Bí gbogbo ayé ṣe ń bínú gidigidi lórí àwọn ìṣípayá tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ wáyé nípa ẹjọ́ Epstein nípa àwọn ọlọ́lá wa tí a ti kọ̀ sílẹ̀ - tí a ń ṣàníyàn nípa àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì agbára, àwọn ọkọ̀ òfúrufú àdáni, àwọn àkọọ́lẹ̀ báńkì ní Virgin Islands, àwọn mínísítà ilẹ̀ Faransé, àwọn ọba ilẹ̀ Yúróòpù, àwọn ilé iṣẹ́ amòye àjèjì, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ - mo ní ìrètí tí ó yàtọ̀ pátápátá. Àti, lọ́nà ìyanu, ìrètí díẹ̀.
Ó ṣòro láti mú kí ojú rẹ kúrò lára ìbàjẹ́ tó wà níta gbangba, ṣùgbọ́n mo rí ara mi tí mo ń ronú nípa ohun tó lè dìde ní ipò rẹ̀. Kì í ṣe ẹgbẹ́ mìíràn tí wọ́n ń lo aṣọ ìpakà tàbí tí wọ́n ń tẹ àwọn ọ̀rọ̀ ìpakà mọ́ra ni mò ń sọ̀rọ̀ nípa wọn, bí kò ṣe ẹgbẹ́ kan tí ó dákẹ́ jẹ́ẹ́, tí ó dà bíi pé wọ́n ní agbára láti gba ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìwà rere sí ìlànà ìṣèlú tuntun kan. Àpẹẹrẹ tuntun yìí ti bẹ̀rẹ̀ sí í fara hàn nínú ẹgbẹ́ MAHA. Ó lè má tíì jẹ́ ẹgbẹ́ kan tí ó gbára dì pátápátá, ṣùgbọ́n ó dájú pé ó dà bí irú ẹni tí ó ní ìrètí.
Mi ò lè sọ ọ́ tó: Ìṣẹ̀lẹ̀ ìpìlẹ̀ MAHA ni ìṣẹ̀lẹ̀ Covid. Fún ọ̀pọ̀ ènìyàn, ó dúró fún àkókò tó bani lẹ́rù jùlọ nínú ìgbésí ayé wa. Ohun tó ṣẹlẹ̀ láàárín ọdún 2020 sí 2022 kì í ṣe àríyànjiyàn ìlànà tàbí ìjàkadì ẹgbẹ́ òṣèlú lásán. Ó jẹ́ àkókò tí ìjọba, àwọn ilé iṣẹ́ ìròyìn àtijọ́, Big Tech, àwọn ilé iṣẹ́ oògùn, àti ọ̀pọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ ilé iṣẹ́ gbogbo gbà pẹ̀lú ìtara pé àwọn òfin déédéé kò sí nílò mọ́, pé wọ́n lè ṣe ohunkóhun tí wọ́n bá fẹ́ sí ara àwọn ènìyàn, fipá mú kí wọ́n fipá mú àwọn ọmọdé, kí wọ́n pinnu ẹni tí wọ́n máa gbà láyè láti máa gbọ́ bùkátà ara wọn, àti pé àwọn ìwà wọ̀nyí kì í ṣe pé wọ́n gbà láyè nìkan, ṣùgbọ́n wọ́n gbọ́dọ̀ ṣe ohun tó tọ́.
Ìrúfin náà jinlẹ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi dà bí ẹni pé ó jẹ́ ti ara. Ìhùwàpadà ojú-ara tí ọ̀pọ̀ nínú wa ní - tí a sì ń nímọ̀lára rẹ̀ - ni ìkọlù tó ga jùlọ sí ohun tí George Orwell pè ní ìwà rere gbogbogbòò, èyí tí ó fi ń tọ́ka sí àwọn ìwà rere pàtàkì ti àwọn ènìyàn lásán, ní ìyàtọ̀ sí àwọn onímọ̀-ọkàn tàbí àwọn ọkùnrin alágbára.
