Tí a bá lè gbàgbọ́ pé àwọn onírònú tí kò nírètí ń ronú, a kọ ìwé yìí ní àárín òkùnkùn biribiri ti àkókò ìjọba apàṣẹwàá. Àwọn ẹ̀kọ́ nípa àyànmọ́ ìjọba tiwantiwa kárí ayé—àwọn orílẹ̀-èdè tí a lè kà sí tiwantiwa gẹ́gẹ́ bí onírúurú ìlànà àti ìdàgbàsókè àti ìdínkù nínú iye wọn bí àkókò ti ń lọ—ti di ilé iṣẹ́ kékeré kan ní àwọn ilé ẹ̀kọ́ àti àwọn ilé iṣẹ́ èrò.
Ní ti èrò, àwọn ìfàsẹ́yìn àti ìdínkù lè wá láti inú àwọn ẹgbẹ́ olóṣèlú tàbí àwọn ẹgbẹ́ olóṣèlú olóṣèlú, tí wọ́n sábà máa ń ṣàfihàn ìyàtọ̀ wọn nínú bí wọ́n ṣe lè mú kí ìdààmú tó wà láàárín àwọn ẹ̀yà olóṣèlú olóṣèlú àti tiwantiwa ti èrò àpapọ̀ ti 'ìjọba olóṣèlú olóṣèlú olóṣèlú bá ara wọn mu.' Àwọn àṣejù àwọn olóṣèlú olóṣèlú lè gùn lórí ààbò olóṣèlú fún àwọn ènìyàn lòdì sí ìjọba àti àwùjọ gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ àwùjọ, nígbà tí àwọn olórí olóṣèlú tí kò ní ìwọ́ntúnwọ́nsí lè fojú fo àwọn ìfẹ́ ìlànà olóṣèlú olóṣèlú.
Èyí ni a rí nínú ìforígbárí láàárín àwọn olùfẹ́ ara-ẹni tí ó jẹ́ ti ara-ẹni àti àfiyèsí gbogbogbòò nípa ìlera gbogbogbòò ní àwọn ọdún Covid. Ìpínyà ìṣèlú ní àkókò tí ìgbẹ́kẹ̀lé nínú àwọn ìròyìn gbogbogbòò àti agbára tí ó ń pọ̀ sí i ti mú kí àwọn èrò tí ó ń yí padà nípa apá kejì burú sí i gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn tí wọ́n ní ojú ìwòye tí ó yàtọ̀ nìkan ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ìwà àìtọ́ àti ewu sí ètò náà.
Gẹ́gẹ́ bí ìjọba tiwantiwa tó ní iye ènìyàn jùlọ lágbàáyé, tó ju US lọ ní ìlọ́po mẹ́rin gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè kejì tó ní iye ènìyàn jùlọ bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìjọba tiwantiwa tó ṣe pàtàkì jùlọ lágbàáyé, Íńdíà ní ipò pàtàkì nínú ìfiwéra gbogbo àgbáyé nípa àwọn ìwọ̀n ìjọba tiwantiwa àti ìdàgbàsókè àti ìbàjẹ́ wọn bí àkókò ti ń lọ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ló máa ń fojú díwọ̀n àwọn tó ń retí rẹ̀ sí ipò òṣì àti àìmọ̀wé nígbà òmìnira ní ọdún 1947, síbẹ̀ ó ti wà gẹ́gẹ́ bí ìjọba tiwantiwa tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Ní ọ̀nà mìíràn, UK, tí a mọ̀ sí ìyá ìjọba tiwantiwa ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin pẹ̀lú Westminster gẹ́gẹ́ bí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà, ó dà bíi pé ó ń padà sẹ́yìn lórí àwọn ẹ̀tọ́ ìjọba tiwantiwa rẹ̀. Àwọn àníyàn nípa ìlera ìjọba tiwantiwa ní Íńdíà àti UK wà pẹ̀lú àníyàn nípa ipò rẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè mìíràn.
I. Wiwọn Ilera ti Tiwantiwa
Ìfẹ́ mi sí ìjọba tiwantiwa ti tàn ká gbogbo ìgbésí ayé mi. Àpilẹ̀kọ ẹ̀kọ́ mi àkọ́kọ́, ní àádọ́ta ọdún sẹ́yìn, wà lórí 'Àyànmọ́ ti Ìjọba Àpapọ̀ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin India'(Àwọn Ọ̀ràn Pàsífíkì, Ìgbà Ẹ̀ẹ̀rùn 1976). Èyí jẹ́ ìṣesí sí ìkéde pàjáwìrì láti ọwọ́ Prime Minister (PM) Indira Gandhi ní ọdún 1975. Lẹ́yìn náà ni àwọn tó ń ronú jinlẹ̀ jù lọ tẹ̀lé e. 'Ìjọba Liberal, Tiwantiwa ati Idagbasoke: Awọn iṣoro imoye ninu iselu Agbaye Kẹta'(Ijinlẹ Oselu (Oṣù Kẹsàn án 1982). Gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó dàgbà ní Íńdíà; ó dìbò gẹ́gẹ́ bí ọmọ orílẹ̀-èdè ní ìdìbò ní Australia, Kánádà àti New Zealand; pẹ̀lú àwọn oyè gíga nínú ìmọ̀ ìṣèlú; ó gbé ayé mi fún ìgbà díẹ̀ ní Australia, Kánádà, New Zealand, àti Amẹ́ríkà; ó sì kópa nínú ìjíròrò lórí kókó ọ̀rọ̀ náà pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ gidi pẹ̀lú àwọn ẹlẹgbẹ́ mi ní Àjọ Àgbáyé, mo mọrírì ipa tí àwọn ètò ìdìbò ń kó nínú ṣíṣe àtúnṣe àwọn ìfẹ́ ìdìbò gbogbogbòò sí àwọn àbájáde ìṣèlú.
Nigbawo Mo wo kẹhin Ní ìdíwọ̀n ìjọba tiwantiwa ní ọdún márùn-ún sẹ́yìn, Ẹgbẹ́ Ìmọ̀ràn Economist sọ India di “aláìní-àṣà”ipalara'ìjọba tiwantiwa; Ilé Ominira ló pè é ní 'apakan free,' àti V-Dem tí ó wà ní Gothenburg ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí 'idibo autocracy.’ Iyẹn jẹ́ ohun ìkọ̀kọ̀ tí kò dára láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé iṣẹ́ mẹ́ta tí wọ́n ń ṣe àyẹ̀wò ìjọba tiwantiwa kárí ayé. Àwọn àtọ́ka tí ó yàtọ̀ síra ní àwọn àléébù àti agbára wọn, ṣùgbọ́n wọ́n pèsè àwòrán látitudidinal ti gbogbo orílẹ̀-èdè ní àkókò èyíkéyìí, wọ́n gba àgbéyẹ̀wò gígùn ti àwọn ìlànà àṣà ní orílẹ̀-èdè èyíkéyìí, wọ́n sì jẹ́ ohun èlò tí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ láti òde fún àwọn olùgbèjà àwùjọ ní àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ní àníyàn tí wọ́n ń gbìyànjú láti mú àwọn ìlànà ìṣàkóso sunwọ̀n síi láàárín ìlànà ìjọba tiwantiwa tí ó ní gbogbogbòò.
