ̀rù àti ìbẹ̀rù wà níbẹ̀. Kí èyí jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ lásán.
Àkọ́kọ́, a ti ṣe àtúnṣe gbogbo ètò àjẹsára ọmọdé láti bá ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ìṣe tó dára jù ti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn mu. Ètò náà ti di èyí tí kò ní àkóso láti ìgbà tí ilé iṣẹ́ náà ti gba ààbò gbèsè ní ọdún 1986, láti àwọn àrùn díẹ̀ sí 17, láti àwọn abẹ́rẹ́ díẹ̀ sí 82 abẹ́rẹ́.
Ìdánwò náà san èrè fún ìkọlù oníwà-bí-ẹlẹ́sẹ̀ tí wọ́n ṣe sí ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìgbà ọmọdé láti jèrè èrè ńlá láìsí ewu. Ó ṣe kedere pé ìsapá ilé-iṣẹ́ náà wá láti pa àwọn ọmọdé run nítorí pé àwọn ìṣẹ́ tí a fi kún un ní àwọn àmì ààbò tí kò lágbára tàbí tí kò sí, àti pé àpapọ̀ ohun mímu ní gbogbogbòò ti sá fún ìwádìí gidi pátápátá. Kò bọ́gbọ́n mu láti sọ pé ìtòlẹ́sẹẹsẹ náà ṣe alabapin sí ìbísí nínú ìjìyà àti ìṣòro.
Àtúnṣe náà ti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìpàdé Ìgbìmọ̀ Ìmọ̀ràn lórí Àwọn Ìṣe Àjẹ́sára (ACIP). Iṣẹ́ ìgbìmọ̀ yìí nígbà àtijọ́ ni láti pèsè ààlà sáyẹ́ǹsì sí àwọn ohun pàtàkì ilé iṣẹ́ àti ti ilé iṣẹ́. Àwọn ìforígbárí lórí ìgbìmọ̀ àtijọ́ - àwọn tó ní ìwé àṣẹ, àwọn tó ń gba owó ìrànlọ́wọ́, àwọn owó ilé iṣẹ́ - jẹ́ ohun tó hàn gbangba. Ìgbìmọ̀ tuntun olómìnira, tí àwọn aṣáájú tuntun yàn, bẹ̀rẹ̀ sí í wo lábẹ́ ààbò àti bíbéèrè àwọn ìbéèrè tó tọ́. Àwọn ìpàdé mẹ́ta ti ọdún 2025 jẹ́ ohun tó ń múni bínú, láìsí àní-àní, ó ń lọ́ra.
Ibí ni Ilé-iṣẹ́ Ìlera àti Àwọn Iṣẹ́ Ènìyàn ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, pẹ̀lú Olùdarí Àgbà CDC, Jim O'Neill. Ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù January, HHS ti tú àtẹ̀jáde kan sílẹ̀. ìròyìn tó ń múni ronú jinlẹ̀ lórí ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìgbà ọmọdé. Kì í ṣe ìgbìmọ̀ aláìlórúkọ kan ló fọwọ́ sí i, àwọn ògbógi méjì tó ga jùlọ nínú iṣẹ́ náà ni Tracy Beth Høeg, MD, Ph.D., Olùdarí Àgbà fún Center for Drug Evaluation and Research àti Martin Kulldorff, Ph.D., Olórí Ìmọ̀ Sáyẹ́ǹsì àti Dátà fún Olùrànlọ́wọ́ Akọ̀wé fún Ètò àti Ìṣàyẹ̀wò àti lára àwọn òǹkọ̀wé tó tẹ̀jáde àti tó sọ̀rọ̀ nípa àwọn ajẹ́sára jùlọ ní àgbáyé.
Fífi ọwọ́ sí ìwé yìí jẹ́ ìgbésẹ̀ tó lágbára. Ó fi òótọ́, àìfọ̀rọ̀wérọ̀, àti ìgbẹ́kẹ̀lé tó ga nínú ìparí iṣẹ́ wọn hàn. Ó ṣe tán, ọgbọ́n ẹ̀kọ́ tó wọ́pọ̀ ni láti fọwọ́ sí ìkẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú orúkọ tó pọ̀ tó bá ṣeé ṣe kí ẹnikẹ́ni má ṣe dá lẹ́bi. Nígbà tí ìṣòro bá dé, wọ́n á máa ju ara wọn sí abẹ́ ọkọ̀. Bákan náà, ọgbọ́n ìjọba tó wọ́pọ̀ lórí àwọn ìwé bí èyí ni pé kí gbogbo ìgbìmọ̀ náà fọwọ́ sí i, kí wọ́n má ṣe fi orúkọ sí i. Nígbà tí ìṣòro bá bẹ̀rẹ̀, tí wọ́n sì pe àwọn ọmọ ìgbìmọ̀, wọ́n sábà máa ń sọ pé àwọn ló wà nínú ìgbìmọ̀ náà, tí wọ́n sì ń fún wọn ní ìkìlọ̀.