Orwell tí ó sún mọ́ ọn jùlọ ni a rí nínú ìwé àtúnyẹ̀wò rẹ̀ ní ọdún 1944 Awọn Raffles ati Arabinrin Blandish, níbi tí ó ti fi ìyàtọ̀ hàn láàárín àwọn iṣẹ́ ìwé méjì, ti EW Hornung Àwọn ẹ̀rọ Raffles àti ti James Hadley Chase Kò sí Orchid fún Miss BlandishRaffles, olè ọlọ́ṣà (irú Arsène Lupin ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan), ń ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ òfin tí a kò sọ tí a túmọ̀ sí pé “àwọn nǹkan kan ‘kò ṣe,’” àti pé èrò ṣíṣe wọ́n kò sábà máa ń dìde. Láìsí ìgbàgbọ́ ìsìn tàbí ètò ìwà rere, ó ń tẹ̀lé àwọn òfin kan ní ìdàkejì.
Àpẹẹrẹ kan ṣoṣo láti fúnni ni: Àwọn Raffles kò ní lo àlejò lọ́nà àìtọ́, èyí tí ó túmọ̀ sí wípé ó lè jalè ní ilé tí wọ́n pè é sí, ṣùgbọ́n kò ní ṣe sí olùgbàlejò. Kò gbọdọ̀ pa ènìyàn, kò yẹra fún ìwà ipá, ó jẹ́ “alágbára bó tilẹ̀ jẹ́ pé kò ní ìwà rere nínú ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn obìnrin,” ó sì jẹ́ olùfẹ́ orílẹ̀-èdè gidigidi (ó fi ago wúrà kan tí wọ́n jí láti ilé ìkóhun-ìṣẹ̀ǹbáyé-sí ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ránṣẹ́ sí Ayaba, ní àkókò kan tí ó hàn gbangba, ní ọjọ́ Àjọ̀dún Dídámọ́ńdì). Òfin rẹ̀ jẹ́ ti àwùjọ dípò kí ó jẹ́ ohun tí ó tọ́ tàbí ohun tí kò tọ́ pátápátá.
Ní ìyàtọ̀, ti James Hadley Chase Kò sí Orchid fún Miss BlandishOrwell ti sọ pé, ó ń yìn “agbára ìmòye” àwọn òǹkàwé, ó sì ń fún wọn ní àsálà kì í ṣe sí ìgbésẹ̀ ṣùgbọ́n sí ìwà ìkà àti ìwà àìtọ́ ìbálòpọ̀. Ó jẹ́ ìwé ìtàn kan níbi tí ìdùnnú náà wà nínú ìṣàkóso.
Orwell rí fọ́ọ̀kì náà lójú ọ̀nà níbẹ̀ gan-an. Ọ̀nà kan ń pa ayé mọ́ níbi tí ìyanu ti ṣeé ṣe. Èkejì, tí ó jẹ́ pé ó ní ìfẹ́ ọkàn sí ìdánilójú, ń darí sí ẹgbẹ́ olùṣàkóso tí a ń lo ọjọ́ wa ní ẹ̀gàn - kì í ṣe nítorí pé wọ́n lágbára, ṣùgbọ́n nítorí pé wọ́n jẹ́ aláìníwà. Wọn kì í ṣe pé wọ́n kàn fẹ́ ṣàkóso nìkan; wọ́n fẹ́ kí o dúpẹ́ lọ́wọ́ wọn nígbà tí wọ́n ń tẹ́ ọ lógo. Wọ́n ń béèrè pé kí o fi ìtìjú rẹ sínú ara rẹ àti pẹ̀lú ọkàn àwọn ọmọ rẹ nígbà tí wọ́n ń ṣeré. Wọ́n ń ṣàkóso ọ̀rọ̀ rẹ, oorun rẹ, ètò ààbò ara rẹ gan-an, wọ́n sì ń so àwọn àbájáde àwọn àyẹ̀wò wọn lórí rẹ pọ̀ gẹ́gẹ́ bí dátà sínú àwọn dátà àti àwọn ìwọ̀n ìtẹ̀lé wọn.