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé, gẹ́gẹ́ bí ìfiwéra orílẹ̀-èdè, èyíkéyìí ìpínsípò bíi ti V-Dem tí ó fi àwọn bíi Íńdíà, Iran, Pakistan, Palestine àti West Bank, Rọ́síà, Singapore, àti Venezuela sí ẹ̀ka portmanteau ti 'ìdìbò ìjọba ìdìbò' nínú rẹ̀ Iroyin 2025 ó jẹ́ ohun tí a fura sí. Tí a bá wo ogbon, kókó ọ̀rọ̀ rẹ̀ ni ‘èrò àwọn ògbóǹkangí’ tí wọ́n ń lo àpapọ̀ 4,200 ‘àwọn ògbóǹkangí orílẹ̀-èdè’ tí wọ́n ń lo ìdájọ́ wọn tó dára jùlọ lórí onírúurú ìgbésẹ̀ fún àwọn ètò ìjọba tiwantiwa àti àwọn èrò. Síbẹ̀, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ìròyìn àti àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ ọgbọ́n orí fi àwọn ẹ̀tanú wọn hàn láìsí àní-àní, èyí tí ó ní nínú àìbọ̀wọ̀ fún àwọn olórí ẹgbẹ́ òṣèlú, àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú, àti àwọn olùdìbò (tí a tún mọ̀ sí àwọn ohun búburú, láti tún ṣe àpèjúwe bí Hillary Clinton ṣe ń ṣe àwọn olùrànlọ́wọ́ Trump nígbà ìpolongo ààrẹ ọdún 2016). Àwọn “ògbóǹkangí” ń yípadà gidigidi nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè tiwantiwa ti ìwọ̀-oòrùn òde òní.
Àìsí onírúurú èrò, ìbáramu èrò, àti àìbáramu pẹ̀lú èrò gbogbogbòò jẹ́ ohun tí a kò lè sẹ́. iwadi Láti ọwọ́ Buckley Institute ti Yunifásítì Yale, tí wọ́n tẹ̀ jáde ní oṣù Kejìlá ọdún 2025, wọ́n ṣe àyẹ̀wò ìtẹ̀sí ìṣèlú àwọn olùkọ́ ní gbogbo ẹ̀ka ẹ̀kọ́ gíga tí wọ́n ń fúnni ní ìwé ẹ̀rí àti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ òfin àti ìṣàkóso. Nínú àwọn olùkọ́ 1,666, ìpín 82.3 nínú ọgọ́rùn-ún ni wọ́n jẹ́ Dẹ́mókírátì àti àwọn olùdìbò tí wọ́n forúkọ sílẹ̀, ìpín 2.3 nínú ọgọ́rùn-ún sì ni àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Republican.
Ìwé ìròyìn àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Yale Daily News Àwọn ìwé ìdìbò àpapọ̀ tí wọ́n ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ tí ó fi hàn pé ìpín 97.6 nínú ọgọ́rùn-ún nínú 1,099 owó ìrànlọ́wọ́ àwọn olùkọ́ ní ọdún 2025 jẹ́ ti àwọn Dẹ́mókírátì, kì í ṣe ẹyọ kan ṣoṣo fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Republican. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀ka ẹ̀kọ́ gíga (27 nínú 43) kò ní ọmọ ẹgbẹ́ Republican kan. Bákan náà, ìwádìí àwọn olùkọ́ láti ọwọ́ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Republican kan Harvard Crimson Ní ọdún 2022, wọ́n fi ìdá mẹ́jọlélógún ààbọ̀ (82.5%) àwọn olùkọ́ ní Harvard hàn gẹ́gẹ́ bí olùfẹ́/olùfẹ́ gidigidi àti pé ìdá mẹ́tàlélógún (1.7%) nìkan ni wọ́n kà sí olùfẹ́.
Ṣé a gbọ́dọ̀ gbàgbọ́ pé èyí kò yọrí sí ìyapa èrò láàárín àwọn àlùfáà òfin àti ìdájọ́ ní ilé ẹjọ́ àti lórí àga ìjókòó, àti àwọn ará Amẹ́ríkà? Nítorí náà, kò yẹ kí ó yani lẹ́nu pé àwọn adájọ́ sábà máa ń fi ìkórìíra gbogbogbòò hàn fún àwọn ènìyàn, èyí tí ó kan àwọn ìpinnu ìṣèlú tí àwọn ènìyàn ń ṣe.
Àwọn ọ̀rọ̀ tó jọra kan náà kan ẹ̀tanú àwọn oníròyìn. Ní àwọn ọ̀nà kan, ìwọ̀n tó ṣe pàtàkì jùlọ fún èyí kìí ṣe ohun tí àwọn oníròyìn ń ròyìn bí kò ṣe èyí tí wọ́n yàn láti má ròyìn. Wọ́n ń sọ òtítọ́ fún ẹgbẹ́ kan ṣoṣo nínú ìjàkadì fún agbára ìṣèlú. Ó hàn gbangba pé, apá yìí nìkan ni ìpínyà ìṣèlú kún fún àwọn ènìyàn àti àwọn ilé iṣẹ́ tí a ó jíhìn nígbà tí apá kejì ń gba àṣẹ láti ọ̀dọ̀ àwọn oníròyìn. Nítorí náà, nígbà tí wọ́n ń ṣáájú ìdìbò ààrẹ Amẹ́ríkà àti nígbà tí wọ́n ń ṣe ìdìbò, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìròyìn búburú tí wọ́n ṣe nípa Trump péye tó, ó sì tọ́ sí i.
Síbẹ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé iṣẹ́ ìròyìn ló ń ṣe àkóso ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tàbí kíkọ̀ agbára òye Ààrẹ Joe Biden àti ẹni tó ń darí orílẹ̀-èdè náà ní orúkọ rẹ̀ àti pẹ̀lú àṣẹ rẹ̀. Bẹ́ẹ̀ náà ni wọn kò tẹnu mọ́ àìlèṣe Igbákejì Ààrẹ Kamala Harris láti sọ̀rọ̀ ní gbólóhùn àti ìpínrọ̀ tó péye, wọ́n sì pa ẹnu mọ́ nígbà tí ẹgbẹ́ Dẹ́mókírátì ṣe àdéhùn tó múná dóko lẹ́yìn tí Biden jáde kúrò ní ipò rẹ̀, láìsí àǹfààní ìdíje àkọ́kọ́.
