Ni kan laipe Iṣẹlẹ Ile-ẹkọ Brownstone, mo sọ̀rọ̀ lórí ìgbìmọ̀ kan nípa pàtàkì ṣíṣe ìdájọ́ ìlera gbogbogbòò nípa ipa gidi wọn ní ayé — nípa bóyá wọ́n ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti gbé ìgbésí ayé gígùn àti ní ìlera ní tòótọ́.
Mo ṣẹ̀ṣẹ̀ kọ̀wé nípa rẹ̀ Àyẹ̀wò mammography, àti bí ìwádìí ti fi hàn pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ń ṣàwárí àwọn àrùn jẹjẹrẹ ọmú púpọ̀ sí i, kò dín ikú gbogbogbò kù.
Nígbà ìjíròrò náà, ẹnìkan gbé ọ̀rọ̀ náà kalẹ̀ nípa àyẹ̀wò àrùn jẹjẹrẹ prostate àti ìdánwò PSA.
Ìbéèrè tó tọ́ ni — nítorí pé àwọn ohun tó jọra pẹ̀lú mammography déédéé jẹ́ ohun tó yani lẹ́nu. Àwọn ètò méjèèjì dúró lórí ọgbọ́n ìfàmọ́ra kan náà: wá àrùn jẹjẹrẹ ní ìbẹ̀rẹ̀, tọ́jú rẹ̀, kí o sì gba ẹ̀mí là. Ó dún kedere, àbí bẹ́ẹ̀ kọ́?
Ṣùgbọ́n àwọn ìwádìí tuntun lórí ìṣàyẹ̀wò àrùn jẹjẹrẹ prostate — ọdún mẹ́tàlélógún nínú rẹ̀ — daba pe ileri yii, paapaa, ti kuna idanwo pataki julọ: ìwò iku.
Nígbà tí àwọn nọ́mbà kò bá ìlérí mu
Ìwádìí àyẹ̀wò tí wọ́n ṣe ní ilẹ̀ Yúróòpù bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1993, ó sì fi àwọn ọkùnrin tó lé ní 160,000 tí wọ́n wà láàárín ọmọ ọdún 55 sí 69 sílẹ̀. Wọ́n pè ìdajì wọn láti ṣe àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ PSA déédéé; àwọn yòókù kò ṣe bẹ́ẹ̀.
Lẹhin ọdun 23 ti atẹle, atejade ni New England Journal of Medicine, awọn abajade wa ni isalẹ.
Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ tẹ́lẹ̀, ìwádìí náà mú kí a rí i pé àrùn jẹjẹrẹ prostate pọ̀ sí i tó 30%. Síbẹ̀síbẹ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn jẹ́ àrùn jẹjẹrẹ tí kò léwu rárá tí kì bá tí fa ìpalára láé.
Àwọn ọkùnrin tí wọ́n ṣe àyẹ̀wò náà ní Ewu iku lati aisan akàn pirositeti dinku 13% ju àwọn tí a kò ṣe àyẹ̀wò lọ.
Ṣùgbọ́n ìyàtọ̀ yẹn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó dún bí ohun tó yani lẹ́nu, ó dínkù gidigidi nígbà tí a bá túmọ̀ rẹ̀ sí àwọn nọ́mbà pípé: 1.4% sí 1.6%, idinku patapata ti 0.2% (wo awonya).
Ikú àrùn jẹjẹrẹ ọ̀pọ́-iṣẹ́
Iyẹn túmọ̀ sí wípé o ní láti ṣe àyẹ̀wò nǹkan bí ọkùnrin 500 láti dènà ikú kan láti inú àrùn jẹjẹrẹ prostate — àwọn 499 yòókù kò rí àǹfààní kankan.
Ṣugbọn eyi ni koko pataki naa — iye iku apapọ kanna ni nínú àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì (wo àwòrán ní ìsàlẹ̀).
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n rí àwọn àrùn jẹjẹrẹ tó pọ̀ sí i, àwọn ọkùnrin tí wọ́n ṣe àyẹ̀wò kò pẹ́ láyé — wọ́n kàn ní àǹfààní láti máa pe ara wọn ní “àwọn aláìsàn àrùn jẹjẹrẹ.”
Àròpọ̀ ikú nínú àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì jẹ́ ti èèmọ́
Ìwádìí náà fi hàn pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwádìí lè dín ikú àrùn jẹjẹrẹ inú prostate kù díẹ̀, ó máa ń náni ní owó púpọ̀ láti ṣe àyẹ̀wò overdiagnosis ati overtreatment.
Òótọ́ tó wà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkùnrin ni pé nígbà tí ìdánwò PSA bá jẹ́ pé ó ní àrùn náà, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ má ṣeé ṣe láti má ṣe nǹkan kan.