Ìwà àìtọ́ yẹn ló ti jẹ́ ohun tó ń fa ìṣọ̀tẹ̀ àwọn olóṣèlú tó di èrè ìṣèlú ní ọdún 2015. Ìbínú náà tọ́. Ìmọ̀lára ìṣọ̀tẹ̀ jinlẹ̀. Ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìgbìmọ̀ tó gbìyànjú láti gbé ìbínú yẹn ga ni wọ́n ń ta ọjà àtijọ́ kan náà pẹ̀lú orúkọ tuntun.
Lo wákàtí díẹ̀ ní àwọn agbègbè Democratic Socialist ti Amẹ́ríkà, ní àwọn ìpàdé MAGA kan, ní àwọn ìpàdé òmìnira, láàrín àwọn Kátólíìkì tí wọ́n jẹ́ alákòóso, àwọn aláṣẹ ìjọba Faransé, tàbí èyíkéyìí nínú àwọn mìíràn tí wọ́n pè ní “àwọn olórí tí kò dára”, ẹ̀rí náà kò sì ṣeé yẹ̀ sílẹ̀: ebi kan náà fún pàṣán, ìmọ́lẹ̀ kan náà ní ojú tí ó sọ pé “Ìgbà wa nísinsìnyí.”
Wọ́n ń gbàdúrà sí àwọn ènìyàn mímọ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, wọ́n ń wọ àsíá ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, wọ́n ń wàásù ìhìnrere ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ṣùgbọ́n ẹ má ṣe jẹ́ kí a tàn yín jẹ: ìdúró náà jọra. Ju gbogbo rẹ̀ lọ, wọ́n rò pé ìṣèlú, ní ìrísí rẹ̀ tí ó rẹlẹ̀ jùlọ, ni ìrìn àjò ńlá ti ìgbésí ayé. Lóòótọ́, wọ́n ti mutí yó.
Èyí tún yàtọ̀ pátápátá sí ìwà rere Orwell, èyí tí ó dúró lórí “ìbẹ̀rù ìṣèlú” rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Simon Leys ṣe sọ. Orwell “kórìíra ìṣèlú,” Leys kọ̀wé, èyí tí ó jẹ́ àríyànjiyàn fún òǹkọ̀wé kan tí “kò lè fẹ́ imú rẹ̀ láìsí ìwà rere lórí àwọn ipò tí ó wà nínú iṣẹ́ ọwọ́.” Síbẹ̀, gẹ́gẹ́ bí olùkọ̀wé ìtàn ìgbésí ayé Orwell, Bernard Crick, ti sọ nígbà kan rí, “[ó] jiyàn fún ipò pàtàkì ti ìṣèlú láti dáàbò bo àwọn ìlànà tí kì í ṣe ti ìṣèlú.”
Nígbà tí Orwell ń ṣe àwọn ìrúnú bíi títẹ̀jáde ìyìn àkànṣe nínú ìwé ìròyìn àwọn ológun òsì kan, “ó jẹ́ láti rán àwọn òǹkàwé rẹ̀ létí pé, ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwọn ohun pàtàkì, ohun tí kò ṣe pàtàkì àti ohun tí kò nípẹ̀kun yẹ kí ó ṣáájú ìṣèlú.” Orwell kọ́ pé ìṣèlú kì í ṣe ìdíje ọlọ́lá; gẹ́gẹ́ bí Leys ṣe sọ, ajá wèrè kan, tí ó ń nà sí ọ̀fun èyíkéyìí, àwòrán náà sì yẹ kí ó ru gbogbo àfiyèsí wa sókè.
Bí a ṣe ń bẹ̀rẹ̀ sí í rí ìyàsọ́tọ̀ nínú ìṣèlú tí ó tún ń di eléwu, eyín ìṣèlú ti ṣetán láti ya gbogbo ìwà àwùjọ run bí a kò bá kíyèsí.