II. Ìyípadà ti Ìjọba Àwùjọ ti UK
Ní àkókò tí a ń kọ ọ́, ipò Prime Minister Sir Keir Starmer dà bí èyí tí kò ṣeé fojú rí. Pẹ̀lú bí gbogbo ènìyàn ti ń rọ́ sí i ní ìgbà pípẹ́ sẹ́yìn, ẹ̀gàn yíyàn rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aṣojú sí Amẹ́ríkà láìka àkọsílẹ̀ rẹ̀ àtijọ́ sí mú kí ìbéèrè wá sí ìdájọ́ àti agbára ìṣèlú Starmer, ó sì pàdánù agbára ìgbìmọ̀ aṣòfin láìka ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn tí ẹgbẹ́ òṣèlú náà ní sí. Èyí yóò burú sí i lẹ́yìn ìjákulẹ̀ Labour nínú ìdìbò Gorton àti Denton ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kejì. Tí a bá fi èyí sílẹ̀, àwọn ìṣòro mẹ́fà ló wà tí ìjọba tiwantiwa ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ti fi sílẹ̀ kúrò nínú okun tí ó ń gbé ẹ̀mí ró.
1. Ìṣàn omi aláìláàánú ti Labour ní ọdún 2024
“Ìṣànsílẹ̀ ilẹ̀” ti Labour ní ìdìbò gbogbogbòò ti oṣù Keje ọdún 2024 ní UK fi ìbò tí ó kéré jùlọ tí ẹgbẹ́ òṣèlú ìjọba kan gbà láti ọdún 1945, ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ láti ọdún 1923 nígbà tí Labour gba 31 ogorun péré. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ Starmer ga ju ti Jeremy Corbyn lọ ní ọdún 2019 àti ìbò márùn-ún sí i àti ìbò mílíọ̀nù 3.2 dín sí ti Corbyn ní ọdún 2017. Jù bẹ́ẹ̀ lọ sí Starmageddon, èyí jẹ́ ìwólulẹ̀ àwọn Conservatives. Nítorí náà, Starmer ti borí ìṣànsílẹ̀ ńlá ṣùgbọ́n kò ní àṣẹ gbogbogbòò. Ìpìlẹ̀ “ìṣànsílẹ̀ ilẹ̀ aláìnífẹ̀ẹ́” Starmer sinmi lórí ìyípadà iyanrìn ìbínú àwọn onímọ̀-ọkàn sí àwọn Tories. Ìpín ìdìbò mú kí ó rọrùn láti fojú inú wo ìjọba ìgbà kan ṣoṣo, ṣùgbọ́n kìkì tí àwọn “àwọn onímọ̀-ọkàn” kékeré bá fa ẹ̀kọ́ tó tọ́.
Gẹ́gẹ́ bí a ṣe fihàn ní Àwòrán 1, pẹ̀lú ìbò tó pọ̀ ju ti àwọn Tories lọ ní ìpín 42.5 nínú ọgọ́rùn-ún, ẹgbẹ́ Labour gba ìjókòó 411—ìlọ́po 3.4. Reform gba ìbò mílíọ̀nù 4.1, tàbí ìpín 60 nínú ọgọ́rùn-ún àwọn Tories, ṣùgbọ́n ìjókòó márùn-ún péré. Ẹgbẹ́ kejì gba ìjókòó tó pọ̀ ju ti àwọn tó wà níbẹ̀ lọ ní ìlọ́po 24 (121). Ní àkókò kan náà, àwọn Liberal Democrats, pẹ̀lú ìbò tó dín ní 600,000 ju ti Reform lọ, gba ìjókòó 72, èyí tó pọ̀ ju ti àwọn tó wà níbẹ̀ lọ ní ìlọ́po 14.
Láti sọ ọ́ ní ọ̀nà mìíràn, iye ìbò tí a nílò láti gba ipò kan jẹ́ 23,600 fún ẹgbẹ́ Labour, 56,400 fún àwọn Conservative, 49,300 fún ẹgbẹ́ LibDems, 78,800 fún ẹgbẹ́ òṣèlú Scotland—àti 821,000 fún àtúnṣe. Èyí fi ìlànà ìjọba tiwantiwa tó ń fúnni ní ìdúróṣinṣin hàn, ìyẹn ìbò kan fún ènìyàn kan. Nítorí ní ìṣe, èyí túmọ̀ sí pé àwọn olùdìbò Reform 35 yẹ fún ìwọ̀n olùdìbò kan ṣoṣo fún ẹgbẹ́ Labour.
Ìyípadà láàárín ìpín ìdìbò àti àga tí àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú kọ̀ọ̀kan gbà fi àbùkù pàtàkì kan hàn nínú ìgbàgbọ́ gbogbogbòò pé ìjọba tiwantiwa 'aṣojú' tí a gbé ka orí ìdìbò òmìnira àti òdodo ń mú ìjọba tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn aráàlú dibo sí ipò agbára wá. Nítorí ní òótọ́, àwọn olùdìbò ń dámọ̀ràn ṣùgbọ́n àwọn ètò ìdìbò yóò yan ẹni tí ó bá lè dá ìjọba sílẹ̀. Pẹ̀lú ìpín ìdìbò kan náà, ìpínpín ìjókòó lórí ìṣúra àti àwọn ìjókòó alatako yóò yàtọ̀ gidigidi ní gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè tiwantiwa ti ìwọ̀ oòrùn.
2. Àwọn Ìlérí Ìfihàn Tí Kò Báa Mu, Lílépa Àwọn Ìlànà Tí Kò Báa Mu Nínú Ìfihàn, àti Ìjánu Àwọn Ìyípadà
Gẹgẹ kan akojọ ti a ṣe akojọpọ fun Spectator UKNí àárín oṣù kíní ọdún 2026, ìjọba Starmer ti bẹ̀rẹ̀ sí í yí àwọn ètò ìṣèlú padà ní oṣù méjìdínlógún tí wọ́n fi wà ní ipò àkóso, wọ́n ń kéde àti kíákíá kúrò nínú àwọn ètò ìṣèlú tuntun láàárín àwọn ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú àti àwọn olùtìlẹ́yìn wọn. Àkójọ náà tún ní àwọn ìlérí ìdìbò márùn-ún tí kò ṣẹ. Síbẹ̀síbẹ̀, àkójọ náà kò ní àwọn ètò ìṣèlú pàtàkì tí kò jẹ́ ara ìwé àgbékalẹ̀ ìdìbò, bíi yíyọ mílíọ̀nù mẹ́wàá ènìyàn (pẹ̀lú 150,000 àwọn olùfẹ̀yìntì) kúrò nínú wọn. igba otutu idana alawansi (fun atokọ apakan ti awọn apẹẹrẹ, wo Nibi.)