Níbi ìṣẹ̀lẹ̀ Brownstone, mo ṣe àpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìgbànú ìgbálẹ̀: Nígbà tí o bá ti wà lórí rẹ̀, ó máa ṣòro láti sọ̀kalẹ̀. PSA gíga sábà máa ń gbé àwọn ìtọ́jú ìṣègùn tí àwọn ọkùnrin lè má nílò kalẹ̀.
Àwọn Ewu Tí A Kò Ka
Idanwo rere maa n fa isele-isepo pq — MRIs, biopsies, ise-abẹ, ìtànṣán — ati nigba miiran pẹlu awọn abajade igbesi aye.
Àwọn ọkùnrin tí wọ́n bá gba ìtọ́jú tí kò pọndandan ni a lè fi sílẹ̀ àìlera, àìlègbé ara, tàbí àníyàn ìgbà gbogbo.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn PSA tí ó ga jùlọ jẹ́ àwọn àmì-ẹ̀yẹ èké, àti pé nígbà tí àwọn biopsy kò bá fi àrùn jẹjẹrẹ hàn, ìlànà náà fúnra rẹ̀ ní ewu — títí kan àwọn àkóràn tí ó lè nílò ìtọ́jú nílé ìwòsàn — ó sì sábà máa ń yọrí sí àyẹ̀wò lẹ́ẹ̀kan síi àti àtúnṣe biopsy.
Àkóbá ọpọlọ — oṣù ìbẹ̀rù láàárín àwọn ìdánwò, ìbẹ̀rù àbájáde, ìfúngun láti “ṣe nǹkan kan” lè léwu.
Iwadi kan laipe atejade in JAMA Iṣeduro inu ti fere mẹẹdogun miliọnu awọn ọmọ ogun ologun AMẸRIKA rii pe paapaa awọn ọkunrin ti o ni ireti igbesi aye to lopin — ti o ti dagba ju tabi ti o ni ailera lati ṣe anfani — ni a n tọju ni lile fun akàn itọsi.
Àwọn òǹkọ̀wé náà rọ àwọn dókítà láti “yẹra fún ìtọ́jú tó dájú sí àwọn ọkùnrin tí ọjọ́ orí wọn kéré láti dènà àwọn ipa búburú tí kò pọndandan.”
Ó jẹ́ ọ̀nà àyíká láti sọ ohun tí ó yẹ kí ó hàn gbangba — a ń pa àwọn ènìyàn tí a kò lè ràn lọ́wọ́ lára.
A sábà máa ń jiyàn pé àwọn àyẹ̀wò àti ìtọ́jú òde òní ti sunwọ̀n sí i, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lè jẹ́ òótọ́ ní àwọn ìgbà míì, ìṣòro pàtàkì náà ṣì wà níbẹ̀.
Ìfúnpá láti kópa
Gbogbo Oṣù Kẹ̀wá ló mú wá Osu Imọye Aarun Ọyan, wọ́n ń rọ àwọn obìnrin láti ṣe mammogram “fún ìfọ̀kànbalẹ̀ ọkàn.”
Gbogbo oṣù kọkànlá ló mú wá Movember, ní gbígbà àwọn ọkùnrin níyànjú láti gbin irùngbọ̀n láti kó owó jọ kí wọ́n sì gbé ìwádìí àrùn jẹjẹrẹ prostate lárugẹ ní orúkọ “ìlera àwọn ọkùnrin.”
Ète wọn dára. Ṣùgbọ́n àwọn ìpolówó yìí sábà máa ń fa ìfúnpá láàárín àwùjọ dípò yíyàn tí ó dá lórí ìmọ̀. Wọ́n máa ń fi ìhìn iṣẹ́ náà ránṣẹ́ pé ìwádìí kò ṣeé ṣe nígbà tí, ní tòótọ́, ẹ̀rí náà túbọ̀ ṣe kedere.
Àwọn ẹgbẹ́ agbátẹrù àti àwọn olókìkí lè mú kí ìfúngun náà pọ̀ sí i, ṣùgbọ́n wọn kì í sábà ṣàlàyé gbogbo rẹ̀: pé fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọkùnrin, àrùn jẹjẹrẹ prostate máa ń dàgbàsókè díẹ̀díẹ̀, kò sì ṣeé ṣe kí ó pa ènìyàn.
ni ayika 97% àwọn ọkùnrin tí a ṣe àyẹ̀wò láti inú àrùn jẹjẹrẹ prostate ló máa ń kú láti inú nǹkan mìírànFún àwọn kan, àwọn àǹfààní wọ̀nyẹn jẹ́ ohun tó yẹ kí wọ́n gbà.
Àwọn ìránṣẹ́ nípa ìlera gbogbogbò máa ń wo àwọn ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ kan náà. Ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn kì í ṣe bẹ́ẹ̀.
Àwọn ọkùnrin kan fẹ́ gbogbo ìdánwò àti gbogbo ìtọ́jú tó ṣeé ṣe — èyí sì wúlò pátápátá. Àwọn mìíràn ní ìtẹ́lọ́rùn pẹ̀lú aidaniloju, wọ́n fẹ́ láti máa wò ó kí wọ́n sì máa dúró dípò kí wọ́n máa gba ìtọ́jú fún ohun kan tí kò lè fa ìpalára láé.