Ìgbóná òṣèlú òde òní lè yàtọ̀ sí ti ọdún 1930 ní Sípéènì, ṣùgbọ́n àwọn ìdí tí a fi ń tako wa ṣì jọ èyí tí Orwell sọ nígbà tí ó kọ̀wé, nínú Ile si Catalonia“Tí o bá ti béèrè lọ́wọ́ mi ìdí tí mo fi dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ọmọ ogun, ìbá ti dáhùn pé: ‘láti bá ìjọba fascism jà,’ tí o bá sì ti béèrè lọ́wọ́ mi ohun tí mò ń jà fún, ìbá ti dáhùn pé: ‘Ìwà rere gbogbogbò.’” Ìbéèrè tó bọ́gbọ́n mu tó ń jáde láti inú èyí – èyí tí àwọn olórí tí a ti kọ̀ sílẹ̀ ń gbàgbé nígbà gbogbo àti èyí tí ọ̀pọ̀ àwọn ẹgbẹ́ tí wọ́n ń díje pẹ̀lú àwọn olórí ogun kò fiyèsí rárá – ni láti tún ọ̀rọ̀ Jean-Claude Michéa sọ: báwo la ṣe lè sọ ìwà rere gbogbogbò di ohun gbogbo?
Nítorí náà ni ẹgbẹ́ MAHA ṣe dá ẹgbẹ́ sílẹ̀, ìdí nìyẹn tí ó fi yàtọ̀ sí àwọn ẹgbẹ́ mìíràn nínú ẹgbẹ́ òṣèlú. Ẹgbẹ́ òmìnira ìlera tí ó di MAHA jẹ́ nípa ìwà rere gbogbogbò.
Mo kọ́kọ́ nímọ̀lára rẹ̀, ní oṣù kìíní ọdún 2022, níbi ìṣẹ́gun tí ó kó ìjẹun ní Death the Mandate. Mo wò ó bí ó ṣe ń kó ipa gidi nínú ìpolongo RFK, Jr.. Ní Rescue the Republic, ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2024, mo rí i bí ìṣọ̀kan náà ṣe le koko. Ìgbà náà ni wọ́n ti fọwọ́ sí àjọṣepọ̀ àjèjì láàárín ìṣọ̀kan MAGA àti ìṣọ̀kan òmìnira ìṣègùn, tí MAHA sì di.
Ohun tó mú kí àwùjọ yìí yàtọ̀ kì í ṣe ìwé ìlànà tó dára jù tàbí ìfiranṣẹ́ tó rọrùn. Ó jẹ́ ìṣesí tó ń fa ìbànújẹ́ nígbà tí ìṣèlú bá sún mọ́ ara jù. Àwọn ènìyàn MAHA ń sọ̀rọ̀ nípa àjẹsára ìgbà ọmọdé, nípa ìwọ̀n àrùn onígbà pípẹ́, nípa oúnjẹ tí a ń jẹ, nípa lílo oògùn jù, nípa mímú ìgbẹ́kẹ̀lé nínú sáyẹ́ǹsì padà bọ̀ sípò, ṣùgbọ́n lábẹ́ èdè náà ni ìkọ̀sílẹ̀ tó jinlẹ̀ wà: a kò ní jẹ́ kí ẹ sọ ara wa di ààlà ìkẹyìn ti Ilẹ̀ọba. A kò ní jẹ́ kí “ìlera” di ẹ̀sìn tuntun tí ó fún gbogbo ìfipá múni láyè láti ṣe nǹkan tí ẹ ti lá rí.