3. Gba awọn idibo kekere silẹ ati awọn idiyele aiṣododo apapọ
Nítorí náà, ìṣẹ́gun ńlá ti ẹgbẹ́ Labour ní ọdún 2024 jẹ́ àbùkù nínú ètò ìdìbò UK. Ìṣòro àìsí àṣẹ ìdìbò tí èyí dá sílẹ̀ ti burú sí i nítorí àwọn ìlérí ìdìbò tí ó ti bàjẹ́, àwọn ìkéde ìlànà nínú ìjọba tí kò sí nínú ìdìbò náà, àti àwọn ìyípadà U-turn lórí wọn lójú àtakò líle koko. Gbogbo èyí ṣe ìrànlọ́wọ́ láti ṣàlàyé ìdínkù tí ó wà ní ìdúróṣinṣin àti gíga nínú gbajúmọ̀, gẹ́gẹ́ bí a ṣe wọ̀n nípasẹ̀ ọ̀pọ̀ ìwádìí èrò, ti ẹgbẹ́ olùṣàkóso àti ti PM fúnra rẹ̀ (Àwòrán 2 àti 3).
4. Ìdènà Ọ̀rọ̀ Ọ̀fẹ́, Ìparẹ́ Ọ̀làjú, Ìdájọ́ Òṣèlú Onípele Méjì
Kò sí ẹni tó ga ju òfin lọ ní àwọn orílẹ̀-èdè tiwantiwa; gbogbo ènìyàn ló wà lábẹ́ òfin tí ó wúlò láìsí ìbẹ̀rù tàbí ojúrere sí gbogbo ènìyàn. Ṣùgbọ́n bákan náà, gbogbo ènìyàn ló wà lábẹ́ òfin, òfin sì ń dáàbò bo gbogbo ènìyàn. Nígbà tí àwọn òfin méjèèjì bá wúlò nìkan ni gbogbo ènìyàn yóò dọ́gba lábẹ́ òfin. Ìdí nìyí tí ìdàgbàsókè ìdájọ́ òdodo onípele méjì fi ń ba ìjọba tiwantiwa jẹ́. Lucy Connolly ti di oju gbogbo eniyan ti iwoye ati otito ti awọn ọlọpa ipele meji ati idajọ ni UK, tobẹẹ ti Policy Exchange fi tẹjade ijabọ pataki kan lori Ìdájọ́ Òdodo Ìpele Méjì ní oṣù kẹta ọdún 2025 àti àpilẹ̀kọ kan nínú Times dámọ̀ràn pé ''Keir Ipele Meji'Ó yẹ kí o béèrè ìdí tí orúkọ náà fi wọ inú rẹ̀.'
Gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Ìdájọ́ Ojú Ojú Ojú ti sọ Nick Timothy, 'ẹ̀dá àṣà onírúurú ti sọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì di orílẹ̀-èdè tí kò bá àwọn ènìyàn lò dọ́gba.'
Wọ́n ti fìyà jẹ àwọn ènìyàn fún gbígbàdúrà láìsí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nínú àwọn ibi ìpamọ́ tí a ti kọ sílẹ̀ ní àyíká àwọn ilé ìwòsàn ìṣẹ́yún. Ọ̀pọ̀ àpẹẹrẹ ni àwọn ọlọ́pàá tún ti ṣe ìwádìí àti gbígbà àkọsílẹ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ ìkórìíra tí kò ní ìwà ọ̀daràn ti Orwellian (NCI, títí kan ọ̀rọ̀ sísọ) tí àwọn ènìyàn ṣe sílẹ̀. Toby Young fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ olùdásílẹ̀. Ọfẹ Ọrọ Union (FSU) lórí ọ̀rọ̀ àkọlé náà pé iṣẹ́ ọlọ́pàá ni láti ‘ṣọ́ àwọn òpópónà wa, kìí ṣe àwọn tweets wa.’ Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ FSU ti pọ̀ sí i ju 40,000 lọ, kìí ṣe nítorí àṣeyọrí rẹ̀ ní gbígbà àwọn ènìyàn ní àwọn ọ̀ràn pàtàkì tí a ti fagilé tí a sì ti dá lẹ́bi fún àwọn ẹ̀ṣẹ̀ ọ̀rọ̀ sísọ lòdì sí àwọn ìlànà ìjọba lórí ìṣíwájú, èrò ìbálòpọ̀, àwọn ìlànà Covid, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn orí rẹ̀ ń tàn kálẹ̀ sí àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn pẹ̀lú Australia, New Zealand, àti Canada.
5. Ìgbìyànjú láti Fagilé Ìdìbò
Lẹ́yìn tí ìjọba Starmer ti fagilé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdìbò agbègbè tí a ti ṣètò fún oṣù karùn-ún ọdún 2025, lẹẹkansii sun siwaju Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdìbò sí àwọn ìgbìmọ̀ agbègbè tí a ti ṣètò fún oṣù karùn-ún ọdún yìí, títí di ọdún tí ń bọ̀. Ìdáhùn ńlá náà kò tó láti fipá mú Starmer láti yí padà sí ìyípadà mìíràn, ṣùgbọ́n ìrètí gidi ti Reform láti borí ẹjọ́ rẹ̀ lòdì sí ìfagilé ní ilé ẹjọ́ mú kí ìjọba fi ìyọ̀ǹda sílẹ̀.
Matt Ridley, ẹni tí ó fẹ̀yìntì ní Ilé Àwọn Olóyè ní ọdún 2021, lo ìrírí rẹ̀ ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti kọ̀wé sí Oluwo pe ko si eni ti awon ara ilu dibo fun, awọn blob—nẹ́ẹ̀tìwọ́ọ̀kì àwọn oníjàgídíjàgan alágbára, àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ, àwọn NGO ajìjàgbara, àti àwọn adájọ́ tí a kò yàn àti àwọn tí a kò lè dá lẹ́bi—máa ń borí nígbà gbogbo. Dominic cummings, Svengali ti Boris Johnson kí ó tó di pé wọ́n ní ìjà olókìkí, kìlọ̀ pé ‘aláìsí’ náà kò ní jẹ́ kí Nigel Farage, olórí Reform, di Prime Minister láéláé.