Àwọn tó kọ ìwádìí yìí dìde pẹ̀lú ìgboyà wọ́n sì sọ pé: àwọn ohun tí a rí nìyí. Tí o bá tako ara rẹ, ó dára, ṣùgbọ́n ó kéré tán o mọ ẹni tí ó yẹ kí o dá lẹ́bi. Irú ìgboyà ẹ̀kọ́ yìí ṣọ̀wọ́n gan-an ní àwọn ọjọ́ wọ̀nyí, pàápàá jùlọ nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa irú ọ̀rọ̀ burúkú bẹ́ẹ̀.
Ìròyìn náà gbé àwọn ìlànà pàtàkì mẹ́rin kalẹ̀ fún ètò àjẹsára ọmọdé tí ó yọrí sí rere: 1) òtítọ́ nípa sáyẹ́ǹsì nípa àwọn àjẹsára, títí kan ohun tí a mọ̀ àti èyí tí a kò mọ̀; 2) ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú ìmọ̀, kìí ṣe ìfipámúni; 3) ìlànà ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àjẹsára nípa lílo ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ tí ó dá lórí ẹ̀rí àti ìṣàyẹ̀wò pípéye lẹ́yìn ìwé-àṣẹ ti ààbò àti ewu àjẹsára; àti 4) àwọn àbá tí ó gbé ìrírí àwọn orílẹ̀-èdè ẹlẹgbẹ́ wọn yẹ̀wò.
CDC lábẹ́ O'Neill gba ìwé náà, wọ́n sì pàṣẹ fún àwọn àtúnṣe náà. Àwọn àbájáde àkọ́kọ́ tí a bí láti inú ìgboyà ìwà rere ti ya àwọn olùwòran ilé iṣẹ́ lẹ́nu, nígbà tí wọ́n sì gba ìyìn gbogbogbò láti ọ̀dọ̀ àwọn òbí àti ìgbòkègbodò tí ń pọ̀ sí i tí ó ti sú nítorí ìbísí ibọn láìsí ìjíhìn.
Síbẹ̀, ìbẹ̀rẹ̀ lásán ni èyí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan míì tún wà tí a gbọ́dọ̀ ṣe. Ilé iṣẹ́ abẹ́rẹ́ gbọ́dọ̀ di èyí tí a ṣe déédé gẹ́gẹ́ bí ọjà àgbáyé: kò sí ìsanpadà, kò sí àṣẹ, kò sí ìrànlọ́wọ́, kò sí jìbìtì pínpín ìwé àṣẹ, kò sí ìfòfindè, kò sí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ èké, kò sí ìwádìí èké, kò sí ìfọ̀rọ̀wérọ̀ àwọn oníyèméjì tí ó bàjẹ́, kò sí quid pro quos pẹ̀lú àwọn ìgbìmọ̀ ìmọ̀ràn, kò sí ìlẹ̀kùn tí ń yípo, kò sí ìwé ìròyìn tí a gbà, kò sí ìwífún nípa ìpalára àti ikú tí a bò mọ́lẹ̀, kò sí àwọn olóṣèlú àti onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tí a rà tí a sì sanwó fún, kò sí àwọn ẹ̀tàn tí a fi ọwọ́ mú.
Ọ̀nà jíjìn ló wà láti lọ. Aaron Siri ṣe àkópọ̀ rẹ̀ nínú ìwé kan àwòrán kan ṣoṣo.
Èkejì, ìkàsí ọdún 50 ti àwọn àbá oúnjẹ búburú láti ọ̀dọ̀ ìjọba àpapọ̀ ti parí. Àwọn ìṣòro náà bẹ̀rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1970 nígbà tí àwọn ohun pàtàkì ètò ìṣèlú yípadà láti iṣẹ́ oúnjẹ tí kò dára sí iṣẹ́ àṣeyọrí tí ó ga jùlọ. Àbájáde yẹn jẹ́ ìrànlọ́wọ́ ńlá fún iṣẹ́ àgbẹ̀ ilé-iṣẹ́, pẹ̀lú àfiyèsí pàtàkì lórí àwọn ọkà; àlìkámà, àgbàdo, àti soya, tí àwọn ilé-iṣẹ́ kẹ́míkà tí a ti fọwọ́ sí àti àwọn ajílẹ̀ àti àwọn oògùn apakòkòrò wọn ń ràn lọ́wọ́.