Lílóye ohun tí àwọn àbá ìpele iye ènìyàn túmọ̀ sí fún awọn igbesi aye ẹni kọọkan jẹ pataki.
Kódà Richard Ablin, ọkùnrin tó ṣàwárí ìdánwò PSA ní ọdún 1970, nígbà tó yá, ó pe ìwádìí gbogbogbòò ní “àjálù ìlera gbogbogbò” ní àkókò náà. New York Times, tí ó ń kọ ohun article Àkọlé “Àṣìṣe Pọ́stéètì Ńlá."
Níbi ìgbìmọ̀ Brownstone, mo tẹnu mọ́ àìní fún ifọwọsi otitọ ti a fun ni alaye — kìí ṣe ìwé kékeré tàbí àpótí ìṣàyẹ̀wò lásán, ṣùgbọ́n ìjíròrò òótọ́ láàárín àwọn dókítà àti àwọn aláìsàn.
Mo ti rí àwọn àyẹ̀wò PSA tí a pàṣẹ láìsí àwọn aláìsàn tí wọ́n mọ̀ — tí a so mọ́ iṣẹ́ ìtọ́jú ẹ̀jẹ̀ déédéé fún “ìlera gbogbogbòò” tàbí “àyẹ̀wò ọdọọdún.” Nígbà púpọ̀, ìgbà àkọ́kọ́ tí ọkùnrin kan bá gbọ́ nípa àyẹ̀wò PSA ni lẹhin àbájáde àìdára.
A gbọ́dọ̀ béèrè lọ́wọ́ àwọn aláìsàn bóyá wọ́n fẹ́ ìdánwò náà — àti bóyá wọ́n mọ ohun tí àbájáde rere lè mú wá. Wọ́n gbọ́dọ̀ mọ ewu ìdánwò náà, ewu àìṣe ìdánwò náà, àti bí ìgbésí ayé pẹ̀lú àìdánilójú ṣe lè rí.
Fún ọkùnrin tí ó ní ìtàn ìdílé tó lágbára tàbí ẹni tí kò lè gbé pẹ̀lú àìdánilójú, ìwádìí PSA lè jẹ́ ohun tó bófin mu.
Ṣùgbọ́n fún ẹnìkan tí ó ní àlàáfíà pẹ̀lú àwọn ewu kékeré tí ó sì fẹ́ yẹra fún àwọn ìlànà tí ó lè yọrí sí àìlègbé tàbí àìlègbé ara, kíkọ̀ láti ṣe àyẹ̀wò jẹ́ ohun tí ó bọ́gbọ́n mu bákan náà.
Èyí ni bí oògùn tí a gbé karí ẹ̀rí ṣe rí — ó gba àwọn ohun tí aláìsàn fẹ́ àti ohun tí wọ́n fẹ́ràn, pẹ̀lú ìrírí àti ìwádìí nípa àìsàn.
Iṣẹ́ dókítà ni láti fúnni ní ìsọfúnni, kìí ṣe ìfipá múni.
Ìlera gbogbogbò gbọ́dọ̀ dẹ́kun títà ìdánilójú kí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í gba àwọn nǹkan míì. A kò nílò láti rí àwọn ohun tí kò dára. Nígbà míì nínú iṣẹ́ ìṣègùn, ‘dínkù ló pọ̀ jù.’ Nígbà míì, ìpinnu ìṣègùn tó dára jùlọ ni láti ṣe bẹ́ẹ̀. ohunkohun.
Kókó ọ̀rọ̀ náà ni pé, àwọn aláìsàn — kìí ṣe àwọn ìjọba — ló yẹ kí wọ́n darí ìpinnu ìṣègùn wọn, nígbà tí wọ́n bá ti gbọ́ gbogbo ohun tí wọ́n ń sọ.
Ìtàn ìdánwò PSA, bíi ti mammography ojoojúmọ́, rán wa létí pé oògùn tí a ní èrò rere lè fa ìpalára gidi nígbà tí a bá ta ìdánilójú jù àti pé a pàdánù ìrẹ̀lẹ̀.
Ti tẹjade lati ọdọ onkọwe Apo kekere
-
Maryanne Demasi, 2023 Brownstone Fellow, jẹ onirohin iṣoogun iwadii kan pẹlu PhD kan ni iṣọn-ẹjẹ, ti o kọwe fun awọn media ori ayelujara ati awọn iwe iroyin iṣoogun ti oke. Fun ọdun mẹwa kan, o ṣe agbejade awọn iwe akọọlẹ TV fun Ile-iṣẹ Broadcasting ti Ọstrelia (ABC) ati pe o ti ṣiṣẹ bi akọwe-ọrọ ati oludamọran oloselu fun Minisita Imọ-jinlẹ South Australia.
Wo gbogbo awọn ifiweranṣẹ