6. Ìdìbò tí ń lọ síbi tí ìjà ń lọ sí ní ilẹ̀ òkèèrè
Ìdìbò gbogbogbòò ti oṣù Keje ọdún 2024 ṣe ìbí ìṣèlú ẹ̀sìn Islam tí ó hàn gbangba pé ó ń mì tìtì sí ìjà àjèjì. Àwọn olùdíje aláìdúróṣinṣin ti ẹgbẹ́ òṣèlú Gásà tí wọ́n jẹ́ olùdarí ẹgbẹ́ òṣèlú Labour tẹ́lẹ̀ rí, Corbyn, Ayoub Khan, Adnan Hussain, Iqbal Mohamed, àti Shockat Adam, ni wọ́n jẹ́. Iye àwọn ìjókòó tó pọ̀ tó ti Reform. Nítorí pé wọ́n ti múra tán láti jẹ́ kí ẹgbẹ́ òṣèlú Labour jẹ àwọn ènìyàn, wọ́n sì ti dá ara wọn sílẹ̀ láti lépa ètò ìsìn wọn tí kò ní gbòǹgbò nínú àṣà àti àṣà ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.
Lẹ́yìn tí wọ́n ti gbin ẹ̀ya ìsìn tí wọ́n kó wọlé, ó yẹ kí Labour retí pé yóò kórè ìjì. Àwọn èsì ìdìbò Gorton àti Denton fihàn pé wọn kò rí bẹ́ẹ̀. Ipò kan ní agbègbè tí Labour ti ń ṣàkóso fún ọgọ́rùn-ún ọdún tí wọ́n sì ti borí pẹ̀lú ìdìbò 50.8 nínú ọgọ́rùn-ún ní ọdún 2024 mú kí wọ́n wọ ipò kẹta tí ó rẹlẹ̀ pẹ̀lú ìdìbò 25.4 péré, lẹ́yìn àwọn Greens tí ó ṣẹ́gun ní 40.7 àti Reform ní 28.7 nínú ọgọ́rùn-ún. Farage sọ pé àbájáde náà jẹ́ 'a ìṣẹ́gun fún ìdìbò ẹ̀yà àti ìtanjẹ.’ Èkejì tọ́ka sí àwọn ẹ̀sùn láti ọ̀dọ̀ àwọn olùwòye ìdìbò ti àwọn olómìnira ti ìjọba olómìnira ti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì ti ‘ìdìbò ìdílé’ tí ó lòdì sí òfin. Tí èyí bá ṣẹlẹ̀ ní àwọn àgọ́ ìdìbò, dájúdájú ìṣẹ̀lẹ̀ irú àwọn ìṣe bẹ́ẹ̀ nínú ìdìbò lẹ́yìn ìdìbò yóò ga sí i. Ìdúróṣinṣin ìdìbò ní àwọn agbègbè tí àwọn àlejò pọ̀ sí nílò ìwádìí òmìnira àti òótọ́.
Jake Wallis Simons Ó bani nínú jẹ́ pé “ìpolongo kan tí ó mú kí ẹ̀ya ìsìn àti ìwà àìṣòótọ́ ní gbangba” ti fi ìṣẹ́gun fún àwọn ará Green “nípa ìnáwó ìjọba tiwantiwa wa,” àbájáde ìṣíwọ̀lú “tí ń kó àwọn agbègbè wọlé láti inú àṣà tí kì í ṣe tiwantiwa,” àti ìdìde àwọn “olú-ọba Islam.” Bí ẹni pé ó fẹ́ tẹnu mọ́ kókó ọ̀rọ̀ náà, wọ́n ba ère Sir Winston Churchill ní Parliament Square jẹ́ pẹ̀lú Àwòrán ìkọrin fún Palestine: 'Palestini ọfẹ' ati 'ọdaràn ogun ti awọn ara Sioni.'
Ìjọba tiwantiwa Liberal jẹ́ àbájáde àṣà ìbílẹ̀ Judeo-Christian. Ìwọ̀n tí ó ti fìdí múlẹ̀ ní orílẹ̀-èdè bíi India jẹ́ ẹ̀rí pé kìí ṣe gbogbo àṣà ìbílẹ̀ mìíràn ni kò ṣeé gbà sí àwọn ìlànà àti ìṣe pàtàkì ti ìjọba tiwantiwa Liberal. Síbẹ̀, èyí kò sọ ìjẹ́wọ́ pé àwọn àṣà kan lè jẹ́ ọ̀tá gidigidi. Ìtẹnumọ́ lórí àṣà ìbílẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti yàtọ̀ sí àṣà ìbílẹ̀ onípele-ọ̀pọ̀ nínú ìlànà gbogbogbòò ti àṣà tiwantiwa Liberal, dàbí ìfihàn èrò àlá ju ìgbàgbọ́ tí a gbé kalẹ̀ ní ti ìmọ̀. Èyí ni ìparí èrò tí àwọn onílàákàyè tí wọ́n kẹ́kọ̀ọ́ nímọ̀lára pé wọ́n ń gbọ̀n rìrì wọ́n sì ń yẹra fún, wọ́n fẹ́ láti bá àwọn ènìyàn tí kò ní ìmọ̀ wí pé wọ́n jẹ́ ẹlẹ́yàmẹ̀yà àti àwọn aláìlágbára fún kíkọ̀ àṣà ìbílẹ̀ tí ìjọba fọwọ́ sí tí ó yẹ fún ìjọba tiwantiwa òde òní.
Síbẹ̀, ìdàpọ̀ àwọn ìṣíkiri tó pọ̀ láti oríṣiríṣi àṣà, ìtẹnumọ́ lórí àṣà onírúurú tí ìjọba gbé lárugẹ gẹ́gẹ́ bí ìkọ̀sílẹ̀ àìfarahàn nínú àṣà ìgbàlejò, àti èrò pé àwùjọ olùgbàlejò yẹ kí ó gba àwọn ìlànà àti ìlànà àṣà àti ìlànà àwọn àlejò dípò kí ó gba ọ̀nà mìíràn, ti ṣe àfikún sí ìṣòro ìjọba tiwantiwa. A gbà gẹ́gẹ́ bí òtítọ́ lónìí pé ìjọba tiwantiwa kò le jáde sí àwọn àwùjọ àti àṣà tí kò ní àlejò. Ìrònú pé a kò le fi sínú àwọn àlejò láti inú àṣà tí kì í ṣe tiwantiwa lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ kò ju ìtẹ̀síwájú òtítọ́ náà lọ.