Onímọ̀ ọgbọ́n èrò-orí Paul Kingsnorth ti kéde ìgbà Covid gẹ́gẹ́ bí “ìfihàn.” Kòkòrò àrùn náà kò ṣẹ̀dá àwọn ìlà tí ó fọ́ nínú àwùjọ; ó tan ìmọ́lẹ̀ sí wọn. Àwọn ìròyìn àtijọ́ wó lulẹ̀ sí ìpolongo ọlọ́gbọ́n. Àfonífojì Silicon di Ilé-iṣẹ́ Òtítọ́. Àwọn olóṣèlú kúnlẹ̀ níwájú agbára ilé-iṣẹ́ nígbà tí wọ́n ń wàásù “Tẹ̀lé ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì.” Ó mú kí a rí i kedere pé gbogbo wa ti jẹ́ alákòóso fún ìgbà pípẹ́ nípasẹ̀ ẹgbẹ́ àlùfáà tí ó burú ju ti Ṣọ́ọ̀ṣì Roman Catholic lọ kí Àtúnṣe Ìsìn tó bẹ̀rẹ̀.
Ju gbogbo rẹ̀ lọ, Kingsnorth kọ̀wé pé, “ó ti fi ìwà apàṣẹwàá tí ó wà lábẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn hàn, tí ó sì máa ń yọjú ní àkókò ẹ̀rù.” Ó yà wá lẹ́nu láti rí “àwọn oníròyìn ìròyìn tí wọ́n ń pè fún ìfòfindè àwọn alátakò wọn nínú ìṣèlú, àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n ìmọ̀ ọgbọ́n orí tí wọ́n ń dá àdéhùn ìfipamọ́ sí àwọn ènìyàn, àti àwọn ẹgbẹ́ olùgbèjà ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn tí wọ́n ń dákẹ́ nípa ‘àwọn ìwé ìrìnnà àjẹsára.’” A kò lè ṣe àgbéyẹ̀wò bí a ṣe ń wo “ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìyípadà òṣèlú òsì sí ìgbìmọ̀ apàṣẹwàá tí ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ nígbà gbogbo, àti àìmọye ‘àwọn olùfẹ́’ tí wọ́n ń gbógun ti òmìnira.”
Ọgọ́rọ̀ọ̀rún mílíọ̀nù ènìyàn ló ní ìrírí èyí kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àríyànjiyàn tí a ó máa jiyàn lé lórí, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ọgbẹ́. Ohun kan tí a ti sọ di aláìmọ́ ti jẹ́ àbùkù. Èyí kọjá àwọn ẹ̀tọ́ àròsọ àti àwọn ìfẹ́ ìlànà. A ń sọ̀rọ̀ nípa ìpìlẹ̀ ìṣètò tí ó sọ pé: o kò ṣe àwọn nǹkan kan sí ara àwọn ènìyàn mìíràn láìfẹ́ẹ́ ṣe ìfẹ́ wọn, tí o sì ń pè é ní ìwà rere.
O kò ní tì àwọn ọmọdé mọ́ kúrò ní ibi ìṣeré. O kò ní fipá mú àwọn abẹ́rẹ́ ìwádìí nígbà tí o bá ń purọ́ nípa àwọn ìwádìí náà. O kò ní yí oògùn padà sí ìdánwò ìdúróṣinṣin. O kò ní wo ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ohun ìní àwọn àlùfáà ìtọ́jú ìlera ti ìjọba. Àwọn wọ̀nyí kì í ṣe àwọn ibi tí a lè fojú rí fún ìjíròrò; wọ́n jẹ́ ìlà inú iyanrìn.
Bóyá kò sí ìwé ìtàn òde òní tó dáa jù láti sọ̀rọ̀ nípa ìfipá mú ìjọba onílàákàyè ju ìwé ìtàn dystopian Juli Zeh ti ọdún 2009 lọ. Ọna naaÓ kọ̀wé nípa àwùjọ kan tí ó bẹ̀rù àìsàn débi pé ó sọ ìlera pípé di ọ̀nà ìbílẹ̀ kan ṣoṣo tí ó tọ́. Fi àkọsílẹ̀ oorun rẹ, ìgbésẹ̀ rẹ, àti àmì ẹ̀jẹ̀ rẹ ránṣẹ́ ní gbogbo oṣù. Ìdánrawò jẹ́ dandan. Ìyípadà kì í ṣe ohun tí kò dára nìkan; ó jẹ́ ìdìtẹ̀, ẹ̀ṣẹ̀ sí gbogbo ẹgbẹ́.