Àwọn oko ń pọ̀ sí i, àfikún ọkà olowo poku sì bẹ̀rẹ̀ sí í hàn, ó sì ń burú sí i. Ọkà pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí wọ́n fi ní láti lo àwọn nǹkan tuntun fún, èyí tí a kò lè jẹ púpọ̀ nínú wọn: ó di oúnjẹ ẹranko tí ó wọ́pọ̀ jùlọ, orísun sùgà olowo poku, àti nígbẹ̀yìn gbẹ́yín epo tí a ó fi kún epo petirolu. Ó tún jẹ́ òótọ́ pẹ̀lú soya àti alikama: gbogbo ìsapá ni a ṣe láti wá ọjà fún ọ̀pọ̀lọ́pọ̀ oúnjẹ.
Àwọn àbá oúnjẹ tí ìjọba fún àwọn ilé iṣẹ́ ńláńlá gbà bá àwọn ohun pàtàkì tí wọ́n ń ṣe fún èrè mu. Gbogbo ìran kan gbàgbọ́ pé ohunkóhun láti inú ẹ̀dá ni a gbọ́dọ̀ fi àwọn ọjà ilé iṣẹ́ kan rọ́pò. Nínú àkójọ àwọn tó gbajúmọ̀ ni ẹran ọ̀rá, ẹyin, bọ́tà, àti ìpara, gbogbo wọn sì jẹ́ ti soy, àwọn ọjà àgbàdo, ẹyin èké, àti èyí àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Bóyá gbogbo àwọn ọ̀rọ̀ òmùgọ̀ yìí ló yé ìran kan tó gbàgbọ́ pé a ó fi polyester rọ́pò aṣọ onífọ́nrán àdánidá nígbẹ̀yìn gbẹ́yín.
Ó hàn gbangba ní ìrírí pé àwọn àbá oúnjẹ tuntun jẹ́ àjálù fún ìlera Amẹ́ríkà. Síbẹ̀síbẹ̀, ọdún àádọ́ta gbáko ti kọjá níbi tí kò sí olórí ilé iṣẹ́ kankan tí ó fẹ́ láti sọ òtítọ́, kódà nítorí ìṣòro ìlera tí ń burú sí i. Èyí yípadà lábẹ́ ìdarí Robert F. Kennedy, Jr., pẹ̀lú Marty Makary ti FDA àti Jay Bhattacharya ti NIH.
Níbí, a tún rí àfihàn agbára ìgboyà ìwà rere pẹ̀lú ìgbésẹ̀ tó lágbára. Gbogbo ènìyàn sọ pé a kò le ṣe é títí di ìgbà tí a bá ṣe é lójijì. Èyí yẹ kí ó jẹ́ àpẹẹrẹ fún ọjọ́ iwájú.
Níkẹyìn, ó dà bíi pé ti Brownstone Institute Ìpinnu Ilé Aṣòfin tí a gbé kalẹ̀ lórí Covid ti gba ìfàmọ́ra díẹ̀ ní àwọn gbọ̀ngàn ìjọba. Tí gbogbo nǹkan bá lọ dáadáa, ìgbọ́ran àti ìgbésẹ̀ kan yóò wáyé lórí èyí ní ọdún tó ń bọ̀. Èrò náà kì í ṣe láti mú ìdájọ́ òdodo àti ìjíhìn pípé wá; ìyẹn kò ṣeé tẹ̀ lọ́wọ́ rárá. Kókó ọ̀rọ̀ náà ni láti mú òtítọ́ àti ìwọ̀n ìṣírò díẹ̀ wá, gbólóhùn tó ṣe kedere pé ohun tó ṣẹlẹ̀ kò dára ní ti àjàkálẹ̀ àrùn àti ìwà rere, pẹ̀lú ìlérí láti má ṣe irú nǹkan bẹ́ẹ̀ mọ́.
Níbẹ̀ ni a ti rí i: àwọn ìṣẹ́gun ńlá mẹ́ta láàárín àkókò kúkúrú. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan ló wà láti rí òmìnira gbà lọ́jọ́ iwájú. A ti kọ́ ní ọdún márùn-ún pé àwọn ewu sí ìgbésí ayé wa wá láti orísun àjèjì àti èyí tí a kò retí. A lè ṣẹ́gun wọn kìkì pẹ̀lú ìmọ̀, ìwà títọ́, àti ìgbésẹ̀ ìgboyà láti ọ̀dọ̀ àwọn tí wọ́n fẹ́ gbé ewu sí orúkọ rere àti iṣẹ́ wọn. Èyí ni àpẹẹrẹ tí ó ń ṣiṣẹ́.
-
Awọn nkan nipasẹ Brownstone Institute, agbari ti ko ni ere ti o da ni May ti ọdun 2021 ni atilẹyin awujọ ti o dinku ipa ti iwa-ipa ni igbesi aye gbogbogbo.
Wo gbogbo awọn ifiweranṣẹ