Ó ṣeé ṣe kí Kemi Badenoch jẹ́ olórí àkọ́kọ́ nínú ẹgbẹ́ òṣèlú ńlá kan tí yóò gbé ọ̀rọ̀ náà sí iwájú nínú àríyànjiyàn òṣèlú ní UK. ọrọ sí Ìpàṣípààrọ̀ Ìlànà ní London ní ọjọ́ kejì oṣù kẹta, ó sọ pé ìdìbò ìdìbò Gorton àti Denton tẹnu mọ́ ewu ìpolongo ìdánimọ̀ àwọn aláìyapa tí ó ń kó àwọn ìbò jọ ní ìbámu pẹ̀lú ìsìn àti ẹ̀yà ẹ̀yà dípò kí ó yanjú àwọn ohun pàtàkì nílé:
Jákèjádò UK, àwọn ẹgbẹ́ kan wà tí ìdúróṣinṣin ìṣèlú wọn, nígbà tí ó bá kan àwọn ìjà ní Àárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn, kò bá àǹfààní orílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì mu, tí wọ́n sì dúró ṣinṣin nínú rẹ̀.
Igbimọ Musulumi ti Britain sọ pe Àwọn Mùsùlùmí ló fẹ́rẹ̀ jẹ́ ìdá mẹ́ta nínú ìdàgbàsókè iye ènìyàn ní UK ní ọdún mẹ́wàá 2011–21. Gẹ́gẹ́ bí àwọn àsọtẹ́lẹ̀ nípa iye ènìyàn láti ọwọ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n Matt Goodwin Gẹ́gẹ́ bí ìwádìí ìjọba, ìpín àwọn ará Britain funfun ní UK yóò dín ní ìdajì láti ìpín 70 lónìí sí ìpín 34 ní ọdún 2100. Wọn yóò wà ní ìpín díẹ̀ ní ọdún 2063, àwọn ọmọ ilẹ̀ òkèèrè àti àwọn ọmọ wọn yóò sì pọ̀ jùlọ ní ọdún 2079. Àwọn ará Britain funfun yóò di àwọn ẹ̀yà kékeré ní àwọn ìlú mẹ́ta tí ó tóbi jùlọ (London, Birmingham, Manchester) ní ọdún 2050 àti ní ọdún 2075, Ó ṣeé ṣe kí gbogbo àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta jẹ́ ìlú tí àwọn Mùsùlùmí pọ̀ sí jùlọ.
Wíwọlé ọ̀pọ̀ ènìyàn láti onírúurú àṣà ìbílẹ̀ pẹ̀lú ìgbàgbọ́, ìlànà, àti ẹ̀tọ́ tó yàtọ̀ síra kì í ṣe ìlànà tó dára jùlọ fún ṣíṣẹ̀dá àwùjọ tuntun tó ní ìṣọ̀kan, tó wà ní ìṣọ̀kan, tó sì ní ìṣọ̀kan. Àwọn aṣíwájú láti àwọn agbègbè tí ìjà ti wọ́pọ̀ sábà máa ń mú ìkórìíra àjogúnbá wá, èyí tó ń dá ìṣòro ńlá sílẹ̀ fún àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n gbà tí wọn kò bọ̀wọ̀ fún ìlànà wọn. Ó tó àkókò láti dẹ́kun fífaradà sí àìfaradà tàbí kí a fi ewu ba àṣà ìbílẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì jẹ́.
Láti dẹ́kun ìfojúsùn àti láti jẹ́wọ́ pé àpapọ̀ ìṣíkiri àti àṣà onírúurú ènìyàn ti dá àwọn agbègbè ẹ̀yà sílẹ̀ tí ó jẹ́ ibùdó àwọn àṣà àjèjì tí ìṣèlú wọn ń rìn lọ sí orin ìjà àwọn àjèjì ní Gaza àti Kashmir. Nítorí náà, àwọn Greens tí ó ṣe àṣeyọrí fèrè láti ọ̀dọ̀ àwọn pósíta ìpolówó ní àwọn agbègbè tí ó jẹ́ ti Musulumi tí ó ń fi àwọn fọ́tò PM Starmer tí ó ń kí PM India Narendra Modi àti PM Benjamin Netanyahu ti Israeli hàn. Badenoch kìlọ̀ nípa ewu dídá àwọn ẹ̀yà sílẹ̀ ó sì fi ara rẹ̀ fún ìran ‘Àwùjọ kan tí ó ní àwọn ìlànà tí a pín lábẹ́ àwọn òfin kan náà.’
III. Àwọn ìfàsẹ́yìn ní gbogbo ìwọ̀ oòrùn
Dídára ìjọba tiwantiwa kò sí ní UK nìkan ṣùgbọ́n ní gbogbo ìwọ̀ oòrùn. Nígbà tó bá yá, agbára àti ẹrù iṣẹ́ ń yí padà láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn àti ìdílé sí ìpínlẹ̀, lẹ́yìn náà ni àwọn ìbéèrè àti ìrètí láti ọ̀dọ̀ ìjọba láti ọ̀dọ̀ àwọn aráàlú pẹ̀lú ìmọ̀lára ẹ̀tọ́ sí ìjọba láti tọ́jú wọn láti ìgbà tí wọ́n ti bímọ dé ipò òkú. Èyí hàn nínú iye owó orí tí ó pọ̀ sí i gẹ́gẹ́ bí ìpín GDP, ìbísí nínú ìṣúná owó ìrànlọ́wọ́ àwùjọ, ìtẹ̀síwájú àwọn ètò ìrànlọ́wọ́ láti bo àwọn ọmọ àárín (fún àpẹẹrẹ ìtọ́jú ọmọ tí a ń ṣètìlẹ́yìn), ìyípadà nínú ìwọ̀ntúnwọ̀nsì láti ọ̀dọ̀ àwọn olùrànlọ́wọ́ owó sí àwọn olùjẹ èrè pẹ̀lú àwọn ìtumọ̀ ìlànà fún àwọn ìlànà ìdìbò, àti ìdàgbàsókè nínú iṣẹ́ ìjọba gẹ́gẹ́ bí ìpín ti òṣìṣẹ́. Bí àkókò ti ń lọ, àwọn ìjọba wá gbàgbọ́ pé wọ́n mọ̀ jù wọ́n lọ wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í dín àwọn ọmọ ìlú, ilé iṣẹ́, àti àwọn àṣàyàn oníbàárà kù nípasẹ̀ ìrànlọ́wọ́, ìtọ́sọ́nà ìwà, àti àwọn ọ̀nà ìfàmọ́ra àti ìfúnni mìíràn.
Pẹ̀lú àwọn àṣà wọ̀nyí, ó ti hàn gbangba ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí pé ọ̀kan lára àwọn ewu tó burú jùlọ sí ẹ̀kọ́ àti ìṣe tiwantiwa wá láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀mọ̀wé onímọ̀-ẹ̀rọ-ìmọ̀-ẹ̀rọ tí kò fi bẹ́ẹ̀ ní ìkọ̀kọ̀ fún ìgbàgbọ́ ìṣèlú àti ìwà ìdìbò ti àwọn “àwọn tí kò dára.” Àìdọ́gba láàrín àwọn méjèèjì ni a fi hàn kedere nínú Àtúnṣe òfin tó kẹ́yìn Wọ́n gbé e kalẹ̀ sí ìdìbò ní Australia ní oṣù kẹwàá ọdún 2023. Àwọn olókìkí nínú ìjọba, àṣà, ẹ̀kọ́, ilé-iṣẹ́, àti àwọn oníròyìn ló ti àtìlẹ́yìn fún àtúnṣe náà jákèjádò. Síbẹ̀, ó jẹ́ bẹ́ẹ̀. ṣẹgun nípa àlà 60-40 tí àwọn ènìyàn fi ṣe pàtàkì.