Ìjọba náà pè é ní Ìmọ́lẹ̀ Kejì, lẹ́yìn tí èyí àkọ́kọ́ wó lulẹ̀ ní àkókò ìparun tí ó rí àwọn èrò bíi orílẹ̀-èdè, ẹ̀sìn, àti ìdílé tí ó pàdánù ìtumọ̀ wọn tí ó sì fi àwọn ènìyàn sílẹ̀ ní ìyàsọ́tọ̀, láìní ìtọ́sọ́nà, ìbẹ̀rù, àti àìsàn pẹ̀lú wàhálà àti àìní ète. Ojútùú wo ni? Jẹ́ kí ìlera jẹ́ iṣẹ́ pàtàkì jùlọ fún àwọn aráàlú. Jẹ́ kí ara jẹ́ ààlà tuntun tí ìjọba lè gbé àṣẹ kalẹ̀ lórí. Gẹ́gẹ́ bí gbogbo ìtàn àròsọ rere, Ọna naa kì í ṣe nípa ayé àròjinlẹ̀. Ó ń mú kí òtítọ́ pọ̀ sí i láti fipá mú wa láti rí ohun tí ó wà níwájú wa.
Ó bani nínú jẹ́ pé, ayé Ọna naa kì í ṣe àfihàn ọjọ́ iwájú; ó jẹ́ àwòrán ìsinsìnyí wa. Christopher Lasch sọ ọ́ ní ìgbà pípẹ́ sẹ́yìn: ipò ìtọ́jú, níbi tí a ti fi ìmọ́tótó ọpọlọ rọ́pò ìwòsàn àwọn ọkàn, ìgbàlà nípasẹ̀ àwọn ìmọ̀lára tí kò lágbára, ogun lòdì sí ibi nípasẹ̀ ogun lòdì sí àníyàn, níbi tí a ti fi ọ̀rọ̀ ìṣègùn rọ́pò ọ̀rọ̀ ìṣègùn sí ti ìṣèlú. Àjọ Ìlera Àgbáyé fún àlùfáà tuntun ní àwọn ìlànà àgbáyé rẹ̀, ó túmọ̀ ìlera gẹ́gẹ́ bí “ìlera ara, ti ọpọlọ àti ti àwùjọ pátápátá,” ìtumọ̀ kan tí ó gba àṣẹ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ níbikíbi.
Thomas Szasz rí òpin rẹ̀ pẹ̀lú òye àìláàánú: nígbà tí a bá gba àwọn ìlànà ìlera láyè láti fipá múni ṣiṣẹ́ nígbà tí àwọn ìlànà ìwà rere àti ti ìṣèlú kò bá sí, àwọn tí wọ́n fẹ́ fipá múni ṣiṣẹ́ yóò kàn mú kí ẹ̀ka “ìlera” pọ̀ sí i títí yóò fi gbé gbogbo nǹkan mìíràn mì. A ti wo ìdàgbàsókè yẹn fún ààbọ̀ ọ̀rúndún. Àkókò Covid ni nígbà tí ó yára di ohun tí a lè rí.
Ìròyìn tó jinlẹ̀ jùlọ ti MAHA ni pé ó kọ̀ láti jẹ́ kí ìdàgbàsókè náà máa bá a lọ láìsí ìpèníjà. Ìgbésẹ̀ náà para pọ̀ mọ́ Robert F. Kennedy, Jr. kì í ṣe nítorí pé ó jẹ́ ẹni tó ní agbára ìdarí jùlọ, ṣùgbọ́n nítorí pé ó fẹ́ sọ ohun tí àwọn mílíọ̀nù ènìyàn nímọ̀lára nínú egungun wọn sókè: ara kì í ṣe ohun ìní ìjọba, “ìlera” kì í sì í ṣe àyẹ̀wò òfo fún ìṣàkóso pátápátá.