Àìnítìjú tó wà nínú ìṣèlú ẹgbẹ́ òṣèlú ń mú kí ìjákulẹ̀ wáyé, ó sì tún ń fa ìparẹ́ ìgbàgbọ́ nínú àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìjọba tiwantiwa. Ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 2025, ilé-iṣẹ́ Pew Research Center gbé ìwé ìròyìn ọdọọdún rẹ̀ jáde. tiwantiwa itelorun-wonsi ní àwọn orílẹ̀-èdè mẹ́rìnlá tí owó wọn pọ̀ sí i. Jákèjádò Kánádà, Faransé, Jámánì, Gíríìsì, Ítálì, Japan, Netherlands, South Korea, Sípéènì, Sweden, UK, àti Amẹ́ríkà, ìpín mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n nínú ọgọ́rùn-ún àwọn àgbàlagbà ló fi ìtẹ́lọ́rùn hàn sí bí ìjọba tiwantiwa wọn ṣe ń ṣiṣẹ́, nígbà tí ìpín mẹ́rìnlélọ́gọ́ta nínú ọgọ́rùn-ún sọ pé wọn kò ní ìtẹ́lọ́rùn. Ní ọdún 2017, ní ìyàtọ̀ sí èyí, ìpín kan náà (49 nínú ọgọ́rùn-ún) àwọn ènìyàn ló ní ìtẹ́lọ́rùn àti àìnítẹ́lọ́rùn. Nígbà tí wọ́n fi ìdìbò náà sí orílẹ̀-èdè mẹ́tàlélógún ní ọdún tó kọjá, àìtẹ́lọ́rùn àárín jẹ́ ìpín mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n sí méjìlélógún nínú ọgọ́rùn-ún.
Ní Australia pẹ̀lú, ìṣèlú ẹgbẹ́ òṣèlú ti di èyí tí ó ń yípadà gidigidi láti àárín ọdún 2025. iwe iroyin atejade ni Australian Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kejì, ìtìlẹ́yìn fún ìṣọ̀kan àwọn ẹgbẹ́ Liberal-National ti dínkù láti ìpín 31.8 nínú ọgọ́rùn-ún tó ti burú tẹ́lẹ̀ nínú ìdìbò ní oṣù karùn-ún ọdún 2025 sí ìpín 18 nínú ọgọ́rùn-ún tó ti burú jáì ní oṣù kejì ọdún 2026; pé fún ẹgbẹ́ One Nation tó jẹ́ “olùfẹ́” tí Pauline Hanson, tó ti di olókìkí tẹ́lẹ̀, ti gòkè láti ìpín 6.4 sí ìpín 27 nínú ọgọ́rùn-ún; nígbà tí ìtìlẹ́yìn Labour ní ìpín 33 nínú ọgọ́rùn-ún ṣì wà ní ìsàlẹ̀ ìdìbò gbogbogbòò tó kéré jùlọ ní ìtàn, èyí tó jẹ́ ìpín 34.6 nínú ọgọ́rùn-ún.
Àwọn onímọ̀ràn sábà máa ń lo ‘Populist’ lọ́nà ẹ̀gàn. Síbẹ̀, ọ̀rọ̀ náà wá láti inú èrò ìfẹ́ gbogbogbòò láti ṣàpèjúwe àwọn ìlànà tí ó gbajúmọ̀ láàárín ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùdìbò tí wọ́n ti gbàgbọ́ pé àwọn ètò ìṣèlú, àṣà, ilé-iṣẹ́, ìmọ̀, àti àwọn olókìkí ìròyìn tí a ti gbé kalẹ̀ ń fi ṣe yẹ̀yẹ́ àti àìka àníyàn wọn sí. Èyí ló fà á tí àwọn ènìyàn fi ń ṣọ̀tẹ̀ sí àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú tí wọ́n jọra àti sí àwọn ẹ̀gàn àti àbùkù tí wọ́n jẹ́ olórí ìgbádùn wọn nínú àwọn àlàyé.
Ìyípadà àwọn ìdàgbàsókè wọ̀nyí ṣàlàyé ìdí tí àwọn ènìyàn kan fi ń rìn kiri ní ìwọ̀ oòrùn lónìí, àmì ẹgbẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tuntun kan tí ó ń pe ìfohùnṣọ̀kan àwọn olómìnira òsì lórí ìṣíwájú, òdo ààlà, àti ìṣèlú ìdámọ̀. Àkópọ̀ ipa àwọn agbára wọ̀nyí ni láti ṣẹ̀dá ilẹ̀ tí ó dára fún ìdàgbàsókè àwọn ẹgbẹ́ ọmọ ogun ajìjàgbara tí wọ́n ń lo èdè tí kò ṣe kedere lórí ààbò ààlà, àìní ààbò ọrọ̀ ajé, ìdúróṣinṣin àṣà, ìṣọ̀kan àwùjọ, àti ipò ọba orílẹ̀-èdè. Ìdí mìíràn tí àìnítẹ́lọ́rùn pẹ̀lú ipò lọ́wọ́lọ́wọ́ ń pọ̀ sí i ni àìdára tí àwọn ajìjàgbara tí ń pariwo ń ṣe sí ogún àwọn ọ̀làjú, àṣà, àti àwọn ìlànà ìwọ̀ oòrùn.