Àìgbọ́ràn yẹn ló mú kí MAHA nímọ̀lára, fún ìgbà àkọ́kọ́ nínú ìgbésí ayé mi, bí ohun tó ju ìgbìyànjú mìíràn lọ fún òrùka agbára.
Èyí tó tún ṣe pàtàkì jùlọ ni pé, ìrírí mi ní àwọn agbègbè MAHA ti fi hàn pé àwọn olókìkí wọn gba àìní fún ìdúróṣinṣin ní ìrísí ìwà ara ẹni ní pàtàkì. Wọ́n gbé e kalẹ̀ ní Washington, DC, ní ibi ìjókòó MAHA, níbi tí àwọn olórí tuntun NIH ti ṣàlàyé ìran wọn. Kò dà bí ohun tí mo gbọ́ tàbí rí láti ọ̀dọ̀ àwọn aláṣẹ DC rí.
Ohun àjèjì fún onímọ̀ sáyẹ́ǹsì, pàápàá jùlọ ẹni tí ó wà ní ipò olórí ilé-ẹ̀kọ́ kan tí ó ń fún ìwádìí ìṣègùn ní nǹkan bí $40 bilionu lọ́dọọdún, olùdarí NIH, Jay Bhattacharya, kò sọ̀rọ̀ bí ẹni tí kò mọ nǹkan kan. Kò wàásù àsálà kúrò nínú ìṣẹ̀dá, sí ìtayọ kúrò nínú ayé ohun ìní tí àwọn olórí pàtàkì tí wọ́n ní ìsopọ̀ pàtàkì pẹ̀lú òfin àgbáyé tàbí àǹfààní sí ìmọ̀ ìkọ̀kọ̀ ń darí.
Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú gbígbà ìwà rere láti ọ̀dọ̀ àwùjọ àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tí wọ́n fi agbára tí kì í ṣe tiwọn fún ara wọn nígbà tí wọ́n pe gbogbo ayé láti máa wo àwọn aládùúgbò wọn gẹ́gẹ́ bí ewu ìṣẹ̀dá. Nítorí ìrúfin ìwà rere pàtàkì yẹn, àwọn ènìyàn pàdánù ìgbẹ́kẹ̀lé nínú àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì wọn tí wọ́n ń wò gẹ́gẹ́ bí àgbò tí ó jẹ́ olódodo ara-ẹni báyìí. Olú-ọba Sáyẹ́ǹsì wà ní ìhòhò àti ìran tuntun NIH ni láti tún wọ ọ́ ní aṣọ, pẹ̀lú sùúrù àti ìrẹ̀lẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ète tí a sọ jẹ́ ti ìfẹ́ ọkàn (Bhattacharya dámọ̀ràn ìyípadà sáyẹ́ǹsì kejì), ohùn náà kò jẹ́ ti ìfọkànsìn rárá.
Ní kúkúrú, àríyànjiyàn Bhattacharya ni pé sáyẹ́ǹsì ń jìyà “ìṣòro ìyípadà,” èyí tí ó túmọ̀ sí pé ní ọwọ́ kan àwọn ìṣírí nínú ìwádìí ìṣègùn ń san èrè fún àwọn àwárí tuntun, tuntun, ńlá tí ó ń ba àwọn àbájáde tí a lè tún ṣe àti èyí tí a lè tún ṣe jẹ́, àti ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀ pé àwùjọ ìwádìí ìṣègùn kò ṣe òótọ́ nípa gbígbà pé àwọn kùnà ni.
Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, ó ń sọ fún wa pé NIH ní àwọn ibi ìdọ̀tí tó tóbi tó wúrà, àti pé dípò kí a bẹ̀rẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ láti wá àwọn ìwòsàn ìyanu tó máa ń gba ọ̀pọ̀ ọdún kí gbogbo ènìyàn tó lè rí wọn, ó yẹ ká máa kó àwọn èso tó rọrùn láti jẹ tí a lè lò fún wa pẹ̀lú àwọn oògùn tí a tún lò, oúnjẹ tó dára jù àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, pẹ̀lú àníyàn nípa owó tí a lè san.
Ọ̀rọ̀ tó lágbára ni èyí, àmọ́ nǹkan kan wà nípa Bhattacharya, àti pé ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn tó wà pẹ̀lú rẹ̀ ló ń mú kí wọ́n ní ìgbẹ́kẹ̀lé. Ọ̀kan lára àwọn ẹ̀kọ́ tí mo kọ́ láti ọ̀pọ̀ ọdún tí mo ti ń ka ìwé àwọn onísìn aláìgbọràn àti lílo àkókò ní àwọn ẹgbẹ́ aláìgbọràn ni pé tí o bá fẹ́ sọ ayé di ibi tó dára jù, ibi tó dára jù láti bẹ̀rẹ̀ ni láti sọ àwùjọ náà di àpẹẹrẹ ohun tí àjọṣepọ̀ ènìyàn lè jẹ́. Nínú èyí, mo ronú nípa Wendell Berry ńlá, ẹni tó kọ̀wé pé “[àwọn Amish] nìkan ni àwọn Kristẹni tí mo mọ̀ nípa wọn tí wọ́n ń ṣe àdúgbò tó lágbára ti àwọn ìwé Ìhìn Rere.”
Wọ́n bọ̀wọ̀ fún òfin kejì Jésù Kristi pé “Fẹ́ràn Aládùúgbò Rẹ Bí Ara Rẹ,” nípa àìfi àwọn ẹ̀rọ ìmọ̀ ẹ̀rọ rọ́pò ìdílé àti aládùúgbò wọn. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, àwọn ọ̀tọ̀kùlú tí wọ́n ṣètò tí wọ́n gbé ìlànà ìṣèlú tuntun kan gbọ́dọ̀ fi àwọn ìlànà ìwà tí ó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé hàn, irú “ọlọ́lá Oblige"Ìwà rere, tí ó bá fẹ́ gba ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìwà rere ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn. (Dájúdájú, èyí gan-an ni ohun tí àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n wa lọ́wọ́lọ́wọ́, àti àwọn tí wọ́n fẹ́ rọ́pò wọn, kùnà láti lóye tàbí kí wọ́n tilẹ̀ gbà.)
Ǹjẹ́ ìwà rere yìí yóò yege ìfarakanra pẹ̀lú agbára? Ìyẹn wà lára ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìbéèrè ìgbà díẹ̀ tí ó kún fún wọn. A mọ̀ pé ìtàn kò fi bẹ́ẹ̀ dáa fún irú àwọn tẹ́tẹ́ bẹ́ẹ̀. Orwell fúnra rẹ̀ kò sì gbàgbọ́ nínú àwọn òpin ayọ̀ (wo, àwòrán rẹ̀ nípa bàtà tí ń tẹ ojú láìdáwọ́dúró). Ṣùgbọ́n bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó wà pẹ́, MAHA yẹ kí ó fi agbára mú wa láti kíyèsí. Kì í ṣe nítorí pé ó ṣèlérí párádísè, kì í ṣe nítorí pé ó ní gbogbo ìdáhùn, ṣùgbọ́n nítorí pé ó sọ fún wa pé àwọn nǹkan kan kò ṣe. Ìdí nìyẹn tí mo fi rò pé, láti ṣe bẹ́ẹ̀.
-
Renaud Beauchard is oniroyin Faranse kan pẹlu Tocsin, ọkan ninu awọn media olominira ti o tobi julọ ni Ilu Faranse. O ni ifihan ọsẹ kan ati pe o da ni DC.
Wo gbogbo awọn ifiweranṣẹ