Ìdáhùn láti ọ̀dọ̀ àwọn ẹgbẹ́ ìdásílẹ̀ sábà máa ń jẹ́ láti fi ohun ìjà mú kí wọ́n lè fojú sí àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú àti àwọn olórí. Bí àwọn iná ìdènà sí àwọn òṣèlú ṣe ń wó lulẹ̀ lọ́kọ̀ọ̀kan lábẹ́ ìkọlù láti ọ̀dọ̀ àwọn olùdìbò tí wọ́n bínú, ààlà ìkẹyìn ti àwọn òṣèlú ni àwọn ilé ẹjọ́. Ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹfà ọdún 2024, ìtànkálẹ̀ gígùn kan tí ó tàn káàkiri ní ìlú náà New York Times ṣàpèjúwe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹgbẹ́ onítẹ̀síwájú tí wọ́n bẹ̀rù ewu sí ìjọba tiwantiwa láti ọwọ́ ìjọba Trump kejì. ‘Nẹ́ẹ̀tìwọ́ọ̀kì tí ó gbòòrò ti àwọn òṣìṣẹ́ Democratic, àwọn ajìjàǹgbara onítẹ̀síwájú, àwọn ẹgbẹ́ olùṣọ́ àti àwọn olóṣèlú Republican tẹ́lẹ̀,’ Times royin, o n mura lati pa eto ti a n reti run nipa fifi sori ẹrọ lawfare bi ohun ija ti o fẹ àti ṣíṣe àkójọ àwọn ẹjọ́ tó ṣeé ṣe kí wọ́n fi sílẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ àsìkò kejì Trump.
ipari
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Labour ní Ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ló jẹ́ àbájáde ìdíbo tí wọ́n dìbò fún àwọn Conservatives tí àwọn ìwà àìtọ́ ti ètò ìdìbò àkọ́kọ́ lẹ́yìn náà yí padà. Ní àfikún, àwọn ètò pàtàkì kan láti ọwọ́ ìjọba Starmer kò jẹ́ ara ìwé àdéhùn ìdìbò wọn nígbà tí àwọn ìlérí mìíràn tí wọ́n fi kún ìwé àdéhùn náà kò tíì ṣẹ. Wọ́n gbà pé òfin tó kan gbogbo ènìyàn bákan náà ni wọ́n ti bàjẹ́. ‘Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìkórìíra tí kò ní ìwà ọ̀daràn’ ni Orwellian gẹ́gẹ́ bí èrò àti pé kí àwọn ọlọ́pàá máa kọ wọ́n sílẹ̀ kí wọ́n sì jẹ́ kí wọ́n wà fún àwọn agbanisíṣẹ́ láti ṣàyẹ̀wò àkọsílẹ̀ àwọn tí wọ́n lè gbà síṣẹ́ yẹ kí ó jẹ́ ọ̀ràn àníyàn jíjinlẹ̀ fún ẹnikẹ́ni tí ó bá ń ṣàníyàn nípa ìṣọ̀kan agbára ní ìpínlẹ̀ náà. Bẹ́ẹ̀ náà ni agbára àwọn ẹgbẹ́ tí a yàn láti fa àkókò wọn sí ipò láìsí pé wọ́n wá ìdìbò tuntun nítorí ìfẹ́ àwọn tí ó wà ní ipò agbára.
Níbo ni gbogbo èyí ti fi ipò ìjọba tiwantiwa ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì sílẹ̀? Yóò jẹ́ ohun tó dùn mọ́ni láti rí i bóyá ìròyìn ìjọba tiwantiwa ọdún tó ń bọ̀ yóò rí i pé ó ti di “ìjọba tiwantiwa tí kò ní àbùkù,” “ìjọba tiwantiwa tí ó ní òmìnira díẹ̀,” àti “ìjọba tiwantiwa ìdìbò” láti ọwọ́ Economist Intelligence Unit, Freedom House, àti V-Dem.
Ìpínyà àtijọ́ ti apá òsì àti apá ọ̀tún ti di ohun àtijọ́. Àwọn ìbéèrè àṣà nípa ìdámọ̀ orílẹ̀-èdè àti ìwà rere ti wá ju ti àwọn onímọ̀ nípa ètò ọrọ̀ ajé apá òsì àti apá ọ̀tún lọ báyìí. Àti àìgbẹ́kẹ̀lé àwọn òṣèlú, àwọn ìròyìn, àti àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n ti di ohun pàtàkì nínú ìṣèlú ìwọ̀ oòrùn òde òní. Nítorí náà, ìpínyà tuntun wà láàárín okeere technocratic Gbajumo ni Alliance pẹlu orilẹ-elites lòdì sí àwọn ohun tí ó wù wọ́n, àwọn ìlànà, àti àwọn ohun tí àwọn ènìyàn orílẹ̀-èdè fẹ́ràn. Èyí dé orí àsìkò àwọn ọdún àjàkálẹ̀-àrùn tí ó mú kí kíláàsì kọ̀ǹpútà alágbèéká Zoom lòdì sí àwọn òṣìṣẹ́.
Àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú apá ọ̀tún díẹ̀ ni àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú wọn gbà pé wọ́n fẹ́ láti máa gbé àwọn ìlànà àṣà ìbílẹ̀ ti òmìnira àti ẹrù iṣẹ́ ẹnìkọ̀ọ̀kan, òmìnira ọ̀rọ̀ sísọ, ìjọba kékeré, àti owó orí àti ìnáwó tí kò tó nǹkan lárugẹ. Nítorí náà, ìgbàgbọ́ àìdánilójú pé àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú ni wọ́n ń darí ìṣèlú níbi tí àwọn ọ̀ràn tí ó ṣe pàtàkì jùlọ fún àwọn aráàlú, ìyàtọ̀ nínú orúkọ àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú méjèèjì tí ó jẹ́ ti àtẹ̀yìnwá ti di ìyàtọ̀ láìsí ìyàtọ̀.
Lọ́nà tó yani lẹ́nu, dípò kí wọ́n tilẹ̀ gbìyànjú láti lóye àti láti dáhùn sí àwọn ẹ̀dùn ọkàn àwọn olùgbé wọn, àwọn ẹgbẹ́ pàtàkì dara pọ̀ mọ́ ẹ̀gàn àwọn olókìkí ní fífi ìrẹ̀wẹ̀sì kọ àwọn ẹgbẹ́ olókìkí gẹ́gẹ́ bí ohun èlò ìkùnsínú, wọ́n di ìgbàgbọ́ wọn mú pé ní àkókò tí ó ṣòro nínú ìdìbò, àwọn olùdìbò wọn kò ní ní ibòmíràn láti lọ. Àyàfi bí ó ti ń pọ̀ sí i, wọ́n ń ṣe bẹ́ẹ̀ sí àwọn ẹgbẹ́ ológun tí wọ́n ní òye tó jinlẹ̀ nípa ohun tí wọ́n dúró fún, tí wọ́n sì dúró lórí àníyàn àwọn ènìyàn ojoojúmọ́ tí wọ́n ń ṣe é ní líle, tí wọ́n sì ń fún àwọn olùdìbò ní àwọn àṣàyàn gidi.
-
Ramesh Thakur, ọmọ ile-iwe giga ti Ile-ẹkọ Brownstone kan, jẹ Akọwe-Agba Iranlọwọ Iranlọwọ ti United Nations tẹlẹ, ati alamọdaju emeritus ni Ile-iwe Crawford ti Eto Awujọ, Ile-ẹkọ giga ti Orilẹ-ede Ọstrelia.
Wo gbogbo awọn ifiweranṣẹ
